Người vớt tượng thần khỉ Hanuman giao nộp bảo tàng được tặng bằng khen

Ngày 27.9, Sở Văn hóa - Thể thao - Du lịch tỉnh Quảng Ngãi cho biết Chủ tịch UBND tỉnh vừa quyết định tặng bằng khen cho ông Dương Đình Lục, 66 tuổi, ở xã Vạn Tường, vì phát hiện và giao nộp cổ vật quý giá. Phần thưởng ghi nhận hành động của người ngư dân đã đưa tượng thần khỉ Hanuman về với bảo tàng, thay vì bán cho người trả giá rất cao. Thông tin được Thanh Niên đăng tải, trong bối cảnh hiện vật này đang được xem là tư liệu đặc biệt phục vụ bảo tồn và nghiên cứu văn hóa Champa. Trước đó, Bộ Văn hóa - Thể thao - Du lịch đã quyết định chi thưởng gần 93 triệu đồng cho ông Lục, vì ông giao nộp bức tượng cho Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi. Sở Văn hóa - Thể thao - Du lịch tỉnh Quảng Ngãi được yêu cầu thực hiện việc chi thưởng cho ông Lục trong năm 2026, theo quyết định đã ban hành. Khoản tiền cùng bằng khen thể hiện sự trân trọng đối với lựa chọn giữ gìn di sản, dù cổ vật từng được nhiều người quan tâm và định giá rất lớn. Câu chuyện bắt đầu đầu năm 2021, khi ông Lục ra khu vực Vũng Buồn, thuộc biển Dung Quất, Quảng Ngãi, để câu cá như thường lệ. Trong lúc ở ngoài biển, ông nhìn thấy nhiều mảnh gốm vỡ nên nảy sinh tò mò, quyết định lặn xuống tìm hiểu dưới lớp nước gần bờ. Ở độ sâu khoảng 3 đến 4 m, cách bờ chừng 50 m, ông phát hiện một phần tượng đá nhô lên khỏi lớp cát, mở ra phát hiện bất ngờ. Đến tháng 3.2021, ông Lục cùng người thân tổ chức trục vớt hiện vật, sau đó thuê xe cẩu đưa bức tượng về nhà để bảo quản. Bức tượng nặng khoảng 150 kg, khiến quá trình đưa lên bờ và vận chuyển gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi nhiều người cùng phối hợp. Ban đầu, hiện vật được đặt trong nhà, không gây quá nhiều chú ý, cho đến khi tin về bức tượng dần lan rộng và thu hút người hiếu kỳ tìm đến xem. Trong số những người tìm đến, có người từng trả giá bức tượng lên tới 2 tỉ đồng, một con số đủ khiến phát hiện này trở thành câu chuyện đặc biệt tại địa phương. Tuy nhiên, ông Lục không đồng ý bán, bởi ông cho rằng bức tượng có yếu tố tâm linh và cần được tôn trọng đúng mức. Năm 2023, sau quá trình được chính quyền vận động, ông quyết định giao nộp cổ vật để phục vụ công tác bảo tồn, nghiên cứu và phát huy giá trị lịch sử. Sau khi tiếp nhận, Bảo tàng Tổng hợp tỉnh Quảng Ngãi thành lập hội đồng giám định nhằm xác định nguồn gốc, chất liệu, niên đại và đặc điểm của hiện vật. Kết quả cho thấy đây là tượng thần khỉ Hanuman, được chế tác từ đá sa thạch hạt mịn, cao 84 cm, ngang 40 cm và nặng khoảng 150 kg. Tượng gồm bệ đá hình bát giác cao 14 cm cùng phần thân cao 70 cm, thể hiện nhân vật trong tư thế ngồi, với tổng thể còn khá nguyên vẹn. Các nhà nghiên cứu đánh giá tượng Hanuman được phát hiện tại Quảng Ngãi có kích thước lớn, tình trạng bảo tồn tốt và giá trị đặc biệt khi đối chiếu nghệ thuật điêu khắc Champa. Hiện vật có thể xuất phát từ phế tích tháp Chánh Lộ, nơi từng diễn ra cuộc khai quật lớn với hàng trăm tác phẩm điêu khắc Champa vào năm 1927. Nếu nhận định này được đặt trong dòng lịch sử địa phương, bức tượng càng giúp mở rộng hiểu biết về không gian văn hóa từng giao thoa giữa Champa và Đại Việt. Một nhà nghiên cứu văn hóa ở Quảng Ngãi nhận định bức tượng phản ánh những giá trị lịch sử kéo dài khoảng 800 năm, gắn với quá trình hình thành và biến đổi của vùng đất địa phương. Đây là di vật thuộc văn hóa Champa, mang đặc trưng nghệ thuật điêu khắc đá Champa, đồng thời thể hiện những nội dung tôn giáo chịu ảnh hưởng từ Ấn Độ. Tháng 8.2025, ông Nguyễn Ngọc Sâm, Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, ký quyết định xác lập quyền sở hữu toàn dân, giao Bảo tàng Tổng hợp tỉnh tiếp nhận và bảo quản hiện vật.