Liên quan thông tin 4 trường hợp trẻ mắc não mô cầu tại trường học ở TP.HCM, trong đó một trẻ mắc bệnh thể tối cấp, sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan và tử vong trong vòng 24 giờ, các bác sĩ cảnh báo bệnh có thể tiến triển rất nhanh, trong khi những dấu hiệu ban đầu thường không đặc hiệu.
Có thể chuyển nặng chỉ sau vài giờ
BS.CK2 Nguyễn Thị Kim Anh, Phó Trưởng khoa Sức khỏe trẻ em, Phòng khám theo yêu cầu, Bệnh viện Nhi Đồng 2, cho biết, bệnh do não mô cầu xâm lấn là một trong những tình trạng cấp cứu y khoa nghiêm trọng do tốc độ tiến triển nhanh và nguy cơ tử vong cao.
“Trong khoảng 8-15 giờ đầu, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau đầu, mệt mỏi, dễ nhầm với cúm hoặc những bệnh lý hô hấp thông thường. Những dấu hiệu điển hình hơn như cứng cổ, phát ban xuất huyết, rối loạn ý thức có thể xuất hiện muộn, khi bệnh đã chuyển sang giai đoạn nguy kịch”, BS Kim Anh nói.
Trường hợp mắc não mô cầu điều trị tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới. (Ảnh: BVCC)
Theo bác sĩ Kim Anh, bệnh não mô cầu xâm lấn có thể tiến triển từ những triệu chứng ban đầu không đặc hiệu đến tử vong trong vòng 24-48 giờ. Dù được điều trị, người bệnh vẫn đối mặt nguy cơ tử vong và các di chứng lâu dài.
Tỷ lệ tử vong được ước tính khoảng 8-15% ở những trường hợp được điều trị; khoảng 10-40% người sống sót có thể gặp ít nhất một di chứng như mất thính lực, tổn thương não, cắt cụt chi hoặc các vấn đề tâm lý.
BS Trương Hữu Khanh, Phó Chủ tịch Thường trực Liên Chi hội Truyền nhiễm TP.HCM lưu ý, người mắc não mô cầu có thể sốt cao đột ngột nhưng điều đáng lo ngại là tình trạng mệt lả, vẻ mặt bơ phờ, biểu hiện nhiễm trùng rõ ngay từ những giờ đầu.
Người dân cần đặc biệt chú ý những chấm xuất huyết hoặc mảng tím bất thường trên da. Nếu có những dấu hiệu này, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay, không chờ ban lan rộng hoặc xuất hiện cứng cổ, lơ mơ mới đi khám.
Bác sĩ Khanh cho biết cúm cũng có thể gây sốt cao đột ngột, nhưng não mô cầu có thể gây nhiễm trùng huyết rất nhanh. Vì vậy, không nên tự phân biệt hai bệnh chỉ dựa vào triệu chứng sốt mà cần được bác sĩ thăm khám, đánh giá.
Theo BS.CK1 Đinh Văn Thới, Phó Trưởng phòng khám đa khoa, Viện Pasteur TP.HCM: “Não mô cầu là bệnh do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Vi khuẩn có thể cư trú trong vòm họng của khoảng 10-20% dân số mà không gây triệu chứng. Trong một số trường hợp, vi khuẩn xâm nhập vào máu, gây nhiễm khuẩn huyết, sốc nhiễm khuẩn hoặc viêm màng não”.
Bệnh lây từ người sang người qua dịch tiết đường hô hấp khi tiếp xúc gần, chẳng hạn hôn, ho hoặc dùng chung vật dụng ăn uống có nguy cơ dính dịch tiết. Tuy nhiên, việc phát hiện vi khuẩn cư trú trong họng không đồng nghĩa người đó mắc bệnh não mô cầu xâm lấn.
Theo bác sĩ, tỷ lệ người mang vi khuẩn không triệu chứng có thể cao hơn ở nhóm thanh thiếu niên. Do đó, nếu nhiều học sinh trong một lớp có biểu hiện bệnh, không thể chỉ dựa vào số lượng người mắc để kết luận đó là não mô cầu. Cúm có khả năng lây lan nhanh hơn và thường gây nhiều ca bệnh trong cùng một tập thể.
Việc chẩn đoán não mô cầu cần dựa vào đánh giá lâm sàng và xét nghiệm phù hợp. Theo bác sĩ Khanh, phết họng tìm vi khuẩn chủ yếu có giá trị trong điều tra dịch tễ, không thể dùng riêng kết quả này để xác định người bệnh mắc não mô cầu xâm lấn. Bác sĩ có thể chỉ định cấy máu hoặc xét nghiệm dịch não tủy tùy tình trạng người bệnh.
Tiêm vaccine, dự phòng sớm khi tiếp xúc gần
Bác sĩ Đinh Văn Thới cho biết, trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt trẻ dưới 1 tuổi, và nhóm thanh thiếu niên là những đối tượng cần được chú ý phòng bệnh. Môi trường tập thể như trường học, ký túc xá... cũng tạo điều kiện để mọi người tiếp xúc gần, làm tăng nguy cơ lây truyền.
Phát hiện chùm ca não mô cầu tại trường học ở TP.HCM. (Ảnh: Sở Y tế TP.HCM)
“Các nhóm huyết thanh A, B, C, W và Y đều đang lưu hành tại Việt Nam. Trong đó, nhóm B, C và W được ghi nhận có vai trò đáng chú ý trong những năm gần đây. Vì vậy, việc phòng bệnh cần hướng đến các nhóm huyết thanh có khả năng gây bệnh, không chỉ tập trung vào một chủng”, BS Thới nói.
Não mô cầu có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết và sốc nhiễm trùng. Người sống sót cũng có thể đối mặt với các di chứng như điếc, tổn thương thần kinh, hoại tử mô dẫn đến cắt cụt chi. Những hậu quả này có thể ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe, sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.
Các bác sĩ khuyến cáo, khi có triệu chứng nghi ngờ hoặc thuộc diện tiếp xúc gần với người mắc bệnh, người dân cần liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn. Người tiếp xúc gần có thể được chỉ định dùng kháng sinh dự phòng, tốt nhất càng sớm càng tốt sau khi ca bệnh được xác định. Không tự ý mua kháng sinh sử dụng hoặc chờ xuất hiện triệu chứng mới xử trí.
Tiêm vaccine là một trong những biện pháp chủ động phòng bệnh quan trọng. Bác sĩ Kim Anh khuyến cáo phụ huynh kiểm tra lịch tiêm của trẻ, trao đổi với nhân viên y tế để lựa chọn vaccine phù hợp với độ tuổi và nguy cơ phơi nhiễm.
Bên cạnh đó, người dân cần giữ vệ sinh cá nhân, hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp, không dùng chung vật dụng có nguy cơ dính dịch tiết và giữ môi trường sinh hoạt thông thoáng.
Các chuyên gia nhấn mạnh, sốt cao đột ngột kèm mệt lả, vẻ mặt bơ phờ hoặc xuất hiện chấm, mảng xuất huyết là những dấu hiệu cần đặc biệt cảnh giác. Với bệnh não mô cầu, phát hiện sớm và điều trị kịp thời có ý nghĩa quyết định, bởi chỉ trong vài giờ, tình trạng người bệnh có thể chuyển từ những biểu hiện tưởng chừng thông thường sang nguy kịch.
Lam Yên