Thanh Niên • 28/09/2026 15:10

Ngồi ở Việt Nam, bán hàng ra thế giới

Xuất khẩu trực tuyến ứng dụng mô hình TMĐT khám phá đang mở ra cách tiếp cận mới cho doanh nghiệp Việt: chưa cần lập ngay bộ máy lớn ở nước ngoài nhưng vẫn có thể thử thị trường, tiếp cận khách hàng và từng bước xây dựng thương hiệu từ Việt Nam.

Thử thị trường trước khi "mang quân" ra nước ngoài

Xuất khẩu theo cách truyền thống đòi hỏi doanh nghiệp tìm nhà nhập khẩu, nhà phân phối, hệ thống bán lẻ và xây dựng mạng lưới marketing tại thị trường sở tại. Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, chi phí và nguồn lực cần thiết cho quá trình này sẽ là rào cản lớn. Tuy nhiên, sự phát triển của TMĐT xuyên biên giới, đặc biệt với mô hình TMĐT khám phá dựa trên video ngắn, livestream và nhà sáng tạo nội dung, đang tạo thêm một con đường khác.

Quy mô TMĐT xuyên biên giới toàn cầu năm 2025 đã vượt 800 tỉ USD. Trong khi đó, kim ngạch xuất khẩu trực tuyến của Việt Nam mới khoảng 2 tỉ USD, tương đương khoảng 0,4% tổng kim ngạch xuất khẩu, cho thấy dư địa tăng trưởng vẫn còn rất lớn. Theo ông Đỗ Quốc Hưng, quyền Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công thương, so với xuất khẩu truyền thống phải mất một khoảng thời gian mới đánh giá được phản ứng của thị trường, xuất khẩu trực tuyến thông qua TMĐT cho phép doanh nghiệp thử nghiệm khả năng chấp nhận sản phẩm với chi phí thấp và thu nhận tín hiệu từ người mua gần như ngay lập tức.

Tại sự kiện công bố sáng kiến "Hàng Việt cất cánh" doBộ Công thương và TikTok Shop triển khai, bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm xã hội và hợp tác chiến lược TikTok Shop, cũng cho rằng doanh nghiệp, hay thậm chí một nhà máy ở Việt Nam, vẫn có thể tiếp cận người tiêu dùng quốc tế thông qua video ngắn, livestream và các công cụ thương mại điện tử. Qua đó, doanh nghiệp có thể thử xem sản phẩm có phù hợp với thị trường mục tiêu trước khi quyết định đầu tư sâu hơn. Điều này giúp doanh nghiệp không nhất thiết phải lập ngay một bộ máy đầy đủ tại nước ngoài ngay từ ngày đầu, mà có thể xác định những năng lực giữ ở Việt Nam và những khâu cần đối tác bản địa hỗ trợ.

Từ miến cua đến sầu riêng, dừa Việt tại thị trường nước ngoài

VIFON đã có mặt tại Mỹ khoảng 30 năm qua hệ thống phân phối truyền thống, chủ yếu phục vụ khách hàng châu Á. Khi hợp tác với TikTok Shop và thử nghiệm TMĐT khám phá, doanh nghiệp tiếp cận thêm nhóm khách hàng mới. Ông Nguyễn Anh Hào, Phụ trách thương mại điện tử thị trường Mỹ của VIFON, cho biết video và đánh giá từ cộng đồng, nhà sáng tạo nội dung giúp người tiêu dùng chưa biết đến miến hình dung rõ sợi miến, cách chế biến và hương vị, từ đó thúc đẩy nhu cầu mua sắm. VIFON đã ghi nhận hơn 80.000 đơn hàng các sản phẩm tại Mỹ trong giai đoạn đầu triển khai. Đáng chú ý, phần lớn đội ngũ chủ chốt vận hành TMĐT tại Mỹ vẫn đang làm việc từ Việt Nam. Doanh nghiệp phụ trách chiến lược thương hiệu và nội dung trong nước, đồng thời sử dụng đội ngũ hoặc đối tác tại Mỹ cho các khâu cần hiểu thị trường, người tiêu dùng, nhà sáng tạo nội dung và vận hành đơn hàng.

Tại Trung Quốc, câu chuyện lại cho thấy một thách thức khác. Bà Trần Thị Đan Thanh, Tổng giám đốc MVOT, cho biết dù sầu riêng Việt Nam đã có kim ngạch xuất khẩu lớn, sầu riêng Việt Nam vẫn có độ nhận diện kém hơn sầu riêng Thái Lan hoặc Malaysia. Do đó, doanh nghiệp phải làm lại từ bao bì, hình ảnh, câu chuyện xuất xứ, vùng trồng đến quy trình kiểm soát chất lượng, tiêu chuẩn xuất khẩu, đồng thời làm việc với KOL, KOC bản địa để người tiêu dùng hiểu và tin sản phẩm.

Trong khoảng một tháng vào dịp Tết, MVOT đã bán hơn 6.000 trái, tương đương khoảng 15 tấn sầu riêng sang Trung Quốc. Theo bà Thanh, quá trình xây dựng nhận diện trực tiếp với người tiêu dùng còn có thể kéo theo sự quan tâm của các nhà phân phối, khách hàng mua sỉ, từ đó mở thêm cơ hội B2B.

Không phải cứ lên sàn là bán được

Khả năng thử thị trường từ Việt Nam cũng đi kèm một yêu cầu lớn hơn về năng lực vận hành. Tại phiên thảo luận trong sự kiện công bố sáng kiến "Hàng Việt cất cánh", các chuyên gia cho rằng doanh nghiệp muốn xuất khẩu trực tuyến vẫn phải chuẩn bị những nền tảng không khác nhiều so với xuất khẩu truyền thống, gồm pháp lý và tiêu chuẩn sản phẩm, năng lực số, nghiên cứu thị trường, logistics, chuỗi cung ứng và tài chính.

Đặc biệt, một chiến dịch nội dung thành công có thể tạo lượng đơn tăng rất nhanh. Ông Nguyễn Tấn Đạt, Tổng giám đốc FADO, cho rằng một phiên livestream có thể phát sinh hàng chục nghìn đơn, buộc toàn bộ các khâu từ tồn kho, xử lý đơn đến giao hàng phải có phương án vận hành tương ứng. Ông Đỗ Quốc Hưng lưu ý doanh nghiệp phải cân đối logistics để tránh thiếu hàng hoặc tồn kho quá lớn, đồng thời vẫn tuân thủ đầy đủ tiêu chuẩn nhập khẩu của từng thị trường.

Lợi thế của doanh nghiệp không nằm ở số nhân sự tại Mỹ hay Trung Quốc, mà ở việc xác định năng lực cần giữ và những mắt xích có thể kết nối với nền tảng, nhà sáng tạo nội dung, đơn vị logistics hoặc đối tác bản địa. Trong TMĐT khám phá, thành công còn phụ thuộc vào khả năng kể câu chuyện văn hóa, bản sắc và giá trị sản phẩm phù hợp với người tiêu dùng. Với chương trình Hàng Việt cất cánh, TikTok Shop hướng tới hỗ trợ doanh nghiệp Việt tăng doanh số, mở rộng thị trường và nâng cao nhận diện, giá trị thương hiệu trên thị trường quốc tế.

Xuất khẩu từng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp phải tìm nhà nhập khẩu, nhà phân phối, hệ thống bán lẻ và xây dựng hoạt động tiếp thị ngay tại thị trường sở tại. Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, khoản đầu tư cùng nhân lực cần thiết cho hành trình ấy có thể trở thành rào cản đáng kể trước khi sản phẩm đến tay người mua. Thương mại điện tử xuyên biên giới, đặc biệt mô hình khám phá sản phẩm qua video ngắn, livestream và nhà sáng tạo nội dung, đang mở thêm lối đi khác. Quy mô thương mại điện tử xuyên biên giới toàn cầu năm 2025 đã vượt 800 tỉ USD, trong khi xuất khẩu trực tuyến của Việt Nam mới đạt khoảng 2 tỉ USD. Con số của Việt Nam tương đương khoảng 0,4% tổng kim ngạch xuất khẩu, cho thấy khoảng cách còn lớn nhưng cũng phản ánh dư địa tăng trưởng đáng kể. Thay vì lập tức đưa một bộ máy ra nước ngoài, doanh nghiệp có thể dùng kênh trực tuyến để thăm dò phản ứng người mua trước. Ông Đỗ Quốc Hưng, quyền Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài thuộc Bộ Công thương, nhận định xuất khẩu trực tuyến giúp doanh nghiệp thử khả năng đón nhận sản phẩm với chi phí thấp. Phản ứng của người mua cũng có thể được ghi nhận gần như ngay lập tức, khác với xuất khẩu truyền thống thường cần thời gian mới đánh giá được thị trường. Tại sự kiện công bố sáng kiến “Hàng Việt cất cánh”, bà Trần Thị Tân của TikTok Shop cho biết nhà máy Việt Nam cũng có thể tiếp cận người tiêu dùng quốc tế. Thông qua video ngắn, livestream và công cụ thương mại điện tử, doanh nghiệp có thể kiểm tra sản phẩm có phù hợp thị trường mục tiêu hay không trước khi đầu tư sâu hơn. Cách làm này giúp họ không nhất thiết phải xây dựng đầy đủ bộ máy ở nước ngoài ngay từ ngày đầu, mà có thể tính toán từng bước. Doanh nghiệp cũng có thể xác định năng lực nào nên giữ tại Việt Nam, khâu nào cần đối tác bản địa hỗ trợ. Trường hợp VIFON cho thấy kênh mới có thể bổ sung cho mạng lưới truyền thống đã tồn tại lâu năm ở nước ngoài. Thương hiệu này có mặt tại Mỹ khoảng 30 năm, chủ yếu qua hệ thống phân phối phục vụ khách hàng châu Á, trước khi thử thương mại điện tử khám phá cùng TikTok Shop. Ông Nguyễn Anh Hào, phụ trách thương mại điện tử thị trường Mỹ của VIFON, cho biết video và đánh giá cộng đồng giúp khách hàng mới hình dung sản phẩm miến. Người chưa từng biết đến miến có thể nhìn rõ sợi miến, cách chế biến và hương vị qua nội dung trực tuyến, từ đó nảy sinh nhu cầu mua sắm. Trong giai đoạn đầu triển khai tại Mỹ, VIFON ghi nhận hơn 80.000 đơn hàng sản phẩm, một kết quả đáng chú ý của thử nghiệm này. Phần lớn đội ngũ chủ chốt vận hành thương mại điện tử tại Mỹ vẫn làm việc từ Việt Nam, phụ trách chiến lược thương hiệu và nội dung. Với những khâu đòi hỏi hiểu người tiêu dùng, nhà sáng tạo nội dung và hoạt động xử lý đơn hàng tại Mỹ, doanh nghiệp sử dụng đội ngũ hoặc đối tác địa phương. Ở Trung Quốc, câu chuyện sầu riêng Việt Nam cho thấy có mặt hàng xuất khẩu lớn nhưng vẫn cần nỗ lực xây dựng độ nhận diện. Bà Trần Thị Đan Thanh, Tổng giám đốc MVOT, cho biết sầu riêng Việt Nam chưa được nhận biết tốt bằng sản phẩm của Thái Lan hoặc Malaysia. Doanh nghiệp vì thế phải chú ý lại bao bì, hình ảnh, câu chuyện xuất xứ, vùng trồng, quy trình kiểm soát chất lượng và tiêu chuẩn xuất khẩu. Họ cũng làm việc với KOL, KOC bản địa để người tiêu dùng hiểu và tin sản phẩm, thay vì chỉ trông chờ vào việc đưa hàng lên mạng. Trong khoảng một tháng dịp Tết, MVOT bán hơn 6.000 trái, tương đương khoảng 15 tấn sầu riêng sang Trung Quốc. Theo bà Thanh, khi nhận diện sản phẩm được xây dựng trực tiếp với người tiêu dùng, nhà phân phối và khách mua sỉ cũng có thể chú ý hơn, mở thêm cơ hội B2B. Dẫu vậy, thương mại điện tử không phải chiếc nút bấm bảo đảm cứ đưa sản phẩm lên sàn là bán được, bởi doanh nghiệp vẫn cần năng lực vận hành. Tại phiên thảo luận trong sự kiện “Hàng Việt cất cánh”, các chuyên gia nhấn mạnh doanh nghiệp xuất khẩu trực tuyến vẫn phải chuẩn bị nền tảng pháp lý và tiêu chuẩn như trong xuất khẩu truyền thống.

Xem thêm tại Thanh Niên