Thống kê cho thấy, trung bình một đứa trẻ 1 tuổi tại Việt Nam có thể trải qua khoảng 8 đợt ho, sốt, khò khè mỗi năm, thường là các bệnh do virus và không cần dùng kháng sinh. Do tâm lý lo lắng, nhiều phụ huynh thường vội vã tìm đến thuốc.
"Nhiều người kỳ vọng đi khám bác sĩ sẽ kê thuốc, nên khi bác sĩ bảo không dùng thuốc gì là bố mẹ không vui... Ít bố mẹ hỏi bác sĩ liệu kháng sinh kê đó có tác dụng phụ gì, ảnh hưởng ra sao tới cơ thể con”, PGS.TS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng bộ môn Nhi, Đại học Y Hà Nội, chia sẻ tại Hội thảo khoa học Tác động của kháng sinh tới sự phát triển của trẻ: Hệ quả dài hạn và hướng phục hồi trong nhi khoa do Trường Đại học Y Hà Nội phối hợp tổ chức.
Bác sĩ Thúy cho biết Việt Nam không nằm ngoài thực trạng dùng kháng sinh của thế giới. Loại thuốc này được sử dụng ồ ạt, dùng cho rất nhiều bệnh, kể cả những bệnh không cần đến kháng sinh.
Một nghiên cứu cho thấy 62% số trẻ chỉ có triệu chứng nhẹ như sốt, hắt hơi, sổ mũi đã dùng kháng sinh. Có những trẻ trong 1 tháng dùng tới 6 đợt kháng sinh.
“Đây là con số khủng khiếp. Lần 1 có thể bác sĩ kê, vài ngày sau tái mắc phụ huynh tự cầm đơn ra hiệu thuốc mua, dùng không đỡ, dược sĩ quầy thuốc lại giới thiệu thuốc khác”, bác sĩ chia sẻ.
Đáng chú ý, kháng sinh ngoài đến từ nguồn người dân tự mua thuốc và dược sĩ quầy thuốc tư vấn, tỷ lệ nhân viên y tế kê đơn kháng sinh chiếm phần cao nhất, hơn 80%.
Thói quen kỳ vọng vào đơn thuốc và việc lặp lại đơn cũ khi trẻ tái ốm của phụ huynh đã khiến trẻ nhỏ dưới 2 tuổi trở thành đối tượng tiếp xúc với kháng sinh nhiều nhất.
Sự tăng trưởng trong 2 năm đầu đời quyết định chiều cao khi 18 tuổi
2 năm đầu đời được coi là "cửa sổ vàng" để lập trình sự phát triển thể chất, vóc dáng và hoàn thiện hệ vi sinh đường ruột. Chia sẻ về vai trò của giai đoạn then chốt này, PGS Thúy cho hay sự tăng trưởng trong 2 năm đầu đời đóng vai trò quyết định đối với chiều cao và vóc dáng của trẻ khi trưởng thành (năm 18 tuổi). Tuy nhiên, đây lại là giai đoạn trẻ hay ốm "vặt" và dùng kháng sinh nhiều nhất.
Việc dùng kháng sinh làm tiêu diệt các lợi khuẩn quan trọng (như Bifidobacterium), làm mỏng hàng rào niêm mạc ruột và xáo trộn cân bằng sinh lý. Tình trạng đường ruột bị tổn thương đúng vào giai đoạn 2 năm đầu đời làm trẻ giảm hấp thu dinh dưỡng, chán ăn, chậm tăng cân và suy giảm miễn dịch (khiến trẻ dễ bị tái ốm). Bỏ lỡ đà phát triển trong giai đoạn then chốt này sẽ để lại hậu quả lâu dài về thể chất, chiều cao khi trẻ lớn lên.
Chưa kể, các nghiên cứu cho thấy tổn thương vi sinh sớm làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh dị ứng (hen suyễn, viêm da cơ địa), bệnh tự miễn và tiểu đường sau 12 tuổi.
PGS.TS Nguyễn Thị Việt Hà, Trưởng khoa Tiêu hóa, Bệnh viện Nhi Trung ương, cho hay khi thấy con hết ho, hạ sốt hay ngưng tiêu chảy, việc theo dõi y tế thường dừng lại, bố mẹ thường thở phào và nghĩ rằng con đã hoàn toàn bình phục, đường ruột của con đã trở lại bình thường. Tuy nhiên, các dữ liệu khoa học chứng minh rằng: chỉ với 1 đợt kháng sinh kéo dài 7 ngày, sự xáo trộn vi sinh và sự tồn tại của các chủng vi khuẩn kháng thuốc vẫn kéo dài âm thầm tới 24 tháng.
Theo các chuyên gia, kháng sinh phổ rộng không chỉ tác động lên vi khuẩn gây bệnh mà còn có thể làm suy giảm các nhóm lợi khuẩn. Trong đó, Bifidobacterium - một trong những nhóm vi khuẩn có vai trò quan trọng trong hệ vi sinh đường ruột của trẻ nhỏ - được ghi nhận có thể bị ảnh hưởng đáng kể sau khi trẻ sử dụng kháng sinh.
Do đó, chuyên gia khuyến cáo không phải dừng kháng sinh đã là yên tâm mà hậu quả sau dùng kháng sinh mới quan trọng. Việc phục hồi không phải ngắn hạn mà phải dài hạn vì ảnh hưởng đến khả năng học tập, trí tuệ và chiều cao của trẻ.