Robot hình người gây bất an khi có thể khóc

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Không còn đơn giản với những thao tác như gấp quần áo, chạy đua hay múa võ, robot hình người giờ đây đã có thể rơi lệ.

Mới đây, một đoạn phim từ Hội nghị Inclusion 2026 tại Thượng Hải (Trung Quốc) cho thấy mẫu robot hình người Yansyn-X2 đã gây chú ý khi làm được điều chưa thiết bị tiêu dùng nào làm được, đó là khóc theo yêu cầu. Trong đoạn phim, người trình diễn hỏi robot: "Bạn có thể rơi nước mắt cho tôi xem không?", và vài giây sau một giọt nước mắt lăn trên khuôn mặt nó. Khoảnh khắc này ấn tượng về mặt công nghệ nhưng cũng gây nhiều bất an.

Đây không chỉ là chiêu trò, mà nằm trong nỗ lực nghiên cứu điện toán cảm xúc (affective computing), lĩnh vực dạy máy móc nhận biết, diễn giải và phản hồi cảm xúc con người. Mục tiêu không phải đánh lừa người dùng rằng robot thực sự buồn, mà làm tương tác giữa người và robot tự nhiên hơn.

Ba lớp kỹ thuật tạo nên giọt nước mắt của robot hình người

Yansyn-X2 do Yanxi Technology, công ty robot Trung Quốc có trụ sở tại Ninh Ba, phát triển. Theo công ty, robot dùng kiến trúc ba lớp: thuật toán AI phân tích ngữ cảnh và giọng điệu để xác định khi nào cần phản ứng cảm xúc; các bộ phận mô phỏng sinh học dưới lớp mặt silicone cấp y tế chuyển nét mặt sang biểu cảm buồn; và một hệ thống vi lưu nhỏ 'nước mắt' ở khóe mắt.

Phiên bản hiện tại là mẫu cố định, có thể xoay đầu, theo dõi người đối diện và cử động tay. Các phiên bản tương lai dự kiến dùng cơ sinh học thay động cơ servo để nét mặt mượt và đa dạng hơn. Một nghiên cứu năm 2023 trên tạp chí Frontiers cho thấy robot có nét mặt khớp với sắc thái cuộc trò chuyện được đánh giá dễ mến, đáng tin cậy và giống người hơn robot không biểu cảm hoặc biểu cảm lệch.

Yansyn-X2 nằm trong làn sóng robot hình người rộng hơn. Tại CES 2026, CLOiD của LG gấp và phân loại quần áo, Allex của WIRobotics cầm được vật nặng tới 2,9 kg, còn Onero H1 của SwitchBot giành giải robot xuất sắc nhất triển lãm nhờ khả năng cho quần áo vào máy giặt. Tại Đại hội Thể thao Robot hình người Thế giới lần thứ hai ở Bắc Kinh, mẫu Tiangong Ultra chạy 100 mét trong 9,39 giây, nhanh hơn kỷ lục 9,58 giây của Usain Bolt. Japan Airlines cũng thử nghiệm robot xếp dỡ hành lý tại sân bay Haneda từ tháng 5, còn NEO của 1X giá 20.000 USD vẫn cần người điều khiển từ xa ở giai đoạn đầu.

Ngành robot đang nỗ lực nâng cao tốc độ, sự khéo léo, tính tiện dụng và độ chân thực về cảm xúc. Robot chạy nước rút, gấp khăn và giờ có thể khóc đang dần tiến gần hơn đến đời sống thường ngày, trong đó có những tính năng đáng đón nhận và cả những tính năng gây bất an.

Tại Hội nghị Inclusion 2026 ở Thượng Hải, Trung Quốc, một màn trình diễn ngắn khiến khán giả chú ý: robot hình người Yansyn-X2 có thể rơi nước mắt theo yêu cầu. Người trình diễn hỏi robot liệu nó có thể khóc cho mình xem không, và chỉ vài giây sau, một giọt nước mắt xuất hiện trên khuôn mặt máy. Khoảnh khắc ấy vừa cho thấy bước tiến công nghệ đáng kể, vừa khơi lên cảm giác bất an về mức độ chân thực của robot trong tương lai. Theo bài viết của Thanh Niên, Yansyn-X2 do Yanxi Technology, công ty robot Trung Quốc có trụ sở tại Ninh Ba, phát triển với kiến trúc gồm ba lớp kỹ thuật phối hợp. Lớp đầu tiên là thuật toán trí tuệ nhân tạo, có nhiệm vụ phân tích bối cảnh cùng giọng điệu để xác định phản ứng cảm xúc phù hợp. Hai lớp còn lại gồm các bộ phận mô phỏng sinh học dưới lớp silicone cấp y tế và một hệ thống vi lưu nhỏ đưa nước mắt tới khóe mắt. Nhờ cấu trúc ấy, giọt nước mắt không đơn thuần là hiệu ứng trình diễn, mà là một phần của nỗ lực nghiên cứu điện toán cảm xúc. Lĩnh vực này tìm cách giúp máy móc nhận biết, diễn giải và phản hồi cảm xúc của con người trong những tình huống giao tiếp khác nhau. Mục tiêu, theo bài viết, không phải khiến người dùng tin robot thật sự buồn, mà làm cho tương tác giữa người và máy trở nên tự nhiên hơn. Ở phiên bản hiện tại, Yansyn-X2 là mẫu robot cố định, nhưng vẫn có thể xoay đầu, theo dõi người đối diện và cử động tay trong lúc tương tác. Lớp mặt silicone cùng các bộ phận mô phỏng sinh học giúp robot thể hiện nét buồn, còn hệ thống vi lưu tạo giọt nước mắt đúng vị trí. Công ty cho biết những phiên bản tương lai có thể sử dụng cơ sinh học thay cho động cơ servo, nhằm tạo biểu cảm mượt mà và đa dạng hơn. Sự quan tâm dành cho biểu cảm robot cũng có cơ sở trong nghiên cứu, chứ không chỉ dựa trên cảm giác của người xem trước một màn trình diễn lạ. Một nghiên cứu năm 2023 đăng trên tạp chí Frontiers cho thấy robot có nét mặt phù hợp sắc thái cuộc trò chuyện được đánh giá dễ mến và đáng tin cậy hơn. Những robot ấy cũng được xem là giống con người hơn các mẫu không biểu cảm hoặc có biểu cảm không khớp với cuộc trò chuyện. Yansyn-X2 xuất hiện giữa làn sóng robot hình người đang mở rộng, khi nhiều mẫu khác được giới thiệu với khả năng hỗ trợ công việc thường ngày hoặc thể hiện năng lực vận động. Tại CES 2026, robot CLOiD của LG có thể gấp, phân loại quần áo, trong khi Allex của WIRobotics cầm được vật nặng tới 2,9 kg. Cũng tại triển lãm này, Onero H1 của SwitchBot giành giải robot xuất sắc nhất nhờ khả năng cho quần áo vào máy giặt. Không chỉ việc nhà, các robot hình người còn được thử thách ở những nhiệm vụ đòi hỏi tốc độ và khả năng làm việc trong môi trường thực tế. Tại Đại hội Thể thao Robot hình người Thế giới lần thứ hai ở Bắc Kinh, Tiangong Ultra chạy 100 mét trong 9,39 giây. Thành tích này nhanh hơn mốc 9,58 giây của Usain Bolt, còn Japan Airlines từ tháng 5 đã thử nghiệm robot xếp dỡ hành lý tại sân bay Haneda. Tuy vậy, khả năng trình diễn ấn tượng chưa đồng nghĩa mọi robot đã sẵn sàng hoạt động độc lập trong đời sống, như trường hợp NEO của công ty 1X cho thấy. Mẫu robot này có giá 20.000 USD, nhưng ở giai đoạn đầu vẫn cần người điều khiển từ xa, theo thông tin trong bài viết. Ngành công nghiệp vì thế tiếp tục theo đuổi tốc độ, sự khéo léo, tính tiện dụng và độ chân thực cảm xúc, với cả những triển vọng đáng đón nhận lẫn điều khiến người ta bất an.