Bỏ qua điều hướng
•

Nhàn đàm: Ngồi ngõ trông trăng

Nhàn đàm: Ngồi ngõ trông trăng
Nguồn ảnh: Thanh Niên

Má nói trăng tháng tám đẹp nhất trong năm, đẹp như khuôn mặt đứa con gái đương tuổi xuân thì. Bây giờ, mắt má đã trắng màu khói, tóc ngả màu mây nhưng Trung thu vẫn là một điều đẹp đẽ nằm gọn trong ký ức.

Thứ ký ức mấy chục năm ròng vẫn sáng trong. Ký ức đó có tiếng cười và hình dáng của chúng tôi.

Hồi mảnh đất này chưa mọc lên những tòa nhà cao tầng, xung quanh chỉ là đồng bưng, những đêm trăng sáng vằng vặc cả cánh đồng. Trăng dát vàng lên mọi thứ: những mái nhà lá bạc thếch theo thời gian, những ngọn dừa in bóng bên bờ đê. Đêm trăng sáng, lũ trẻ trong xóm trổ tài đu tàu dừa, tưởng tượng những cánh tay mọc ra từ thân cây có thể ôm ấp những con người nhỏ bé đến trọn đời. 

Nhưng rồi chỉ dăm bữa nửa tháng, những cánh tay dài ngoằng đó trở nên héo hon, già nua, úa vàng rồi lặt lìa rụng khỏi thân cây. Đứa trẻ tôi ngơ ngác khóc òa. Cũng tôi, hoảng hốt khi mùa Trung thu đó thấy trăng "rụng" xuống hồ. Tôi đòi má lấy gàu múc nước hồ, vớt trăng lên. Má chỉ cười. 

Lớn lên tôi mới biết dẫu có múc cạn nước hồ, tát cạn biển sâu cũng không bao giờ vớt được trăng khỏi đáy. Trăng có thể treo cao trên bầu trời, cũng có thể trốn kỹ dưới đại dương. Nhưng trăng chưa và sẽ không bao giờ rụng xuống tay mình, dù có xòe tay ra cả đời để hứng trăng. Trăng là thứ thật gần mà cũng thật xa xôi.

Những mùa Trung thu cũ, má con tôi ngồi trước ngõ nhỏ, nơi có những hàng rào dâm bụt cao lút đầu người, đợi trăng từ từ nhú lên từ một ngọn dừa cao chót vót. Thằng em hỏi khi nào thì chú Cuội sẽ về lại mặt đất? Em nói chưa bao giờ nhìn thấy chú Cuội. Chú ấy có thật không? Chị Hằng là ai, từ đâu đến, có đẹp không? Má không thể trả lời câu hỏi của em. Trong trí óc non nớt của trẻ con, mặt trăng là một hành tinh kỳ lạ nhất trên đời, vì nó chỉ chứa đúng hai con người. So với trái đất - nơi chứa hàng tỉ người, mặt trăng thật cô đơn.

Trong lúc chờ trăng, má tranh thủ sắp mấy cái bánh Trung thu lên bàn Phật, thắp nhang, cúng kiếng đúng lễ nghi. Mấy cái bánh nướng hình bông sen nhỏ xíu mà thơm lừng cả gian thờ. Riêng chị em tôi mỗi đứa có một "bầy heo" bánh nướng, heo mẹ với bầy heo con ú nu ú nần, nằm gọn trong giỏ tre. Bầy heo bánh nướng đã ngốn của má hết mấy buổi chiều, tranh thủ gieo xong đám mạ là má lui cui nhào bột, nặn bánh. Bánh làm thủ công, nướng than củi, quạt tay, nên vỏ bánh sẽ cứng hơn bánh ở cửa hàng, dù cùng làm từ bột Sanh Ký. Nhưng cái công nhào nặn rồi quạt than nướng bánh của má, cả đời chị em tôi không thể nào trả nổi.

Những ngày ấy, chúng tôi ngồi ngõ đợi trăng, nhưng cái chính là đợi ông Địa bụng bự cùng đoàn lân tự phát trong xóm rồng rắn đi qua khắp ngõ. Tiếng trống, tiếng con nít hò reo vang vọng. Trên đầu trăng chan ánh sáng, dưới đất nến thắp lung linh. Đoàn lân cùng con nít cứ vậy mà đi. Đèn lồng ngôi sao, cá chép, thỏ, gà... đỏ rực theo đám rước, rực lên trong cả những giấc mơ của sau này.

Trung thu mấy năm nay, mắt má không còn nhìn thấy ánh trăng. Má run run rờ tay lên bầy heo nằm ngoan trong ổ bánh nướng tôi mua từ Chợ Lớn, móm mém cười.

Nước mắt tôi không dưng chảy dài, sợ phải đếm coi má còn mấy mùa trăng tháng tám. Sợ đến một lúc nào đó, chỉ còn lại mình tôi ngồi ngõ ngóng trăng lên.

Mùa Trung thu trong ký ức miền quê Nam Bộ xưa gắn liền với hình ảnh trăng tháng Tám vằng vặc soi sáng những mái nhà lá bạc màu và cánh đồng bưng biền chưa bị các tòa nhà cao tầng bủa vằn. Trong không gian yên bình ấy, nét đẹp văn hóa truyền thống hiện diện qua hình ảnh người mẹ tỉ mỉ nhào bột, quạt than nướng từng bầy heo bánh nướng bằng bột Sanh Ký để cúng Phật và dành tặng các con. Không khí đêm rằm thêm phần náo nhiệt nhờ đoàn lân tự phát trong xóm cùng dàn đèn lồng ngôi sao, cá chép lung linh dưới ánh trăng rằm. Bài viết tái hiện sinh động thế giới quan non nớt của trẻ thơ qua những câu hỏi hồn nhiên về chú Cuội, chị Hằng cùng nỗi sợ hãi ngây thơ khi thấy bóng trăng in đáy hồ. Sự đối lập giữa mặt trăng cô đơn và trái đất đông đúc mở ra những chiêm nghiệm sâu sắc về khoảng cách giữa thực tế với ước mơ con người. Những trải nghiệm tuổi thơ rực rỡ ấy đã trở thành hành trang ký ức vô giá, đi theo đứa trẻ suốt quãng đời trưởng thành. Theo thời gian, cảnh vật cùng con người đều trải qua những biến đổi sâu sắc trước quy luật khắc nghiệt của năm tháng. Người mẹ năm xưa nay mắt đã mờ màu khói, chỉ có thể cảm nhận mùa Trung thu qua từng chiếc bánh nướng mua từ Chợ Lớn. Nỗi hoài niệm về những mùa trăng cũ hòa quyện cùng sự lo âu trước sự trôi chảy của thời gian, tạo nên điểm nhấn cảm xúc lắng đọng cho toàn bộ tác phẩm.