Xã Hành Thịnh, tỉnh Quảng Ngãi từng tràn ngập quân giải phóng đến từ các tỉnh, thành miền Bắc như Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Phòng, Thái Bình (nay là Hưng Yên)... Nhưng sau năm 1975 thì làng quê chỉ còn bóng nông dân dưới chân núi Dàng. Cựu chiến binh Lê Thanh Tân, sinh năm 1946, quê ở tỉnh Bắc Giang (nay là Bắc Ninh) đã ở lại, hòa vào cuộc sống đời thường ở miền quê nằm cạnh dòng sông Vệ.
Dân trụ bám
Trước năm 1975, có một địa danh khá nổi tiếng ở Quảng Ngãi là chợ Quán Lát. Chợ nằm sát trục quốc lộ 1A, từ đây đi ngược về phía tây khoảng 5 km là tới xã Hành Thịnh. Con đường đất đi về Hành Thịnh từng được ví như “cửa khẩu”. Vì dân từ Hành Thịnh xuống Quán Lát thì được bà con gọi là dân trụ bám, còn đám lính dân vệ gọi họ là “dân Cộng sản”.
Cựu chiến binh Nguyễn Thị Lan nhớ lại, hễ thấy có bóng người dân nào đi từ hướng tây qua, tắt qua các rẫy trồng cây thuốc lá, ruộng lúa để tới chợ, người dân Quán Lát biết ngay là dân vùng trụ bám đi chợ.
Chợ Quán Lát là vùng do quân đội Sài Gòn kiểm soát, nhưng xã Hành Thịnh lại là vùng nằm trong tay quân giải phóng. Hành Thịnh và Quán Lát là hai vùng đất rất khác biệt. Tháng 8/1965, một cô gái 15 tuổi xuất hiện trên con đường này. Khi tới gần trục quốc lộ 1A để vào chợ Quán Lát, cô liền rẽ sang rẫy trồng cây thuốc lá, đi lắc léo qua bụi tre, bờ ruộng, bụi chuối rồi mới tới chợ. Cô gái nhỏ đó là Nguyễn Thị Thanh Hương.
Trước khi rời xã Hành Thịnh để xuống vùng địch, cô gái nhỏ này đã nhờ người may bộ quần áo theo kiểu dân đô thị miền Nam - áo sơ mi dài tay màu xanh, quần tây hơi bó trên đùi, dưới đầu gối là ống quần rộng. Màn xuất hiện của cô không làm bọn lính dân vệ nghi ngờ.
Tuy nhiên khi cô từ chợ Quán Lát đi ngược về thì bộ quần áo kia cũng không giúp cô che giấu được thân phận. Bởi toán lính gác sẽ biết ngay là cô đang mang đồ tiếp tế cho bộ đội.
Đợi khi bọn lính đi ăn cơm thì cô gái nhỏ mới bê thúng gạo tìm cách thoát thật nhanh cùng với một bà già cũng đang ôm thúng gạo bị giữ lại trước đó. Số gạo cô mang về chỉ sử dụng một phần, còn góp vào kho gạo của Tiểu đoàn 7.
Cựu chiến binh Nguyễn Thị Lan kể, mình cũng từng cùng chị em đi chợ, tiếp tế và rất gian nan. Dân vùng trụ bám khác với dân ở Quán Lát là vậy. Nếu xuống chợ mua 1 lon gạo thì có thể trở về. Còn nếu mua trên 5 lon gạo trở lên thì có thể bị bắt, tịch thu toàn bộ gạo với cáo buộc là “tiếp tế cho Cộng sản”.
“Thần chết” DKB
Thời điểm giữa xã Hành Thịnh và Quán Lát giống như có một cửa khẩu vô hình, đó là lúc hàng trăm người lính quân giải phóng, quê từ các tỉnh phía Bắc xuất hiện tại xã Hành Thịnh. Cuốn lịch sử Đảng bộ xã Hành Thịnh đề cập, thời điểm này có Tiểu đoàn 83 của tỉnh Quảng Ngãi đóng quân.
Cựu chiến binh Nguyễn Văn Kiệt, nguyên Trung đội trưởng thông tin Tiểu đoàn 7 cho biết, năm 1965, Tiểu đoàn 7 đã có mặt tại địa phương này. Ban đầu gần như 100% quân số trong đơn vị là người miền Bắc.
Thỉnh thoảng pháo từ các căn cứ của địch lại bắn xuống vùng Hành Thịnh. Trong những ngôi nhà thưa thớt của dân trụ bám lúc nào cũng đong đưa những chiếc võng của bộ đội, quanh nhà luôn có vài căn hầm. Mỗi khi nghe tiếng đề pa của pháo tầm xa, những người lính lại lăn xuống hầm. Lê Thanh Tân, quê ở tỉnh Bắc Giang và đồng đội chi viện vào Hành Thịnh khi mới 19 tuổi và trở thành chỉ huy khẩu đội hỏa tiễn DKB.
DKB thực chất là một nòng pháo 122 mm của pháo phản lực BM 21 với 40 ống phóng đặt trên xe tải của Liên Xô. Khi sang chiến trường Việt Nam, quân giải phóng tháo rời từng ống, giao cho mỗi tiểu đội một ống, nhằm dễ cõng đi qua rừng núi.
Trên các trang tư liệu về chiến tranh của Hoa Kỳ còn lưu lại mô tả về những vụ DKB của quân giải phóng được đặt cách căn cứ Chu Lai 10 km đã liên tục gây thương vong cho binh sĩ Mỹ.
Xã Hành Thịnh có địa hình phù hợp với việc đặt tên lửa DKB. Khi tiểu đội của ông Tân đặt chân tới xã Hành Thịnh, nơi ở của đơn vị là một khu rừng nhỏ dưới chân núi Dàng. Một người làm nhiệm vụ quan sát trèo lên đỉnh núi để xem tốc độ của gió, sau đó gọi bộ đàm từ chiếc máy thông tin R-105M của Liên Xô đến một chiếc máy thông tin khác đang trực ở khẩu đội. Xạ thủ tính góc bắn, trừ tốc độ gió, sau đó ra lệnh khai hỏa.
Bà Hà Thị Trợ, sau này là mẹ vợ của ông Tân là dân trụ bám. Ngôi nhà của bà được làm rất đơn sơ, mái lợp tranh, các cột tre cách đều nhau hơn 2 mét. Ban ngày, luôn có 5-10 chiếc võng của quân giải phóng đong đưa trong ngôi nhà.
Đêm xuống thì tất cả biến mất và tới sáng thì lại xuất hiện. Trong số đó có cậu lính Lê Thanh Tân. Cứ vài đêm thì quân giải phóng lại một lần vượt sông để đánh nống ra vùng địch. Và cứ sau mỗi lần hành quân chiến đấu, khi quay về thì lại vắng một vài người...
Anh ở lại…
Ngày 20/3/1975, nhiều đơn vị quân giải phóng chốt ở xã Hành Thịnh được lệnh thọc thẳng xuống xã Đức Minh, tiến qua xã Nghĩa Hòa, đi vòng qua xã Nghĩa An. “Cửa khẩu” Quán Lát thời điểm đó đã mở toang.
Đến ngày 24/3/1975, tỉnh Quảng Ngãi được giải phóng. Nhiều đơn vị quân giải phóng rời Hành Thịnh và nhập vào đoàn quân đang tiến vào Sài Gòn. Ông Tân năm đó đã là người lính 29 tuổi. Ông kể, mình chi viện tới chỗ nào thì cũng đều nhận được tin đã giải phóng rồi.
Vào Sài Gòn, đơn vị của ông (Quân đoàn 4) đóng quân trong doanh trại của Lữ đoàn dù Việt Nam Cộng hòa. Một năm sau, ông quay ra Chu Lai ở Quảng Nam làm công tác huấn luyện.
Sau gần 50 năm sống tại quê vợ là xã Hành Thịnh, nay là xã Đình Cương, cựu chiến binh Lê Thanh Tân và cô y tá Nguyễn Thị Lan giờ đã lên chức lão. Đi qua cánh đồng lúa chín vàng dưới chân núi Dàng, ông và vợ cho biết, còn sống sót tới ngày hôm nay và ở tại chính mảnh đất từng là căn cứ phía trước cũng là một điều kỳ diệu.
Tình duyên dường như đã chờ sẵn khi ông gặp được cô y tá tên là Nguyễn Thị Lan tại Chu Lai. Câu chuyện tình cờ khiến ông nhận ra, ngôi nhà của cô Lan là nơi mà ông thường nằm trên chiếc võng đong đưa và vui miệng gọi mẹ cô Lan là má, không biết khi nào thì gặp được con gái của má (bà Hà Thị Trợ ở xã Hành Thịnh).
Vậy rồi hai bên tổ chức đám cưới vào tháng 5/1976 ngay tại căn cứ Chu Lai. Trong lúc đó ngay tại xã Hành Thịnh, 2 người chiến sĩ quân giải phóng khác là Nguyễn Duy Kháng và Lại Vũ Yên (cùng quê ở tỉnh Thái Bình) cũng đã kết duyên với 2 cô gái và ở lại vùng đất này.
Đầu năm 1977, ông Tân trở về xã Cương Sơn, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang để tìm lại gia đình. Bà Nguyễn Thị Xuân, mẹ của ông tóc đã bạc, mắt đã mờ. Thấy thằng con trai bặt tin tức, giải phóng 2 năm rồi mới trở về, bà lập cập vô nhà lấy ảnh trên bàn thờ xuống và nói: “Thằng em của con khi giải phóng xong là về liền, còn con thì mẹ cứ tưởng là biệt tăm, biệt tích mãi mãi!”.
(Còn nữa)