Rừng lim tại xã Lăng Thành, huyện Yên Thành cũ (nay là xã Giai Lạc) là một trong những khu rừng lim đặc biệt hiếm có ở Nghệ An, với nhiều cây có tuổi đời hàng trăm năm. Có những gốc lim lớn đến mức 2 người ôm mới xuể.
Tuy nhiên, những năm gần đây, khu rừng đang có dấu hiệu suy giảm nghiêm trọng. Theo phản ánh của người dân, nhiều cây lim có biểu hiện suy kiệt, chết khô; có vị trí 2-3 cây chết.
Theo tìm hiểu, trước năm 1954, rừng lim này thuộc sở hữu của một số cá nhân, dòng họ. Sau chủ trương quốc hữu hóa, các hộ dân tự nguyện giao lại diện tích rừng cho nhà nước quản lý.
Đến năm 2001, nhà nước cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 129 hộ dân đối với diện tích rừng phòng hộ và 4 hộ đối với rừng sản xuất, tổng diện tích hơn 106ha, thời hạn 50 năm.
Sau khi được giao đất, giao rừng, một số hộ phát quang thực bì, trồng keo, bạch đàn, khiến rừng lim dần thu hẹp. Năm 2014, khu vực này được đưa vào quy hoạch rừng đặc dụng gắn với di tích lịch sử, văn hóa, cảnh quan huyện Yên Thành cũ, song việc thu hồi đất và giải quyết tài sản trên đất cho người dân chưa được thực hiện, dẫn đến nhiều vướng mắc trong quản lý, bảo vệ rừng.
Đến năm 2024, theo Quy hoạch lâm nghiệp quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, diện tích rừng lim đặc dụng còn lại tại khu vực này là hơn 83ha.
Rừng tự nhiên giảm hơn 56ha, keo, bạch đàn tăng gấp 4 lần
Ông Trần Thế Anh, Trưởng phòng Kinh tế xã Giai Lạc, cho biết hiện rừng lim tập trung tại 2 xóm Lăng Thành và Làng Nghè. Nhiều cây lim đã chết, trong đó có số lượng lớn cây chết nhưng chưa xác định được nguyên nhân.
Số liệu của địa phương cho thấy mức độ thay đổi đáng chú ý của khu rừng trong nhiều năm. Năm 2014, trong tổng diện tích hơn 106ha rừng đặc dụng, có 81,6ha rừng tự nhiên, 17,99ha rừng trồng keo, bạch đàn và 6,74ha đất trống.
Đến năm 2020, diện tích rừng tự nhiên giảm xuống còn khoảng 25ha, trong khi diện tích trồng keo, bạch đàn tăng lên 81,35ha.
Theo ông Anh, trong giai đoạn 2015-2024, địa phương phát hiện và xử lý nhiều vụ vi phạm liên quan đến khai thác, đốt thực bì và trồng cây trái phép trong rừng đặc dụng. Việc đốt thực bì sau khai thác keo, tràm được xác định có ảnh hưởng trực tiếp đến cây lim.
Địa phương đã tổ chức tuyên truyền về phòng cháy, chữa cháy rừng tại các xóm có rừng, nhất là trước mùa nắng nóng. Với những khoảnh rừng đủ điều kiện, các hộ phải phát đường băng trước khi đốt thực bì; những khu vực không bảo đảm điều kiện phải thu gom thực bì, không được đốt tại chỗ.
Xã cũng định hướng phát triển một số giống cây dược liệu dưới tán rừng để tạo thêm sinh kế cho người dân, song việc triển khai chưa đạt kết quả như mong muốn và một số hộ vẫn trồng keo.
Thông tin từ Ban Quản lý rừng phòng hộ Bắc Nghệ An, qua thống kê, tại rừng lim xã Giai Lạc có 254 cây chết. Riêng tại khoảnh 7, tiểu khu 874B, trên diện tích hơn 30ha ghi nhận tới 126 cây lim chết.
Qua kiểm tra thực tế, phần lớn cây lim đã chết khô, một số có hiện tượng bóc vỏ. Ngoài ra, một số cây bị gãy, đổ do ảnh hưởng của bão.
Lãnh đạo Ban Quản lý rừng phòng hộ Bắc Nghệ An cho biết, số cây lim chết chủ yếu là những cây cổ thụ, đường kính khoảng 35-40cm. Trước tình trạng này, đơn vị đã kiến nghị UBND tỉnh xem xét, có giải pháp kịp thời để bảo vệ và phục hồi rừng lim.
Mong sớm có cơ chế bảo tồn, phục hồi rừng lim
Ông Nguyễn Hồ Sơn, Phó Chủ tịch UBND xã Giai Lạc, nguyên Chủ tịch UBND xã Lăng Thành, cho biết ông từng gắn bó với khu rừng lim trong nhiều năm và rất trăn trở trước tình trạng hiện nay.
Theo ông Sơn, công tác quản lý khu rừng qua nhiều nhiệm kỳ gặp nhiều vấn đề phức tạp, trong đó có những vướng mắc liên quan đến việc giao đất, giao rừng trước đây. Người dân vừa có nhu cầu bảo vệ khu rừng được cha ông để lại, vừa mong muốn tận dụng diện tích đất được giao để phát triển kinh tế.
“Địa phương rất mong các cấp có thẩm quyền sớm có cơ chế, chính sách phù hợp để thu hồi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đã cấp cho người dân, đồng thời có chính sách hỗ trợ các hộ bảo vệ, khoanh nuôi và tái tạo rừng lim”, ông Sơn nói.
Theo chính quyền xã Giai Lạc, việc rừng lim có giá trị đặc biệt về tự nhiên, lịch sử và cảnh quan đang suy giảm đặt ra yêu cầu cần sớm có giải pháp tổng thể. Trong đó, việc rà soát lại hồ sơ đất rừng, xác định rõ hiện trạng, trách nhiệm quản lý và xây dựng phương án bảo vệ, phục hồi diện tích lim còn lại là những vấn đề địa phương mong muốn các cấp có thẩm quyền sớm xem xét, tháo gỡ.