Từ nghiên cứu vật lý thiên văn, trí tuệ nhân tạo đến thiết kế phương tiện giao thông, Tiến sĩ Trần Thế Trung lựa chọn hướng tiếp cận khác biệt tại cuộc thi Aves Future Mobility 2026. Thay vì tập trung vào hình dáng hay màu sắc, ông đưa ý tưởng ba bài dự thi nhằm giải quyết những hạn chế của xe hai bánh truyền thống, đồng thời mở rộng công năng cho phương tiện.
Ông Trung từng giành huy chương vàng Olympic Vật lý quốc tế, tốt nghiệp Đại học Melbourne (Australia), nhận bằng thạc sĩ Vật lý thiên văn tại Đại học Paris 6 và tiến sĩ cùng chuyên ngành tại Đại học Versailles (Pháp). Hiện, ông Trần Thế Trung là Viện trưởng viện Nghiên cứu công nghệ FPT (Đại học FPT), kiêm Phó giám đốc Khối sản phẩm AI, FPT Smart Cloud (Tập đoàn FPT)
>>Đăng ký tham dự cuộc thi tại đây
Buồng bảo vệ người ngồi sau
Trong bài dự thi mã số AVES0221, ông Trung đặt vấn đề từ những hạn chế của xe hai bánh: dễ nghiêng đổ khi xảy ra sự cố, người sử dụng phải tiếp xúc trực tiếp với nắng mưa, bụi và tiếng ồn. Từ đó, ông đề xuất phương tiện hai bánh tương lai có buồng bảo vệ riêng dành cho hành khách phía sau, hướng đến những nhóm người như trẻ em được cha mẹ đưa đón hoặc khách sử dụng dịch vụ xe ôm.
Theo bản thiết kế, người điều khiển ngồi phía trước, trong khi hành khách được bố trí trong một khoang kín có cửa ra vào, kính chắn che mưa nắng. Khoang này có thể tích hợp điều hòa, lọc không khí, cách âm, cổng USB, kết nối Wi-Fi, cùng các trang bị an toàn tùy chọn như dây đai và túi khí.
Điểm đáng chú ý nằm ở cơ cấu kết nối giữa buồng hành khách và khung xe. Tác giả đề xuất sử dụng hệ thống treo cho phép khoang khách hạn chế nghiêng theo thân xe khi phương tiện đổ ngã, dựa trên nguyên lý cân bằng với trọng tâm đặt thấp hơn trục treo.
Ông cũng đưa ra khả năng bổ sung bánh đà quay để hỗ trợ ổn định tư thế của khoang hành khách, tận dụng nguyên lý bảo toàn mômen động lượng.
Mục tiêu của thiết kế này là duy trì ưu điểm nhỏ gọn của xe hai bánh, đồng thời tăng khả năng bảo vệ người ngồi sau. Tuy nhiên, các cơ cấu chống nghiêng, chịu va đập và trang bị an toàn vẫn cần được nghiên cứu, thử nghiệm trước khi có thể đánh giá hiệu quả thực tế.
Xe máy điện có điều hòa, cơ cấu chống chân đặc biệt
Ở bài dự thi thứ hai, Aves AirCool, ông Trung tiếp tục phát triển ý tưởng xe hai bánh có cabin kín, nhưng lần này hướng đến trải nghiệm của chính người điều khiển. Phương tiện được đề xuất có khoang lái che kín, hệ thống điều hòa nhiệt độ, lọc không khí và cách âm. Người lái có thể tránh nắng mưa, hạn chế tiếp xúc khói bụi trong quá trình di chuyển hàng ngày.
Tuy nhiên, việc bổ sung cabin kín sẽ xuất hiện một bài toán kỹ thuật: người điều khiển không thể đưa chân trực tiếp xuống mặt đường để giữ thăng bằng khi xe dừng.
Để giải quyết, tác giả đề xuất bố trí hai bàn đạp ở sàn cabin, tương ứng vị trí chân người lái thường đặt xuống đường. Khi tác động, cơ cấu trợ lực thủy lực hoặc điện sẽ kích hoạt chân chống bên ngoài, giúp giữ phương tiện đứng thẳng.
Theo mô tả, hệ thống còn có thể phát triển theo hướng tự động hạ chân chống khi xe giảm tốc dưới ngưỡng nhất định. Người lái cũng có thể tác động lên bàn đạp để điều chỉnh độ mở chân chống trong một số tình huống. Tác giả đề xuất các trang bị tùy chọn như: túi khí, đai an toàn, hệ thống âm thanh và khoang chứa đồ.
Khác với những mẫu xe máy điện phổ thông, Aves AirCool đặt trọng tâm vào việc tạo không gian di chuyển tiện nghi hơn, nhưng vẫn sử dụng cấu trúc phương tiện hai bánh. Đây cũng là thách thức lớn của thiết kế, bởi cabin kín và hệ thống giữ thăng bằng sẽ cần được kiểm chứng về khối lượng, độ ổn định, khả năng điều khiển và an toàn vận hành.
>>Đăng ký tham dự cuộc thi tại đây
Ý tưởng xe máy điện tạo thu nhập thụ động
Trong ba bài dự thi của Tiến sĩ Trần Thế Trung, Aves RidePay mang cách tiếp cận khác biệt nhất, khi tác giả không chỉ thay đổi cấu trúc phương tiện, mà còn đề xuất mô hình dịch vụ dựa trên mạng lưới xe điện.
Theo ý tưởng này, xe máy điện được trang bị đế sạc dành cho UAV, tức thiết bị bay không người lái, kết hợp hệ thống định vị GPS và phần mềm điều phối trung tâm. Thay vì để UAV tự bay toàn bộ hành trình giao hàng, hệ thống sử dụng những xe máy điện đang lưu thông trên đường làm điểm trung chuyển di động.
Chẳng hạn, một kiện hàng cần vận chuyển từ điểm A đến B, phần mềm sẽ xác định các xe điện có đế sạc đang di chuyển trên tuyến đường phù hợp, sau đó điều khiển UAV bay đến một xe, đậu trên đế sạc và di chuyển cùng phương tiện.
Khi cần thiết, UAV có thể tiếp tục bay sang xe khác để tiến gần điểm giao hàng. Tác giả gọi đây là phương thức di chuyển "nhảy cóc", tận dụng hành trình sẵn có của các phương tiện để giảm quãng đường UAV phải tự bay.
Điểm đặc biệt được tác giả mô tả là chủ xe không cần thay đổi lịch trình hàng ngày. Theo đề xuất, người sử dụng vẫn đi làm, đi học hoặc di chuyển như bình thường, trong khi hệ thống tính phí dựa trên thời gian UAV sử dụng đế sạc trên xe. Khoản phí này được kỳ vọng tạo thêm thu nhập cho chủ phương tiện.
Để vận hành, hệ thống cần AI dự đoán lộ trình của các xe tham gia, theo dõi vị trí theo thời gian thực và điều chỉnh kế hoạch giao hàng khi điều kiện giao thông thay đổi.
Dù vậy, đây mới là mô hình được tác giả đề xuất. Khả năng triển khai còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độ chính xác của hệ thống định vị, an toàn khi UAV cất hạ cánh trên phương tiện di chuyển, năng lượng tiêu thụ và các quy định về hoạt động của thiết bị bay không người lái.
Điểm chung của ba bài dự thi là cách tác giả bắt đầu từ một vấn đề cụ thể, sau đó tìm lời giải bằng các nguyên lý cơ học, hệ thống điều khiển và công nghệ thông minh. Trong hồ sơ gửi Ban tổ chức, ông Trung cho biết sử dụng OpenSCAD để xây dựng mô hình khung thân cho một phương án, kết hợp bản phác thảo bằng bút chì và Google Gemini để tạo hình ảnh minh họa 3D.
Tác giả cũng xác định những phương án này không đặt trọng tâm vào yếu tố thẩm mỹ, mà tập trung thể hiện công năng, cấu trúc và nguyên lý hoạt động.
>>Đăng ký tham dự cuộc thi tại đây
Quang Anh
Aves Future Mobility Challenge 2026 là cuộc thi tìm ý tưởng thiết kế xe phù hợp cho người Việt, tổng giá trị đến 265 triệu đồng. Cuộc thi mở rộng cơ hội cho nhiều đối tượng, từ những thí sinh có thể phát triển bài thiết kế ứng dụng với bản vẽ, kết cấu và thông số cụ thể, đến những người chỉ có ý tưởng sáng tạo về phương tiện tương lai. Thí sinh có thể sử dụng AI để hỗ trợ quá trình phát triển và thể hiện ý tưởng
Ban tổ chức tiếp nhận bài thi đến hết ngày 27/10. Mở bình chọn cộng đồng 28/10-4/11. Dự kiến, Ban tổ chức sẽ trao giải thưởng ngày 5/12 tại Hà Nội.
Cuộc thi được tổ chức bởi Công ty cổ phần công nghệ và năng lượng xanh Aves, định hướng hoạt động trong ba lĩnh vực gồm: xe điện thông minh, năng lượng tái tạo và thiết bị IoT. Trong lĩnh vực phương tiện, Aves sẽ phát triển các dòng xe điện hai bánh, ba bánh và xe đạp, dự kiến ra mắt đầu 2027.