Nằm trên phường Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh, khu di tích lịch sử Vũng Đục thuộc hệ thống núi Bàn Cờ, trải rộng trên vùng mặt nước và các đảo đá bên bờ vịnh Bái Tử Long. Trước đây, khu vực này gồm nhiều vụng nước sâu xoáy nằm cách bờ khoảng một km, đến giai đoạn 1989-1999 được san lấp để nối liền với đất liền.
Không gian Vũng Đục ghi dấu giai đoạn đấu tranh gian khổ của phong trào công nhân mỏ trong kháng chiến chống Pháp. Sau Chiến dịch biên giới thu đông 1947, dưới sự chỉ đạo của Đảng ủy khu mỏ, phong trào đấu tranh đòi quyền sống và chống áp bức bóc lột phát triển mạnh mẽ.
Cẩm Phả thời bấy giờ là trung tâm khai thác than lớn nhất của Pháp tại Việt Nam, buộc chính quyền thực dân phải xây dựng bộ máy đàn áp quy mô lớn, tăng cường lực lượng mật thám và chỉ điểm nhằm triệt phá cơ sở cách mạng.
Đài tưởng niệm ở Vũng Đục xây dựng năm 1993 bằng đá xanh. Ảnh: Thu Hương
Theo các tài liệu lịch sử của tỉnh Quảng Ninh và ngành than, từ ngày 18/10/1948 đến tháng 1/1949, thực dân Pháp bắt giữ 61 người gồm 9 đảng viên, 5 lãnh đạo Ủy ban Kháng chiến hành chính, 3 giao thông viên, một công an, hai đội viên danh dự, 10 cán bộ và đoàn viên công đoàn, 7 đội viên cứu quốc cùng 21 người dân.
Giặc Pháp sát hại 52 người, trong đó đưa 30 người, gồm 8 phụ nữ, ra vùng nước Vũng Đục dìm chết. Năm 1959, Liên hiệp Công đoàn khu Hồng Quảng xác định danh tính 8 nữ liệt sĩ gồm: Phạm Thị Xuyên, Nguyễn Thị Tý, Nguyễn Thị Bích, Đoàn Thị Mão, Phạm Thị Tỵ, Phạm Thị Ngọ, Trần Thị Nga và Nguyễn Thị Thu.
Sự kiện ghi nhận mốc đánh dấu đặc biệt khi Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp gửi tặng 5 huy hiệu của người cho gia đình 5 nữ công đoàn viên liệt sĩ.
Hiện Vũng Đục có đài tưởng niệm xây dựng năm 1993 và tôn tạo năm 2019 với chiều cao 10,1 m làm bằng đá xanh. Thân trụ điêu khắc hình ngọn lửa cách mạng cùng hệ thống phù điêu tái hiện khí thế đấu tranh của công nhân mỏ.
Đến năm 2011, đền thờ liệt sĩ Vũng Đục được khánh thành trong khuôn viên 1,15 ha, có kiến trúc đền chính hình chữ Đinh quay hướng Đông ra biển. Nhà hữu vu ba gian kiến trúc chữ Nhất trưng bày di ảnh các nữ liệt sĩ, tài liệu lịch sử và các tác phẩm văn học nghệ thuật ca ngợi sự hy sinh kiên trung.
Học sinh tham quan, hoạt động giáo dục truyền thống tại đền thờ liệt sĩ Vũng Đục. Ảnh: Thu Hương
Vũng Đục là địa chỉ đỏ phục vụ các hoạt động giáo dục truyền thống về nguồn và là điểm du lịch văn hóa đón hàng chục nghìn lượt khách mỗi năm. Các cấp ủy Đảng, chính quyền và nhân dân địa phương duy trì hoạt động dâng hương tri ân.
Lê Tân