GS Eric Cornell sinh năm 1961, hiện làm việc tại JILA - viện nghiên cứu chung giữa Đại học Colorado Boulder và Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Mỹ. Năm 2001, ở tuổi 40, ông cùng Wolfgang Ketterle và Carl Wieman được trao Nobel Vật lý nhờ công trình về trạng thái ngưng tụ Bose-Einstein và những nghiên cứu cơ bản liên quan đến tính chất của hệ nguyên tử ở nhiệt độ cực thấp.
Bên lề chương trình do Trung tâm Báo chí Nước ngoài Mỹ (FPC) tổ chức tại Colorado cuối tháng 9, ông chia sẻ về vai trò của khoa học cơ bản, cách theo đuổi nghiên cứu và những thay đổi của vật lý lượng tử, AI.
GS Eric Cornell, Nobel Vật lý 2001, chia sẻ với VnExpress, tại trụ sở JILA, thành phố Boulder, Colorado, Mỹ, tháng 9/2026. Ảnh: Lưu Quý
- Ông đánh giá gì về vai trò của khoa học cơ bản trong bối cảnh hiện nay?
- Con người đã làm khoa học từ rất lâu và đạt được rất nhiều tiến bộ. Dù vậy, vẫn còn nhiều điều chúng ta đang cố gắng tìm hiểu. Những câu hỏi đặt ra từ 100 năm trước cơ bản đã trả lời được.
Do đó, theo tôi, tiến bộ khoa học ngày nay đến khi con người nghĩ ra những câu hỏi mới. Điều này cũng quan trọng gần như việc tìm ra câu trả lời. Một trong những chìa khóa cốt lõi của khoa học chính là: đâu là những câu hỏi thú vị, đâu là những câu hỏi mà người khác chưa từng nghĩ tới.
- Các quốc gia có nguồn lực hạn chế có nên đầu tư vào khoa học cơ bản và nên bắt đầu như thế nào?
- Mọi quốc gia đều nên làm khoa học. Nhưng nếu có nguồn lực hạn chế, bạn không thể dàn trải làm tất cả nhánh khoa học khác nhau, tập trung chuyên môn hóa có lợi thế rất lớn.
Một quốc gia có thể xác định sẽ không làm mọi thứ, mà phát triển năng lực chuyên gia ở một lĩnh vực cụ thể. Tôi tin đây là chiến lược sẽ mang lại thành công. Còn việc chọn lĩnh vực nào gần như không quá quan trọng. Cốt lõi là cả tập thể cùng dồn lực đi theo hướng đã chọn đó.
- Sau khi đoạt giải Nobel, cuộc sống làm khoa học của ông thay đổi ra sao? Theo ông, có bí quyết nào để đạt được thành tựu trong khoa học?
- Điều giúp ích nhiều nhất để đoạt giải Nobel là đừng bận tâm về việc đoạt giải. Hãy quan tâm đến việc làm khoa học tốt, tìm kiếm những vấn đề thú vị và đừng để mình bị vướng vào tham vọng cá nhân.
Với tôi, sau khi có giải năm 2001, cuộc sống làm khoa học đã thay đổi rất nhiều. Trước đó, tôi còn khá trẻ và làm trong một dự án mà nhiều người thấy có phần điên rồ. Vì thế, mọi người đánh giá thấp tôi. Nhưng tôi nghĩ chính điều đó lại rất có lợi.
Khi ấy, tôi có thể hoạt động "dưới radar", không bị quá nhiều người chú ý hay soi xét. Sau khi đoạt giải, điều đó không còn nữa. Giờ tôi không thể có những bước đi một cách "vô hình" trong giới vật lý được nữa.
- Ông sẽ dành lời khuyên gì cho những người trẻ đang nghiên cứu khoa học?
- Hãy đón nhận sự lãng mạn, niềm phấn khích từ những phát hiện mới của chính mình, kể cả khi bạn không phải người đầu tiên tìm ra nó.
Khi bạn làm toán và nhìn thấy một quy luật trong các con số, bạn reo lên: "Ồ, nhìn quy luật này xem, tuyệt vời thật, mình vừa phát hiện ra điều gì đó rất hay". Rất có thể nhiều người khác đã biết quy luật đó rồi, nhưng điều đó chẳng thành vấn đề.
Điều bạn nên làm là tận hưởng niềm vui khi tự mình khám phá điều mới với chính bản thân trước. Cứ thực hành và cảm nhận trọn vẹn niềm vui đó, rồi một ngày bạn sẽ phát hiện ra điều mới mẻ đối với toàn nhân loại.
- Lượng tử đang được kỳ vọng đạt bước tiến lớn về tính toán, còn AI thay đổi xã hội rất nhanh. Theo ông, hai công nghệ này sẽ tạo ra tác động gì trong tương lai?
- Vật lý lượng tử sẽ cho phép chúng ta thực hiện phép tính mạnh mẽ hơn rất nhiều. Nhưng tôi không nhìn nhận vật lý lượng tử là thứ có thể đảo lộn xã hội theo cách AI đang làm. Nó là công nghệ nền tảng mang tính hỗ trợ, không phải thứ có khả năng xáo trộn toàn bộ xã hội.
Còn với AI, tôi vừa ấn tượng vừa có phần lo lắng về tốc độ thay đổi quá nhanh của nó. Tôi nghĩ nó sẽ tạo ra những tác động khổng lồ. Tôi hy vọng đó là tác động tốt, nhưng không ai dám chắc.
Một số người lo AI biến thành "quái vật" tiêu diệt loài người. Nỗi lo của tôi thực tế hơn, rằng AI sẽ làm biến đổi xã hội toàn cầu một cách quá nhanh và sâu sắc. Điều đó có thể mang lại kết quả tốt hoặc xấu, nhưng hiện tại không có gì đảm bảo rằng nó sẽ tốt đẹp.
Lưu Quý