PISA 2025: Gần 60% học sinh Việt Nam chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản

Kết quả PISA 2025 cho thấy học sinh Việt Nam đạt điểm trung bình 457 ở khoa học, 443 ở toán, 392 ở đọc hiểu và 461 ở giải quyết vấn đề bằng máy tính. Trong bốn lĩnh vực được đánh giá, khoa học là điểm sáng rõ nhất, với 71% học sinh đạt từ mức 2 trở lên, gần mức trung bình 74% của OECD. Tuy nhiên, bức tranh chung vẫn đặt ra nhiều suy nghĩ, đặc biệt khi năng lực đọc hiểu của học sinh Việt Nam thấp hơn đáng kể so với mặt bằng quốc tế. Theo cách đánh giá của PISA, mức 2 được xem là ngưỡng năng lực cơ bản, khi học sinh bắt đầu biết vận dụng kiến thức và thông tin để xử lý những tình huống quen thuộc. Ở môn toán, 58% học sinh Việt Nam đạt từ mức 2 trở lên, trong khi tỷ lệ trung bình của OECD là 65%, cho thấy khoảng cách vẫn còn khá rõ. Với đọc hiểu, chỉ 41% học sinh Việt Nam vượt qua ngưỡng năng lực cơ bản, thấp hơn nhiều so với con số 69% của OECD được công bố trong cùng kỳ đánh giá. Nói cách khác, gần 60% học sinh Việt Nam chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản theo tiêu chí PISA, trong khi số em đạt các mức năng lực cao cũng còn hạn chế. Những con số trên khiến đọc hiểu trở thành vấn đề cần được quan tâm trước tiên, không chỉ trong môn Ngữ văn mà còn xuyên suốt các hoạt động học tập hằng ngày. Bộ Giáo dục và Đào tạo nhận định giáo dục Việt Nam đang đứng trước hai yêu cầu song hành, gồm nâng mặt bằng năng lực tối thiểu cho số đông và phát triển nhóm học sinh năng lực cao. Đọc hiểu không đơn giản là đọc đúng câu chữ, bởi học sinh còn phải biết lựa chọn thông tin quan trọng, so sánh dữ kiện, nhận xét nội dung và vận dụng vào tình huống cụ thể. Muốn giải một bài toán có lời văn, hiểu hiện tượng khoa học, đọc bản đồ, phân tích biểu đồ hoặc làm theo hướng dẫn trên mạng, các em đều cần năng lực đọc hiểu. Vì vậy, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng rèn luyện năng lực này cần diễn ra trong tất cả môn học, thay vì chỉ giao riêng cho giáo viên Ngữ văn. Kết quả PISA 2025 cũng cho thấy học sinh Việt Nam sử dụng thiết bị số tại trường cho hoạt động học tập trung bình 2,2 giờ mỗi ngày, cao hơn mức 1,7 giờ của OECD. Ở chiều ngược lại, các em dành khoảng 1,5 giờ mỗi ngày cho những hoạt động không phục vụ học tập, trong khi con số tương ứng của OECD là 1,1 giờ. Việc dùng thiết bị số nhiều hơn chưa tự động tạo ra kết quả học tập tốt hơn, bởi hiệu quả còn phụ thuộc cách tổ chức nhiệm vụ, hướng dẫn học sinh và kiểm soát mục đích sử dụng. Từ thực tế đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị tiếp tục đổi mới dạy học, đánh giá theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018 theo hướng tăng khả năng vận dụng. Cách tiếp cận và kỹ thuật đánh giá của PISA có thể được vận dụng phù hợp để xây dựng nhiệm vụ gắn với bối cảnh thực tiễn, thay vì biến thành nội dung luyện thi riêng biệt. Các nhiệm vụ học tập nên yêu cầu học sinh giải thích, lập luận, xử lý thông tin, giải quyết vấn đề và phản biện, qua đó hỗ trợ cải thiện thực chất quá trình dạy học. Bộ Giáo dục và Đào tạo nhấn mạnh mục tiêu là nâng chất lượng giáo dục, không chuyển PISA thành một kỳ thi trong nước hoặc tổ chức luyện thi PISA. PISA là chương trình đánh giá học sinh quốc tế, thực hiện theo chu kỳ ba năm, tập trung vào năng lực của học sinh 15 tuổi trong các lĩnh vực toán, đọc hiểu và khoa học. Mỗi chu kỳ lựa chọn một lĩnh vực làm trọng tâm để đánh giá sâu hơn, đồng thời sử dụng kết quả như căn cứ tham khảo khi xem xét chất lượng giáo dục giữa các quốc gia. Chu kỳ năm 2025 còn đánh giá khả năng giải quyết vấn đề bằng máy tính trong bối cảnh học tập của thế giới số, phản ánh yêu cầu mới đối với người học. Đây cũng là lần đầu Việt Nam chuyển từ hình thức làm bài trên giấy sang làm bài trên máy tính, đánh dấu thay đổi đáng chú ý trong quá trình tham gia PISA. Theo thông tin được Dân Trí dẫn lại, kỳ PISA 2025 có khoảng 765.000 học sinh đến từ 91 quốc gia và vùng lãnh thổ, với học sinh châu Á nhìn chung đạt kết quả nổi bật ở cả ba lĩnh vực.