Ngày 22/9, Swan Song: Diana, My Sister của Charles Spencer phát hành tại Anh và thị trường quốc tế. Đây là lần đầu Bá tước Spencer kể một cách hệ thống và dài hơi về người chị quá cố, từ tuổi thơ, cuộc hôn nhân với Thái tử Charles đến những ngày cuối cùng của Công nương Diana năm 1997.
Hồi ký về Công nương Diana tạo tranh luận
Chi tiết gây chú ý nhất liên quan Vua Charles III. Spencer kể ngay sau khi Diana qua đời, ông nhận cuộc điện thoại từ người khi đó là Thái tử Charles. Theo lời em trai Diana, Charles nói chuyện với giọng điệu “phấn khích” một cách bất thường, giống như người vừa trúng xổ số.
Về tang lễ của Diana, Bá tước Spencer không muốn William và Harry, khi đó mới 15 và 12 tuổi, phải đi sau quan tài mẹ trong đoàn rước. Ông cho rằng chị gái mình không bao giờ muốn hai con phải chịu sức ép như vậy.
Tuy nhiên, theo hồi ký, Charles nổi giận và nói qua điện thoại: “Cứ yên tâm, rồi chúng ta sẽ sớm quên cô ấy thôi”.
Lời kể này khiến Cung điện Buckingham hiếm hoi lên tiếng phản bác: “Mặc dù về nguyên tắc chúng tôi không bình luận các cuốn sách, nhà vua hiểu rằng nỗi đau mất người thân có thể làm lu mờ lý trí, ảnh hưởng đến phán đoán và tô màu ký ức theo cách mà người khác không thể nhận ra, ngay cả nhiều năm sau mất mát”.
Spencer sau đó vẫn khẳng định nhớ chính xác cuộc trò chuyện, còn sốc đến mức đi kể với những người thân quen vào thời điểm đó.
Tiết lộ khác liên quan tới đám cưới năm 1981. Spencer viết rằng Diana từng nói với cha họ, Bá tước Spencer thứ 8, không thể kết hôn với người đàn ông rõ ràng không yêu mình.
Theo lời kể của ông, Diana đặc biệt tổn thương sau bữa tiệc mừng sinh nhật Hoàng tử Andrew. Lúc đó, Thái tử Charles vừa trở về từ chuyến công du Mỹ nhưng gần như không dành sự quan tâm cho vị hôn thê. Diana muốn rút khỏi cuộc hôn nhân nhưng cha bà cho rằng quá muộn để hủy bỏ cam kết lớn như vậy.
Charles Spencer cho biết về sau Diana chia sẻ với bạn thân rằng Charles từng thẳng thắn về việc kết hôn không tình yêu. Chi tiết này phù hợp với nhiều tài liệu trước đây về cuộc hôn nhân đổ vỡ của Charles và Diana.
Spencer cũng nhắc đến cố Nữ hoàng Elizabeth II. Ông viết khi lần đầu nghe tin Diana gặp tai nạn, Nữ hoàng Elizabeth đã hỏi: “Cô ấy lại đang làm gì vậy?”. Lúc đó, bà được cho là chưa biết mức độ nghiêm trọng của vụ việc.
Ông kể rằng sau tang lễ, thông qua thư ký riêng Robert Fellowes, Nữ hoàng Elizabeth đề nghị khôi phục tước hiệu Her Royal Highness (điện hạ) cho Diana. Tuy nhiên, Spencer cho rằng việc này không còn ý nghĩa vì Diana đã mất.
Một Diana khác trước khi nổi tiếng
Không phải toàn bộ cuốn sách xoay quanh những tranh cãi với Hoàng gia Anh. Spencer dành nhiều trang để mô tả Diana trước khi trở thành một trong những phụ nữ nổi tiếng nhất thế giới.
Trong trích đoạn do nhà xuất bản Penguin công bố, Spencer nhớ lại thời thiếu niên, Diana là cô gái có khiếu hài hước, tự tin và có khả năng thu hút sự chú ý bằng nét độc đáo của mình. Ông nhận xét điều khiến chị gái nổi bật không chỉ là ngoại hình, mà còn qua cách bà khiến những người xung quanh cảm thấy vui vẻ.
Trong mắt em trai, Diana không phải người hoàn hảo. Thời đi học, bà được cho là gặp vấn đề về tập trung và có những biểu hiện phù hợp với ADHD (rối loạn tăng động giảm chú ý).
Hồi ký cũng đề cập sức ép truyền thông mà Diana phải chịu sau khi ly hôn. Spencer cáo buộc sự săn đuổi của báo lá cải đã tác động sâu sắc tới chị gái, thậm chí khiến bà có những suy nghĩ tuyệt vọng.
Gây sốc hơn là bá tước sinh năm 1964 tiết lộ cố tỷ phú Mohamed Al-Fayed, cha của Dodi Fayed - bạn trai cuối cùng của Diana, có hành vi không đúng mực với bà. Theo lời ông, Diana từng kể rằng Al-Fayed đụng chạm cơ thể bà khi mối quan hệ giữa Diana và Dodi mới bắt đầu.
Hấp dẫn nhưng chứa nhiều bất mãn cá nhân
Trong khi những câu chuyện trong sách dựa trên góc nhìn cá nhân của Bá tước Spencer, chưa có kiểm chứng rõ ràng, giới chuyên môn vẫn có những đánh giá riêng về chất lượng tác phẩm văn học.
Nhà phê bình Alexandra Jacobs của The New York Times nhận xét cuốn sách “thanh nhã và đầy tính phản biện". Ông cho cho rằng những đoạn viết về tuổi thơ là phần hấp dẫn nhất.
Cuốn sách được nhận xét có chất trữ tình, đặc biệt khi Spencer viết về mối quan hệ tình thân và thế giới mà chị em lớn lên.
Evening Standard cũng xem Swan Song là cuốn sách “đáng đọc”. Nhà phê bình Melanie McDonagh đánh giá cuốn sách được viết tốt, có rất nhiều tiết lộ và đặc biệt hấp dẫn bởi cách Spencer kể lại những mối quan hệ, ân oán trong gia đình hoàng gia và tầng lớp quý tộc.
Theo McDonagh, những bí mật được phơi bày sau gần 30 năm khiến cuốn sách trở nên cuốn hút hơn.
Trong khi đó, The Guardian đưa ra đánh giá tiêu cực hơn. Nhà phê bình Emma Brockes đồng ý Swan Song là cuốn sách hấp dẫn vì cho biết nhiều điều, nhưng “có lẽ nhiều hơn mức độc giả cần biết”.
Theo bà Brockes, cuốn sách có những đoạn thực sự xúc động về Diana, nhưng không đọng lại lâu vì Spencer dành quá nhiều không gian cho những bất mãn cá nhân.
The Guardian chỉ ra mặc dù hồi ký về Diana, nhưng những hé lộ về bà chỉ chiếm phần nhỏ, còn lại viết về Spencer.
Cây viết Anita Singh của The Telegraph xếp cuốn sách ở mức Mixed (đánh giá trái chiều). Nhà phê bình nhấn mạnh điều khiến người đọc khó chịu nhất là Spencer.
“Cuốn sách của Charles Spencer không phải về Diana. Nó là tượng đài tôn vinh cái tôi của ông ta… Nếu những lời công kích của bá tước nhằm vào nhà vua gây chú ý, sự ám ảnh về bản thân và thái độ tự cao của ông có thể khiến bạn kinh hãi hơn”, Anita Singh viết.
The Times lại có góc nhìn cân bằng hơn. Nhà phê bình Johanna Thomas-Corr cho rằng cuốn sách hấp dẫn bởi Spencer viết hoàn toàn từ góc nhìn của mình và cố gắng đối diện với quy tắc im lặng của tầng lớp quý tộc Anh.
Tuy nhiên, chuyên gia cũng cảnh báo rằng Spencer có nguy cơ đi quá xa, biến những đau khổ có thật trong gia đình thành màn “thanh toán” mang màu sắc kịch tính.
Chi tiết gây tranh cãi khác liên quan người dẫn chương trình truyền hình nổi tiếng Piers Morgan.
Spencer kể rằng Morgan tỏ ra khó chịu khi ông gọi điện thông báo không được dự tang lễ Diana. Bá tước cho rằng phản ứng này có thể xuất phát từ việc Morgan từng liên quan việc đăng những bức ảnh Diana bị chụp lén tại phòng tập thể dục năm 1993. Tuy nhiên, đây là một giả định không chính xác vì những bức ảnh được Sunday Mirror đăng năm 1993, trong khi Morgan bắt đầu làm việc từ năm 1995.
Spencer sau đó thừa nhận sai sót, xin lỗi Morgan và cho biết chi tiết này sẽ được sửa trong các bản in tiếp theo. Dù vậy, Morgan vẫn tuyên bố tiến hành hành động pháp lý, cho rằng cuốn sách đưa ra những thông tin sai lệch và gây tổn hại danh tiếng của ông.