Quốc hội quy định việc ghi âm, ghi hình khi hòa giải ở cơ sở

Sáng 24/8, Quốc hội thông qua Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi) với 94,2% đại biểu tán thành.

Trước khi Quốc hội biểu quyết, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng thay mặt Chính phủ trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo luật.

Theo Bộ trưởng, trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội, Chính phủ đã chỉ đạo chỉnh lý toàn diện dự thảo, bảo đảm tính hợp hiến, thống nhất và đồng bộ của hệ thống pháp luật. Dự thảo cũng thể chế hóa chủ trương phát triển các thiết chế giải quyết tranh chấp ngoài tòa án, đẩy mạnh phân cấp, cải cách thủ tục hành chính và chuyển đổi số.

Luật được hoàn thiện nhằm khắc phục những vướng mắc sau quá trình thực hiện Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013, nâng cao chất lượng công tác hòa giải, góp phần phòng ngừa tranh chấp và tăng cường đồng thuận trong cộng đồng dân cư.

Chỉ ghi âm, ghi hình khi có thỏa thuận

Một trong những nội dung được bổ sung vào luật là có điều riêng về bảo mật thông tin trong hòa giải ở cơ sở.

Theo đó, hòa giải viên, các bên, người được mời tham gia hòa giải, người phiên dịch cùng cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan có trách nhiệm giữ bí mật nhà nước; bí mật về đời sống riêng tư, cá nhân, gia đình và kinh doanh của các bên. Những thông tin khác cũng phải được bảo mật theo quy định, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật quy định khác.

Trong quá trình hòa giải, các bên không được ghi âm, ghi hình, trừ trường hợp có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định khác. Hòa giải viên và các bên chỉ được ghi chép để phục vụ việc hòa giải, đồng thời phải bảo mật nội dung đã ghi.

Cơ quan, tổ chức, cá nhân vi phạm quy định về bảo mật hoặc ghi âm, ghi hình sẽ bị xử lý theo pháp luật.

Luật cũng xác định hòa giải phải tôn trọng sự tự nguyện, không bắt buộc hoặc áp đặt các bên; bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, có lý, có tình. Hoạt động hòa giải phải tôn trọng ý chí, quyền và lợi ích hợp pháp của các bên, không xâm phạm lợi ích quốc gia, dân tộc, lợi ích công cộng hoặc quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.

Các bên có quyền yêu cầu quá trình hòa giải được tiến hành công khai hoặc không công khai; lựa chọn, đề xuất hay đề nghị thay đổi hòa giải viên, người được mời tham gia và người phiên dịch. Họ cũng có thể đồng ý hoặc từ chối hòa giải, yêu cầu tạm dừng hoặc chấm dứt quá trình này.

Hòa giải có thể thực hiện trực tuyến

Luật quy định hòa giải ở cơ sở có thể được thực hiện trực tiếp, trực tuyến hoặc kết hợp hai hình thức. Việc hòa giải được tiến hành công khai hay không công khai theo ý kiến thống nhất của các bên.

Trường hợp người tham gia là người khuyết tật hoặc người dân tộc thiểu số và hòa giải viên không hiểu ngôn ngữ của họ, cơ quan có trách nhiệm áp dụng biện pháp hỗ trợ phù hợp, bố trí phiên dịch để bảo đảm quyền tham gia hòa giải.

Các bên được đề nghị hòa giải viên kiến nghị UBND cấp xã hỗ trợ bố trí phiên dịch nếu không thể tự thu xếp. Người phiên dịch phải tuân thủ các nguyên tắc của hoạt động hòa giải, trong đó có yêu cầu bảo mật thông tin.

Kết quả hòa giải có thể được thể hiện bằng lời nói, văn bản hoặc hành vi cụ thể. Kết quả dưới dạng thông điệp dữ liệu, đáp ứng quy định của pháp luật về giao dịch điện tử, được coi là văn bản.

Nếu một trong các bên đồng ý, hòa giải viên lập văn bản về kết quả hòa giải. Văn bản phải nêu căn cứ, thành phần tham gia, nội dung chủ yếu của vụ việc, diễn biến và kết quả hòa giải. Khi hòa giải thành, văn bản ghi rõ thỏa thuận, giải pháp thực hiện, quyền và nghĩa vụ của các bên, phương thức và thời hạn thực hiện.

Một hoặc các bên có thể yêu cầu tòa án có thẩm quyền công nhận kết quả hòa giải thành theo pháp luật tố tụng dân sự.

Phòng ngừa nguy cơ bạo lực khi hòa giải

Luật bổ sung trách nhiệm phối hợp thực hiện các biện pháp phòng ngừa khi hòa giải viên nhận thấy mâu thuẫn, tranh chấp có thể dẫn tới hành vi bạo lực, ảnh hưởng sức khỏe, tính mạng của các bên hoặc người tham gia hòa giải, hay gây mất trật tự công cộng.

Trong trường hợp này, hòa giải viên được đề nghị UBND hoặc công an cấp xã bảo đảm an ninh, trật tự khi tiến hành hòa giải, đồng thời phải thông báo kịp thời cho Tổ trưởng tổ hòa giải.

Hòa giải viên được hưởng thù lao theo từng vụ việc; được hỗ trợ khắc phục hậu quả nếu gặp tai nạn hoặc rủi ro ảnh hưởng đến sức khỏe, tính mạng trong khi làm nhiệm vụ.

Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027. Các tổ hòa giải và hòa giải viên được thành lập, công nhận theo luật hiện hành tiếp tục hoạt động, không phải thành lập hoặc công nhận lại.