Tổng thống Donald Trump đắc cử nhiệm kỳ hai năm 2024 với thế mạnh chưa từng có, khi giành chiến thắng ở hầu hết bang chiến trường. Nhưng chỉ sau hai năm, vị thế chính trị của ông bắt đầu lung lay nghiêm trọng, khi những nhóm cử tri cốt lõi từng bầu cho ông giờ đây quay lưng với các ứng viên Cộng hòa trong bầu cử giữa kỳ.
"Hiếm có khi nào trên chính trường Mỹ, một tổng thống lại đánh mất lợi thế ủng hộ chính trị nhanh và nhiều đến vậy", bình luận viên Aaron Zitner từ WSJ nhận định.
Tổng thống Mỹ Donald Trump trong chuyến thị sát công trình phòng đại tiệc Nhà Trắng hôm 4/11. Ảnh: AFP
Phó tổng thống Mỹ JD Vance thừa nhận cuộc chiến Iran là một trong những lý do chính khiến cử tri quay lưng với đảng Cộng hòa. Trong khi đó, các cuộc khảo sát cho thấy vấn đề kinh tế, như lạm phát và chi phí sinh hoạt cao, đã khiến loạt cử tri trẻ tuổi từng bỏ phiếu cho ông Trump trở nên bất bình.
Mặt khác, việc ông Trump can thiệp thái quá vào vòng bầu cử sơ bộ của đảng cũng khiến phe Cộng hòa phải gánh một dàn ứng viên "yếu kém chưa từng thấy", theo Zitner. Tại Nam Carolina, cử tri đã gạch tên ứng viên Thượng viện Darline Graham do ông Trump hậu thuẫn để chọn một đại diện từ đảng Dân chủ lần đầu tiên sau 28 năm.
Ở cuộc đua Thượng viện bang Texas, việc Tổng thống cố tình cất nhắc Ken Paxton, tổng chưởng lý từng bị luận tội và dính các cáo buộc tham nhũng, đã khiến cử tri dồn phiếu bầu cho ứng viên James Talarico, giúp đảng Dân chủ lần đầu tiên sau hơn 30 năm có một thượng nghị sĩ đại diện cho Texas.
Tại Kentucky, phe Dân chủ đã giành chiến thắng tại một đơn vị bầu cử Hạ viện mà cử tri từng ủng hộ ông Trump với khoảng cách lên tới 15 điểm phần trăm vào năm 2024.
Ở Florida, bất chấp việc phe Cộng hòa đã vẽ lại bản đồ bầu cử theo hướng có lợi cho mình, phe Dân chủ vẫn giữ vững ít nhất 3 ghế Hạ viện.
"Đây là một cuộc tàn sát thực sự", Tom Rath, cựu thành viên Ủy ban Quốc gia đảng Cộng hòa tại bang New Hampshire, nói.
"Những gì diễn ra hôm nay là một bước ngoặt địa chấn của chính trị Mỹ. Từ 'địa chấn' thậm chí còn chưa đủ tầm để miêu tả những gì vừa xảy ra", Jason Villalba, cựu hạ nghị sĩ Cộng hòa tại Texas, nhận xét. "MAGA, Tổng thống Trump và toàn bộ chủ nghĩa Trump đã bị khước từ".
MAGA suy yếu
Vốn quen tự xoay chuyển cục diện chính trị và đập tan những rào cản truyền thống về quyền lực hành pháp, Tổng thống Trump giờ đây phải đối mặt một Thượng viện và Hạ viện do phe Dân chủ nắm quyền, những người đã cam kết đảo ngược phần lớn chương trình nghị sự của ông.
Phe Dân chủ nhiều khả năng sẽ xoa dịu làn sóng phẫn nộ trong cử tri bằng cách mở những cuộc điều tra về nguồn lợi tài chính của ông Trump, khôi phục những chương trình bảo hiểm y tế bị phe Cộng hòa cắt giảm, đồng thời siết chặt kiểm soát các chiến dịch trục xuất, Zitner dự đoán.
Giữa bối cảnh đó, một trong những vũ khí chính trị đắc lực nhất của Tổng thống Trump, phong trào MAGA từng hậu thuẫn ông với lòng trung thành hiếm có, bắt đầu cho thấy những dấu hiệu rạn nứt.
Tổng thống Trump ném những chiếc mũ MAGA cho khán giả tại một sự kiện vận động cử tri ở thành phố Chillicothe, bang Ohio, ngày 28/10. Ảnh: AFP
Lực lượng cử tri nòng cốt này từng giúp đảng Cộng hòa đạt "đỉnh cao quyền lực" khi nắm cả Nhà Trắng lẫn lưỡng viện quốc hội, tạo điều kiện để ông Trump giải thể loạt cơ quan liên bang, đồng thời đưa ra hàng loạt quyết sách sâu rộng về thương mại, đối ngoại.
Nhưng kết quả bầu cử hôm 3/11 đã cho thấy ngay cả các cử tri Cộng hòa trung thành nhất cũng quay lưng với những chính sách của Tổng thống.
Theo cuộc khảo sát trên 75.000 cử tri bầu cử giữa kỳ do tổ chức thăm dò SSRS thực hiện, có tới hơn 1/4 người ủng hộ phe Cộng hòa thừa nhận các mức thuế quan ông Trump tung ra đã bóp nghẹt nền kinh tế, và khoảng 1/4 cho rằng tổng thể chính sách của ông làm nền kinh tế trở nên tồi tệ hơn.
Tại các cuộc đua vào Thượng viện ở Ohio, Texas, Kansas cùng nhiều bang chiến trường khác, các ứng viên Cộng hòa phải chật vật thu gom phiếu bầu từ chính cử tri nhà, trong khi đảng Dân chủ lại nhận được ủng hộ gần như tuyệt đối từ nội bộ.
"Đây là cái giá phải trả khi điều hành đất nước bằng cảm tính, là hậu quả tất yếu khi ông ấy không chịu lùi lại để phân tích tình hình", Steve Israel, cựu hạ nghị sĩ Dân chủ bang New York, cho hay.
"Kết quả bầu cử là bằng chứng về một cú quay lưng toàn diện, một đòn chí mạng đối với ông Trump và đảng Cộng hòa", Greg Strimple, chuyên gia thăm dò dư luận của đảng này tại Idaho, đánh giá.
Theo Zitner, kết quả bầu cử cũng phơi bày cái giá quá đắt phải trả từ nước đi mạo hiểm của Tổng thống Trump với chiến lược cầm quyền phụ thuộc quá nhiều vào việc lấy lòng lực lượng MAGA nòng cốt, từ chiến dịch siết nhập cư, cuộc chiến chống lại chính sách đa dạng hóa tại các trường đại học và doanh nghiệp, đến phong cách đăng tải mạng xã hội "mang đậm tính kích động".
"Chiến lược trên đã đẩy phần lớn cử tri còn lại của đất nước ra xa, khiến Tổng thống Trump hoàn toàn đơn độc và yếu thế trên chính trường khi mối gắn kết giữa ông với cử tri Cộng hòa bắt đầu tuột dốc", Zitner nhấn mạnh.
"Nhóm cử tri 'Cộng hòa ôn hòa' cùng những cử tri độc lập có xu hướng nghiêng về đảng Cộng hòa đã đồng loạt rời đi", Strimple phân tích. "Ông Trump đã đi quá giới hạn với các chương trình nghị sự của mình".
Đảng Cộng hòa co cụm
Ứng viên đảng Dân chủ James Talarico phát biểu sau chiến thắng tại cuộc đua Thượng viện bang Texas ngày 3/11. Ảnh: AFP
Theo Rath từ New Hampshire, Tổng thống Trump đã định hình lại đảng Cộng hòa, nhưng trong quá trình đó, ông cũng tự thu hẹp quy mô của đảng khi đẩy ra xa bất kỳ ai mà ông cho là thiếu trung thành. Những người này thường xuyên bị ông Trump gắn nhãn là "Người Cộng hòa trên danh nghĩa" (RINO) và nhiều lần công khai chỉ trích họ.
"Dù mang bản sắc bảo thủ, đảng vẫn cần phe trung dung đồng hành. Khi bị ông Trump công khai xua đuổi suốt những năm qua rằng 'ở đây không đón tiếp các người', sớm muộn họ cũng tự hiểu ra và toàn bộ đảng Cộng hòa giờ phải trả giá", Rath nói.
Theo khảo sát từ Voter Poll, ứng viên Talarico quy tụ trọn vẹn 99% cử tri Dân chủ đi bầu tại Texas, nhưng Paxton chỉ thu gom được 88% lượng phiếu từ cử tri Cộng hòa. Trong khi đó, nhóm cử tri độc lập lại dồn phiếu cho đảng Dân chủ với khoảng cách áp đảo gần 30 điểm phần trăm.
Cử tri tại các bang chiến trường Thượng viện khác cũng chia rẽ theo đúng kịch bản này. Khảo sát chỉ ra rằng tại Ohio, nơi cựu thượng nghị sĩ Dân chủ Sherrod Brown đắc cử, ông thu về 97% ủng hộ từ cử tri Dân chủ, trong khi đối thủ John Husted chỉ kéo được 90% lượng phiếu từ phe Cộng hòa. Khối cử tri độc lập tiếp tục nghiêng hẳn về ứng viên Dân chủ với khoảng cách chênh lệch lên tới 25 điểm phần trăm.
Cử tri ủng hộ phe Cộng hòa dự sự kiện theo dõi kết quả bầu cử tại trụ sở đảng ở hạt Washoe, thành phố Reno, bang Nevada, ngày 3/11. Ảnh: Reuters
Cục diện bầu cử giữa kỳ không chỉ tái cấu trúc bản đồ quyền lực tại quốc hội, mà còn mở ra triển vọng cho phe Dân chủ trong cuộc đua tổng thống năm 2028 với cơ hội đòi lại các bang chiến trường như Ohio, Iowa và Bắc Carolina. Những bang này từng ủng hộ cựu tổng thống Barack Obama vào năm 2008 nhưng sau đó đã ngả hẳn sang phe Tổng thống Trump.
"Tôi thực sự sững sờ", Villalba, cựu hạ nghị sĩ Cộng hòa tại Texas nói. "Tôi không ngờ sóng chuyển dịch này lại càn quét dữ dội đến thế".
Vũ Hoàng (Theo WSJ, AFP, Reuters)