Gian nan hành trình tìm nguồn hiến tặng 'tinh binh' để làm mẹ đơn thân

Ở tuổi 36, sau một cuộc hôn nhân đổ vỡ và chưa có con, chị N.H.A. tại TPHCM quyết định chọn con đường làm mẹ đơn thân thay vì kết hôn thêm lần nữa. Hơn hai năm trước, chị tìm đến các cơ sở y tế kiểm tra sức khỏe, rồi được bác sĩ khuyên nên sớm sinh con vì thời gian sinh sản không còn quá dài. Trở về nhà, chị chia sẻ mong muốn với mẹ và nhận được sự ủng hộ, trước khi hai mẹ con đăng ký xin tinh trùng hiến tặng để chuẩn bị thụ tinh trong ống nghiệm. Thế nhưng, khó khăn lớn nhất không nằm ở quyết định làm mẹ, mà ở việc tìm một nam giới phù hợp để hỗ trợ quy trình hiến tinh trùng theo đúng quy định y tế. Người hiến và người nhận phải hoàn toàn vô danh, nên người phụ nữ có nhu cầu cần tìm người đến cơ sở y tế làm thủ tục, xét nghiệm và cung cấp mẫu. Nếu mẫu đạt yêu cầu, tinh trùng được mã hóa, lưu trữ trong ngân hàng, còn người nhận sẽ được cấp một mẫu khác theo quy định, không phải mẫu của người đã hiến. Chị H.A. nhiều lần nhờ người quen giúp đỡ, nhưng những lời đồng ý ban đầu thường biến mất khi người được nhờ phải trực tiếp đến bệnh viện kiểm tra sức khỏe. Có người từng nhận lời, rồi thay đổi quyết định vì e ngại một vấn đề nhạy cảm, đòi hỏi thủ tục chặt chẽ và có thể khiến họ chịu áp lực từ người thân hoặc xã hội. Người anh trai của chị cũng đồng ý hiến tinh trùng để giúp em, nhưng kết quả xét nghiệm không đạt yêu cầu, khiến hy vọng một lần nữa chuyển thành thất vọng. Đã có lúc chị nghĩ đến việc tìm nguồn tinh trùng bên ngoài hệ thống y tế, nhưng cuối cùng dừng lại vì lo ngại mẫu không rõ nguồn gốc, nguy cơ ảnh hưởng sức khỏe và những rắc rối pháp lý về sau. Mỗi lần mở lời, chị vừa hy vọng tìm được người hỗ trợ, vừa phải đối mặt với cảm giác khó xử khi người quen nhanh chóng rút lui trước yêu cầu xét nghiệm. Hành trình kéo dài hơn hai năm, cho đến khi chị mạnh dạn hỏi một đồng nghiệp trong cộng đồng LGBT và may mắn nhận được sự đồng ý hỗ trợ. Mẫu tinh trùng của người đồng nghiệp được kiểm tra, đáp ứng các điều kiện cần thiết để đưa vào ngân hàng, mở ra bước ngoặt quan trọng cho kế hoạch làm mẹ của chị H.A. Trên các cộng đồng hỗ trợ sinh sản, nhiều phụ nữ cho biết họ cũng phải trải qua quá trình tìm kiếm kéo dài, đầy áp lực và không dễ chia sẻ với người xung quanh. Chị N.M.L., 31 tuổi, ở Hà Nội, mất hơn ba năm mới tìm được nguồn hiến để xin mẫu làm IVF, nhưng may mắn đón em bé khỏe mạnh sau lần cấy phôi đầu tiên. Trao đổi với VietnamNet, TS.BS Nguyễn Hữu Trung, chuyên gia sản phụ khoa thuộc Trường Đại học Y Dược TPHCM, cho biết nhu cầu sử dụng tinh trùng hiến tặng hiện khá lớn, trong khi nguồn mẫu đủ điều kiện vẫn không dồi dào. Người hiến phải khỏe mạnh, được xét nghiệm để loại trừ các bệnh lây nhiễm, trong đó có HIV, còn một số cơ sở có thể sàng lọc thêm nguy cơ bệnh lý di truyền. Khi đạt yêu cầu, mẫu được mã hóa và lưu trữ, bảo đảm người hiến cùng người nhận không biết danh tính của nhau trong quá trình sử dụng. Theo bác sĩ Trung, rất ít người chủ động hiến tinh trùng, khiến việc vận động nguồn hiến trở nên khó khăn, trong khi các ngân hàng phải quản lý mẫu theo quy định để phục vụ những người có nhu cầu sau này. Nhu cầu này không chỉ đến từ phụ nữ lựa chọn làm mẹ đơn thân, mà còn bao gồm các cặp đồng tính nữ mong muốn có con bằng phương pháp hỗ trợ sinh sản. Số phụ nữ muốn làm mẹ đơn thân ngày càng tăng, nhưng nhiều nam giới Việt Nam vẫn e ngại vì sợ bị đánh giá, lo lắng về quan hệ huyết thống hoặc không muốn tham gia một quy trình nhạy cảm. Bên cạnh tâm lý dè dặt, quy trình xét nghiệm, kiểm tra sức khỏe và ký cam kết tương đối chặt chẽ cũng khiến không ít người nản chí trước khi hoàn tất thủ tục hiến tặng. Bác sĩ Trung cảnh báo, việc mua tinh trùng trên mạng có thể kéo theo nguy cơ bệnh di truyền, dị tật và tranh chấp pháp lý nếu người hiến không được sàng lọc đúng quy trình. Từ thực tế đó, ông cho rằng cần nâng cao nhận thức cộng đồng, đơn giản hóa thủ tục hợp lý và xây dựng chính sách hỗ trợ để nguồn hiến an toàn có thể đáp ứng tốt hơn nhu cầu chính đáng của người bệnh.