M., 25 tuổi, bất ngờ ngất xỉu khi đang thuyết trình trong một cuộc họp và phải đưa đến bệnh viện cấp cứu. Trước đó, cô trải qua nhiều ngày mất ngủ, đau đầu, tim đập nhanh, ăn uống kém nhưng vẫn cố gắng duy trì công việc như bình thường.
Với M., một ngày làm việc không kết thúc khi rời công ty. Trung bình mỗi ngày, cô làm việc khoảng 12 tiếng. Buổi tối, thay vì nghỉ ngơi, cô tiếp tục mang công việc về nhà. Ngay cả những ngày cuối tuần, email, báo cáo và những nhiệm vụ chưa hoàn thành vẫn khiến cô khó có thời gian dành cho bản thân.
“Mở mắt ra là thấy email, deadline, báo cáo, đầu óc quay cuồng với KPI, tăng trưởng, cơ thể tôi mệt rã rời”, M. kể.
Công việc kéo dài từ văn phòng về nhà, từ ngày thường sang cuối tuần khiến ranh giới giữa thời gian làm việc và nghỉ ngơi của cô ngày càng mờ nhạt. Những cuộc họp vốn là một phần quen thuộc của công việc dần trở thành nỗi ám ảnh. Có những ngày, M. thậm chí không muốn thức dậy vì biết mình lại phải đối mặt với guồng quay công việc.
Dù cơ thể liên tục phát đi những tín hiệu bất thường, cô vẫn cố gắng làm việc. Chỉ đến khi ngất xỉu giữa cuộc họp, M. mới phải nhập viện để kiểm tra sức khỏe.
Không ngất xỉu như M., T. (sinh năm 2001) lại trải qua quá trình suy giảm sức khỏe âm thầm sau hai năm làm kiểm toán.
Từng có thành tích học tập xuất sắc, năng nổ trong các hoạt động tập thể, T. dần trở nên khép kín, ngại tiếp xúc với đám đông. Những ngày mệt mỏi, mất ngủ xuất hiện ngày càng thường xuyên. Cô không còn giữ được trạng thái năng động như trước, trong khi các biểu hiện bất thường về sức khỏe liên tục kéo dài.
T. chỉ quyết định đến bệnh viện khi tình trạng kiệt sức đi kèm khó thở, hụt hơi và đau bụng. Tại Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội, cô được chỉ định thực hiện nhiều xét nghiệm, thăm dò để tìm nguyên nhân. Tuy nhiên, kết quả không phát hiện bất thường thực thể đáng kể. Từ những biểu hiện kéo dài, bác sĩ tư vấn cô khám chuyên khoa tâm lý.
Theo ThS.BS Phạm Văn Dương, cả M. và T. đều không mắc bệnh lý thực thể nghiêm trọng nhưng được chẩn đoán mắc hội chứng burnout, hay còn gọi là kiệt sức nghề nghiệp.
Hai người trẻ với những biểu hiện khác nhau, song cùng đối diện tình trạng sức khỏe suy giảm trong quá trình làm việc. Trường hợp của M. đặc biệt cho thấy khi công việc tiếp tục kéo dài sau giờ tan sở, thời gian dành cho nghỉ ngơi và phục hồi sức khỏe có thể bị thu hẹp đáng kể.
Người mắc burnout thường rơi vào trạng thái kiệt quệ về thể chất, cảm xúc và tinh thần.
Khi công việc không dừng sau giờ tan sở
Burnout không đơn thuần là cảm giác mệt mỏi sau một ngày làm việc căng thẳng. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), từ năm 2019, tình trạng này được đưa vào phân loại bệnh quốc tế ICD-11 như hiện tượng liên quan đến nghề nghiệp, xuất phát từ căng thẳng tại nơi làm việc không được kiểm soát hiệu quả.
Người mắc burnout thường rơi vào trạng thái kiệt quệ về thể chất, cảm xúc và tinh thần. Tình trạng này tích tụ theo thời gian, khiến họ dần mất năng lượng, giảm hứng thú với công việc và khó duy trì hiệu suất như trước.
Các biểu hiện có thể xuất hiện trên nhiều phương diện. Về thể chất, người bệnh thường xuyên mệt mỏi, khó ngủ, đau đầu, tim đập nhanh, rối loạn tiêu hóa, dễ mắc các vấn đề sức khỏe. Trong công việc, họ khó tập trung, dễ nhầm lẫn, không còn động lực hoàn thành nhiệm vụ.
Về cảm xúc, người mắc burnout có thể trở nên cáu gắt, chán nản, thờ ơ, mất hứng thú với những việc từng yêu thích. Một số người luôn cảm thấy bản thân kém cỏi, không đủ năng lực, dù trước đó từng đạt nhiều thành tích.
Theo báo cáo công bố năm 2024 của Eagle Hill Consulting, khoảng 45% nhân viên công sở tại Mỹ gặp tình trạng kiệt sức. Trong đó, tỷ lệ này ở thế hệ Z là 54%, thế hệ Y là 52%, cao hơn các nhóm tuổi khác.
Tại Việt Nam, theo bác sĩ Dương, nhiều người trẻ chưa nhận diện đúng tình trạng burnout. Họ thường cho rằng mình chỉ yếu sức, thiếu cố gắng hoặc chưa đủ khả năng chịu áp lực. Những biểu hiện như mất ngủ, cáu gắt, khó tập trung, mệt mỏi kéo dài vì thế dễ bị bỏ qua.
Một trong những nguyên nhân khiến người trẻ dễ rơi vào burnout là tự đặt kỳ vọng quá cao, luôn muốn đạt được thành tích tốt và dễ thất vọng khi kết quả không như mong đợi. Áp lực này càng lớn khi họ làm việc quá giờ, liên tục chạy theo tiến độ, nhận thêm nhiệm vụ vào cuối tuần hoặc vẫn xử lý công việc ngay cả khi đã lên giường nghỉ ngơi.
Ths.BS Phạm Văn Dương đang khám và tư vấn tâm lý cho một nhân viên công sở.
Bên cạnh đó, môi trường cạnh tranh cao, thiếu sự hỗ trợ về tinh thần, không cân bằng được công việc và cuộc sống cá nhân cũng khiến tình trạng căng thẳng tích tụ. Nhiều người chưa có kỹ năng quản lý stress, không biết cách từ chối những nhiệm vụ vượt quá khả năng hoặc ngại tìm kiếm sự giúp đỡ khi sức khỏe tinh thần đi xuống.
Nếu không được nhận diện và can thiệp kịp thời, burnout có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống. Người bệnh có nguy cơ gặp các vấn đề như rối loạn lo âu, trầm cảm, mất ngủ kéo dài, đồng thời ảnh hưởng đến các mối quan hệ cá nhân và khả năng duy trì công việc. Trường hợp nặng có thể xuất hiện suy nghĩ tiêu cực, thậm chí có hành vi tự làm hại bản thân.
Bác sĩ Dương cho rằng điều đáng lo ngại là nhiều người trẻ vẫn cố gắng duy trì nhịp sống và công việc như bình thường dù bên trong đã kiệt quệ. Họ vẫn đi làm, hoàn thành nhiệm vụ nhưng dần mất đi cảm xúc, động lực và khả năng phục hồi sau những áp lực hằng ngày.
“Nhiều người trẻ không nhận ra mình burnout vì vẫn ăn ngủ, đi làm bình thường. Nhưng bên trong là một hệ thần kinh quá tải, cảm xúc bế tắc, cơ thể như cây nến bị đốt cạn”, bác sĩ nói.
Theo bác sĩ, mỗi người cần chú ý những thay đổi của bản thân, đặc biệt là cảm giác sợ hãi mỗi sáng thức dậy để đi làm, không còn hứng thú với thành công hay thất bại, dễ xúc động, cáu gắt hoặc có xu hướng thu mình. Khi những biểu hiện này kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt và công việc, người bệnh nên chủ động tìm đến chuyên gia để được đánh giá.
Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga từng đề xuất nghiên cứu bổ sung quyền ngắt kết nối sau giờ làm việc và trong thời gian nghỉ khi sửa đổi Bộ luật Lao động. Quy định cần linh hoạt theo đặc thù ngành nghề, xác định rõ trường hợp phải phản hồi ngoài giờ, tránh ảnh hưởng quyền nghỉ ngơi chính đáng của người lao động.
Cũng về vấn đề này, đại biểu Phạm Anh Tuấn (Đoàn Ninh Bình) mới đây đề xuất bổ sung nguyên tắc tôn trọng quyền ngắt kết nối công việc ngoài giờ đối với lao động từ xa, nhằm bảo vệ sức khỏe tâm thần, phòng ngừa tình trạng kiệt sức do ranh giới giữa công việc và cuộc sống ngày càng mờ nhạt.