Cảnh báo biến chứng nguy hiểm khi virus thủy đậu tái hoạt động

Tại Hội nghị khoa học Da liễu miền Nam 2026, diễn ra ngày 27/9, BSCKII Đoàn Văn Lợi Em, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Da Liễu TPHCM, đã có những chia sẻ về kinh nghiệm trong quản lý đau sau mắc zona.

Căn bệnh do virus thủy đậu tái hoạt động, gây nhiều biến chứng

Theo bác sĩ, nhiều người nghĩ zona chỉ là bệnh ngoài da và sau khi các tổn thương da lành thì bệnh cũng kết thúc, nhưng thực tế không hoàn toàn như vậy.

Zona là bệnh do virus thủy đậu tái hoạt động. Sau lần mắc thủy đậu, virus ngủ yên trong các hạch thần kinh cảm giác. Nhưng theo thời gian - khi miễn dịch suy giảm - virus tái hoạt động và đi dọc theo dây thần kinh ra da, tạo thành mụn nước thành chùm ở da.

Như vậy, tổn thương đầu tiên là dây thần kinh, còn mụn nước ở da chỉ là phần nhìn thấy. Do đó, biến chứng thường gặp nhất của zona là đau thần kinh sau zona, ngoài ra còn có biến chứng khác như zona mắt (gây viêm giác mạc, tăng nhãn áp, giảm thị lực), liệt mặt khi zona ở vùng tai, hiếm hơn là các biến chứng thần kinh, mạch máu.

Khi da lành, tổn thương dây thần kinh có thể kéo dài nhiều tháng thậm chí nhiều năm.

Bác sĩ Lợi Em phân tích, đau thần kinh sau zona là tình trạng đau vẫn còn ở vùng da từng nổi zona, kéo dài hơn 90 ngày (3 tháng) kể từ lúc nổi mụn nước, ngoài ra còn có tình trạng đau cấp (trong 30 ngày đầu) và đau bán cấp (từ 30 ngày đến 3 tháng). Có người đau kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.

Khi tái hoạt, virus gây viêm cấp dây thần kinh cảm giác, sau đó dây thần kinh có thể bị xơ hóa và thay đổi cấu trúc. Các chất gây viêm làm thụ thể đau ở ngoại biên trở nên nhạy cảm hơn, nên chỉ một kích thích bình thường cũng gây đau.

Nếu tình trạng này kéo dài, hệ thần kinh trung ương cũng thay đổi cách xử lý tín hiệu đau, khiến cảm giác đau bị khuếch đại. Tức là, dù da đã lành nhưng "hệ thống báo đau" vẫn còn rối loạn.

Thực tế tại Bệnh viện Da Liễu TPHCM, số người bệnh zona và đau sau zona đến điều trị ngày càng nhiều. Cụ thể, năm 2023 đơn vị tiếp nhận hơn 3.800 lượt khám zona mới, hơn 3.100 lượt khám vì đau bán cấp và đau sau zona. Đến năm 2025, có hơn 5.600 lượt khám zona và gần 4.500 lượt khám điều trị đau thần kinh sau zona. 

Các bác sĩ ghi nhận một số đối tượng có nguy cơ gặp tình trạng đau kéo dài sau zona cao hơn, phù hợp với các nghiên cứu lớn đã được thực hiện.

Đó là người lớn tuổi (nguy cơ tăng rõ theo tuổi, hiếm gặp ở người dưới 40 tuổi); người đau nhiều ngay từ giai đoạn trước khi có mụn nước; người có tổn thương da nhiều, lan rộng, nặng; người bị zona vùng mắt; người suy giảm miễn dịch nặng.

4 yếu tố để kiểm soát đau sau mắc zona đạt hiệu quả

Người mắc bệnh có triệu chứng rất đa dạng, như đau rát bỏng, đau nhói giống dao đâm hoặc như điện giật, đau âm ỉ liên tục hoặc xen kẽ những cơn "cắn nhức", hay đau ở đúng vùng da từng nổi mụn nước, phân bố một bên cơ thể. Nhiều người còn có cảm giác ngứa, tê, cảm giác kiến bò, thậm chí chỉ cần quần áo, chăn, gió chạm nhẹ vào da cũng đau.

"Nếu thấy đau vẫn còn khi mụn nước đã khô, đóng mài hoặc da đã lành, đau làm mất ngủ, ăn uống kém, ảnh hưởng đến sinh hoạt, dùng thuốc giảm đau thường xuyên vẫn không đỡ hoặc dùng thuốc bị chóng mặt, buồn ngủ nhiều, hay zona ở vùng mặt, mắt, tai... người dân cần lưu ý và nên đi khám sớm vì có nguy cơ biến chứng", bác sĩ hướng dẫn.

Bác sĩ Lợi Em cảnh báo, đau kéo dài làm người bệnh mất ngủ, chán ăn, sụt cân, mệt mỏi, có thể dẫn tới trầm cảm, giảm khả năng tự chăm sóc và sống độc lập. Đau cũng có thể ảnh hưởng đến bệnh nền, chẳng hạn người bệnh cao tuổi có thể bị tăng huyết áp mỗi khi cơn đau nặng lên.

Cũng theo bác sĩ Lợi Em, có 4 yếu tố để kiểm soát đau sau mắc zona đạt hiệu quả ở từng người bệnh, bao gồm: đánh giá đúng và cá thể hóa người bệnh; phối hợp đa mô thức trong điều trị; tuân thủ điều trị và tái khám đều đặn; kỳ vọng hiệu quả đúng thực tế tình trạng bệnh.

"Cách hiệu quả nhất là không để bị zona. Tiêm vắc xin phòng zona hiện là biện pháp có bằng chứng đầy đủ nhất để phòng đau thần kinh sau zona. Vắc xin được khuyến cáo cho người từ 50 tuổi trở lên, hoặc người từ 18 tuổi có nguy cơ cao như suy giảm miễn dịch, kể cả người đã từng bị zona.

Khi đã mắc zona, người dân cần đi khám sớm để được điều trị kháng virus và kiểm soát đau ngay từ đầu, tái khám theo hẹn và không tự ý điều trị. Người có bệnh nền nên kiểm soát tốt bệnh nền của mình", BSCKII Đoàn Văn Lợi Em khuyến cáo.

BSCKII Nguyễn Thị Phan Thúy, Giám đốc Bệnh viện Da Liễu TPHCM cho biết, Hội nghị khoa học Da liễu miền Nam 2026 được thiết kế với 2 phiên toàn thể và 8 phiên đồng thời, tập trung vào những vấn đề đang được quan tâm trong thực hành da liễu hiện nay, từ bệnh da mạn tính, bệnh lý khó chẩn đoán đến các xu hướng mới trong da liễu thẩm mỹ và điều trị cá thể hóa.

Đáng chú ý, hội nghị cũng mở rộng góc nhìn về điều trị cá thể hóa, trong đó các nghiên cứu về hệ vi sinh da đang, mở ra những hướng tiếp cận mới đối với các bệnh lý phổ biến như mụn trứng cá.

Hội nghị có sự tham gia của các chuyên gia quốc tế đến từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ như Thụy Điển, Malaysia, Singapore, Ba Lan, cùng các chuyên gia đến từ các bệnh viện, trường đại học và hội chuyên ngành trong nước.

Thông qua chương trình khoa học đa dạng, hội nghị góp phần nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị và chăm sóc người bệnh trong lĩnh vực Da liễu.