Rộ tin Mỹ tính rút hàng chục ngàn quân khỏi châu Âu: Chuyện gì xảy ra?

Mỹ được cho là đang cân nhắc cắt giảm đáng kể sự hiện diện quân sự tại châu Âu, sau khi các đồng minh tại khu vực này từ chối cho phép Washington sử dụng các căn cứ không quân để phục vụ cuộc chiến tại Iran.

Truyền thông Mỹ gần đây đưa tin các chỉ huy cấp cao của Lầu Năm Góc dự kiến sẽ trình các kế hoạch liên quan lên Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth trong những ngày tới.

Thông tin này xuất hiện trong bối cảnh cuộc chiến của Nga tại Ukraine vẫn đang tiếp diễn và các quốc gia châu Âu ngày càng bất an về khả năng hoạt động phá hoại có thể xảy ra trên lãnh thổ của họ. Điển hình, Đức đã cáo buộc Nga thực hiện vụ tấn công bằng máy bay không người lái (drone) vào một sân bay hồi đầu tháng này.

Trong nhiều thập niên qua, châu Âu luôn dựa vào mối quan hệ đối tác với Washington thông qua Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) tạo thế răn đe trước cái mà họ cho là nguy cơ bị Nga tấn công. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa một số thủ đô châu Âu và Washington đã suy giảm nghiêm trọng trong năm qua.

• 

  Mỹ rút quân, châu Âu tăng tốc tự chủ quốc phòngĐỌC NGAY

Nguồn cơn là gì?

Đài NBC dẫn các nguồn tin an ninh (không tiết lộ danh tính) cho biết Lầu Năm Góc đang cân nhắc một số lựa chọn nhằm cắt giảm binh sĩ và trang thiết bị quân sự tại châu Âu, nằm trong khuôn khổ đợt đánh giá toàn diện về NATO được công bố hồi tháng 6.

Tại hội nghị của NATO ở Brussels hồi tháng 6, Bộ trưởng Hegseth đã ám chỉ về đợt đánh giá này khi chỉ trích gay gắt các quốc gia thành viên. Ông tuyên bố những thay đổi mới sẽ được "thiết kế để đảm bảo rằng NATO đang tiến bước nhanh chóng và không thể đảo ngược theo hướng châu Âu phải gánh vác và đẩy mạnh việc chịu trách nhiệm chính yếu trong công cuộc phòng thủ của chính châu Âu".

Ông Hegseth cũng gọi quyết định của các đồng minh châu Âu từ chối cung cấp quyền tiếp cận căn cứ cho lực lượng Mỹ để tiến hành các cuộc tấn công vào Iran là "đáng xấu hổ".

"Những đồng minh này đã đặt con em của nước Mỹ, con em của chúng ta, vào vòng nguy hiểm khi từ chối quyền tiếp cận, quyền đặt căn cứ và quyền bay qua không phận - những điều lẽ ra không bao giờ nên bị đưa ra chất vấn" - vị bộ trưởng nói.

Mỹ đang tính thế nào?

Theo NBC, một trong những lựa chọn là rút 1/3 trong tổng số ước tính 68.000 lính Mỹ đang đồn trú tại châu Âu. Kế hoạch này sẽ ảnh hưởng chủ yếu đến các binh sĩ đang đóng quân tại Đức, Ý và Tây Ban Nha.

Kịch bản thứ hai quyết liệt hơn, có thể dẫn đến việc rút 40.000 binh sĩ cùng máy bay quân sự, tàu chiến và khí tài. Bên cạnh đó, Mỹ cũng có thể tính đến phương án điều chuyển lực lượng từ các căn cứ ở Trung Âu hoặc Tây Âu sang sườn Đông của NATO, gần hơn với Nga.

Dự kiến, ông Hegseth sẽ đi đến quyết định cuối cùng vào ngày 6-11.

Theo kênh Al Jazeera, Mỹ thực tế đã bắt đầu quá trình rút quân khỏi châu Âu. Khoảng một nửa trong số 2.000 lính Mỹ đóng quân tại Romania đã rời đi vào năm ngoái. Khoảng 5.000 lính Mỹ cũng đang trong quá trình rút khỏi Đức - nơi đặt hơn một nửa quy mô lực lượng của Mỹ tại châu Âu.

Thông báo rút quân hồi tháng 5 được đưa ra sau khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz chỉ trích cuộc chiến của Mỹ đối với Iran. Truyền thông Mỹ cho biết ông Trump khi đó từng đe dọa sẽ rút thêm quân Mỹ khỏi châu Âu, nhưng Ngoại trưởng Marco Rubio được cho là đã can thiệp, ngăn Nhà Trắng ra lệnh rút tới 25.000 binh sĩ.

Ý nghĩa với châu Âu

Chuyên gia Ian Lesser từ Quỹ Marshall (Đức) nhận định một cuộc rút quân và tài sản quân sự quy mô lớn sẽ tác động mạnh đến châu Âu, bởi điều này sẽ làm suy yếu vị thế răn đe hạt nhân của Mỹ trên lục địa này.

Ông Lesser cho rằng mặc dù Nga khó có khả năng tấn công các thành viên NATO, Matxcơva chắc chắn sẽ nhìn thấy lợi thế từ diễn biến này.

Ông cũng chỉ ra hiện tại rất khó để ước tính tác động đối với châu Âu. Chẳng hạn, nếu lực lượng được chuyển từ Tây Âu sang sườn Đông, điều đó có thể không đáng lo ngại vì các quốc gia như Đức và Pháp đang nhanh chóng tăng cường năng lực quân sự của riêng họ.

Dù vậy, giới chuyên môn đánh giá Mỹ cũng sẽ chịu thiệt khi rút quân, do khả năng phô diễn sức mạnh của Washington trên khắp châu Âu bị suy giảm.

Các thành viên cấp cao của Đảng Cộng hòa thuộc phe ông Trump đã lên tiếng lo ngại về vấn đề này. Trong tuyên bố chung sau khi lực lượng Mỹ bắt đầu rời khỏi Đức, Thượng nghị sĩ Roger Wicker và Hạ nghị sĩ Mike Rogers cảnh báo động thái này có thể gửi "tín hiệu sai lầm tới Tổng thống Nga Vladimir Putin".

Quan hệ Mỹ - châu Âu 

Kể từ nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump đã nhiều lần cáo buộc các thành viên NATO tại châu Âu ép Mỹ phải gánh chịu phần lớn gánh nặng tài chính của liên minh.

Tháng 1-2025, ông Trump tuyên bố các nước NATO nên bắt đầu chi 5% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) cho quốc phòng thay vì dựa dẫm vào sự hỗ trợ của Mỹ, trong khi nhiều thành viên NATO vẫn đang chật vật để đáp ứng mục tiêu 2% hiện tại. Các thành viên NATO trước đó đã nhất trí tăng chi tiêu quốc phòng lên mức 3,5% GDP vào năm 2035.

Căng thẳng càng gia tăng khi các nước châu Âu từ chối tham gia cuộc chiến của liên minh Mỹ - Israel nhằm vào Iran, và không cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự tại châu Âu. Một số nước như Tây Ban Nha và Ý thậm chí công khai phản đối chiến dịch quân sự của Washington.

Một vấn đề khác là thuế quan. Liên minh châu Âu (EU) xuất khẩu một lượng lớn hàng hóa sang Mỹ, nhưng ông Trump đã áp mức thuế 15% với hàng nhập khẩu từ châu Âu vào năm ngoái.

Chưa hết, ông Trump còn tuyên bố Mỹ muốn thâu tóm Greenland - vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch có vị trí chiến lược ở Bắc Cực cùng trữ lượng lớn dầu mỏ và tài nguyên chưa được khai thác. Ông Trump đã đe dọa áp dụng các biện pháp thuế quan bổ sung với các nước châu Âu nếu họ cản đường. Tuy nhiên, sau đó ông rút lại lời đe dọa này và khẳng định sẽ không dùng vũ lực để chiếm Greenland.

Tuần trước, ông Trump thông báo đã đạt được thỏa thuận mới với Greenland và Đan Mạch. Thỏa thuận này sẽ cho Mỹ "quyền kiểm soát lâu dài đối với an ninh và mọi nhu cầu khác" tại Greenland, có thể là chỉ việc Mỹ sẽ được tiếp cận các nguồn tài nguyên thiên nhiên tại đây.

Ngày 19-9, Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen cho biết một thỏa thuận mang tính ràng buộc với Mỹ về Greenland sẽ góp phần “tăng cường an ninh” ở Bắc Cực.