Mỹ làm gì để hạ nhiệt giá cả trước bầu cử giữa kỳ?

Chỉ còn 5 tuần nữa, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ sẽ diễn ra. Tuy nhiên, lạm phát tại đây vẫn chưa hạ nhiệt. Giới chuyên gia cho rằng hiện chưa rõ chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể thực hiện chính sách nào đủ sức xoa dịu những cử tri mệt mỏi vì giá cả leo thang, từ đó giúp đảng Cộng hòa của ông duy trì quyền kiểm soát Quốc hội.

Lạm phát tại Mỹ cao hơn mục tiêu 2% của Cục Dự trữ liên bang (Fed) suốt hơn 5 năm qua. Giữa tháng này, Fed đã nâng lãi suất lần đầu tiên sau 3 năm để ghìm đà tăng của giá cả.

Dù vậy, theo các nhà kinh tế học, hàng loạt chính sách của ông Trump cũng góp phần khiến lạm phát thêm trầm trọng. Xung đột tại Trung Đông làm gián đoạn nguồn cung dầu toàn cầu, đẩy giá năng lượng lên cao. Thuế nhập khẩu khiến một số hàng hóa đắt đỏ hơn. Chiến dịch siết nhập cư của chính quyền cũng khiến doanh nghiệp trong nước khó tìm lao động giá rẻ.

Tổng thống Mỹ thời gian qua liên tiếp đưa ra các ý tưởng nhằm giảm chi phí sinh hoạt cho người dân. Mark Zandi - kinh tế trưởng của Moody’s Analytics nhận xét kể cả bỏ qua rào cản chính trị, những chính sách này cũng "có quy mô rất nhỏ, và chưa chắc hiệu quả". Ông cho rằng chúng "khó có thể tạo ra thay đổi đáng kể với cuộc khủng hoảng chi phí sinh hoạt".

Douglas Holtz-Eakin - Chủ tịch tổ chức nghiên cứu chính sách American Action Forum cho biết việc các chính trị gia tìm cách hạ giá trước bầu cử không phải chuyện hiếm. Cựu tổng thống Joe Biden cũng từng làm như vậy trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ năm 2022. Khi đó, ông kêu gọi tạm ngừng thu thuế xăng liên bang và xuất kho hàng triệu thùng dầu từ Kho Dự trữ Chiến lược của Mỹ để hạ giá xăng.

Rebecca Patterson - nhà nghiên cứu tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) cho biết chính quyền ông Trump hiện không còn nhiều thời gian. Theo bà, nền kinh tế Mỹ lớn và phức tạp, nên việc cải thiện khả năng chi trả của người dân trong một tháng là "bất khả thi".

"Những biện pháp thực hiện hôm nay có thể phát huy tác dụng trong trung và dài hạn. Còn cho đến ngày bầu cử, điều tốt nhất họ có thể hy vọng là cử tri ghi nhận nỗ lực của ông Trump", bà cho biết.

Một trong những chính sách mà chính quyền thực hiện là mua lại trái phiếu chính phủ để kéo lợi suất xuống, khi đây là yếu tố ảnh hưởng đến nhiều loại lãi suất cho vay.

Tháng trước, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent thông báo sẽ tăng mua lại trái phiếu chính phủ kỳ hạn dài nhằm làm chậm đà tăng của lợi suất. Tuy nhiên, biện pháp này đến nay vẫn chưa mang lại kết quả.

Một phần nguyên nhân là dòng tiền đầu tư khổng lồ của khu vực tư nhân đang đổ vào AI. Bộ Tài chính Mỹ vì thế phải trả mức lãi suất cao hơn để thu hút nhà đầu tư mua trái phiếu. Lợi suất trái phiếu tăng đang đẩy lãi suất các khoản vay tiêu dùng, như vay mua nhà, đi lên. Tuần trước, lãi suất trung bình khoản vay mua nhà kỳ hạn 30 năm đã lên 7% - cao nhất kể từ tháng 1/2025.

Khi Bessent tìm cách xử lý thị trường trái phiếu, ông Trump chuyển sang hạ giá thịt. Cuối tháng 8, Tổng thống Mỹ miễn thuế nhập khẩu với thịt bò xay trong 90 ngày, nhằm tăng lượng nhập khẩu và hạ giá bò xay trong nước. Sản phẩm này đã tăng giá gần 25% kể từ đầu nhiệm kỳ 2 của ông.

Tuy nhiên, quyết định này lại vấp phải sự phản đối từ các nghị sĩ Cộng hòa đại diện cho những bang nông nghiệp. Họ cho rằng thịt bò nhập khẩu giá rẻ ồ ạt tràn vào sẽ gây bất lợi cho nông dân và người chăn nuôi Mỹ, vốn đã chật vật vì giá nhiên liệu, ngũ cốc và phân bón cao do chiến sự.

Sau đó, ông Trump phải ban hành thêm một sắc lệnh nhằm hỗ trợ người chăn nuôi. Bộ Nông nghiệp cũng công bố chính sách mới để hỗ trợ các nhà sản xuất thịt bò Mỹ.

Tại đại hội của đảng Cộng hòa ở Dallas đầu tháng này, ông Trump đưa ra đề xuất lớn nhất từ trước đến nay. Nếu đảng Cộng hòa giữ được cả Hạ viện lẫn Thượng viện trong cuộc bầu cử ngày 3/11, ông sẽ tặng 5.000 USD cho mỗi người Mỹ trưởng thành để chi tiêu trong nước.

Một số nghị sĩ Cộng hòa hoan nghênh ý tưởng này, nhưng những người khác tỏ ra hoài nghi. Họ cho rằng các khoản tiền phát cho người dân sẽ khiến lạm phát trầm trọng hơn, đẩy thâm hụt ngân sách - vốn đã ở mức cao kỷ lục - tiếp tục tăng. Đề xuất này có thể tiêu tốn hơn 1.000 tỷ USD, trong bối cảnh nợ công Mỹ đã vượt 40.000 tỷ USD.

Tuần trước, sau khi giá dầu diesel lên cao kỷ lục, ông Trump và Bessent tiếp tục đưa ra ý tưởng mới để đối phó với giá nhiên liệu tăng vọt: cấm xuất khẩu dầu diesel. Họ giải thích rằng lệnh cấm sẽ làm tăng nguồn cung trong nước, từ đó hạ giá tại các trạm xăng.

Một số nghị sĩ Cộng hòa ủng hộ ý tưởng này. Tuy nhiên, các công ty dầu khí lớn và Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright lại phản đối. Họ cho rằng chính sách đó sẽ khiến doanh nghiệp giảm sản lượng diesel, từ đó đẩy giá nhiên liệu lên cao hơn nữa.

Ngoài ra, lệnh cấm còn có khả năng dẫn đến các biện pháp trả đũa từ những nước xuất khẩu dầu sang Mỹ, khiến chi phí nhiên liệu nhập khẩu tăng lên. Theo Viện Dầu khí Mỹ (API), hạn chế xuất khẩu "chỉ khiến vấn đề thêm trầm trọng, tăng khó khăn cho hoạt động lọc dầu và gây thiệt hại cho người tiêu dùng".

Đến giữa tuần này, số phận của đề xuất trên vẫn mờ mịt. Wright cho biết nếu có bất kỳ giới hạn mới nào đối với xuất khẩu diesel, nhiều khả năng việc này sẽ chỉ được thực hiện trên cơ sở tự nguyện.

Tại Texas, ngày 28/9, Thống đốc Greg Abbott thậm chí tuyên bố tình trạng thảm họa trong vòng 30 ngày để triển khai các biện pháp khẩn cấp nhằm kiểm soát giá xăng dầu.

Texas cũng mở rộng sử dụng "diesel nhuộm" trên các tuyến đường trong bang, tăng tải trọng tối đa đối với xe chở nhiên liệu, nông sản và gỗ, đình chỉ các quy định về diesel phát thải thấp trong phạm vi Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) cho phép. Ông Abbott cũng đề nghị EPA miễn yêu cầu liên bang về diesel có hàm lượng lưu huỳnh siêu thấp nhằm tăng nguồn cung nhiên liệu.

Trong khi đó, Reuters trích nguồn tin thân cận cho biết Nhà Trắng cũng đang cân nhắc nới lỏng quy định để cho phép dầu diesel nhuộm đỏ được bán rộng rãi hơn, nhằm hạ giá nhiên liệu đang tăng vọt. Giá diesel trung bình tại Mỹ tuần trước đã lên tới 6,53 USD mỗi gallon (1,73 USD một lít), trong khi cùng kỳ năm ngoái là 3,69 USD mỗi gallon.

Hà Thu (theo Washington Post, Reuters)