Siết các khoản thu khi tuyển lao động đi làm việc ở nước ngoài

Sáng 24/8, Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Trước khi Quốc hội biểu quyết, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải thay mặt Chính phủ trình bày báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo luật.

Một trong những nội dung được chỉnh lý là các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài. Theo luật, doanh nghiệp không được thu tiền dịch vụ và các khoản thu từ người lao động không đúng quy định pháp luật.

Luật đồng thời nghiêm cấm hành vi lôi kéo, dụ dỗ, hứa hẹn, cung cấp thông tin sai sự thật, quảng cáo, tư vấn gian dối hoặc sử dụng thủ đoạn khác để lừa dối người lao động; lừa đảo chiếm đoạt tài sản; lợi dụng hoạt động đưa lao động đi nước ngoài để tổ chức xuất cảnh trái phép, mua bán người, bóc lột, cưỡng bức lao động hoặc thực hiện hành vi trái pháp luật khác.

Chỉ thu phí đào tạo sau khi lao động được tuyển chọn

Theo báo cáo của Chính phủ, quy định về chuẩn bị nguồn lao động được chỉnh lý theo hướng minh bạch các khoản người lao động phải nộp trong giai đoạn trước khi đi làm việc ở nước ngoài.

Doanh nghiệp dịch vụ được chủ động chuẩn bị nguồn lao động căn cứ nhu cầu của doanh nghiệp, thị trường tiếp nhận và khả năng ký kết hợp đồng cung ứng. Hoạt động này có thể gồm thông tin, tuyên truyền; tư vấn, sơ tuyển; đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề và ngoại ngữ trong trường hợp cần thiết.

Doanh nghiệp phải ký văn bản với người lao động về việc tham gia chuẩn bị nguồn. Văn bản phải nêu mức phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, ngoại ngữ và các khoản thu khác nếu có; thị trường, ngành nghề, tiêu chuẩn và thời gian tuyển chọn dự kiến.

Nội dung thỏa thuận cũng phải thể hiện cam kết ưu tiên tuyển chọn người đã tham gia chuẩn bị nguồn; trách nhiệm của các bên nếu người lao động không được phía nước ngoài tuyển chọn hoặc chấm dứt tham gia trước thời hạn.

Luật quy định doanh nghiệp chỉ được thu phí đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề và ngoại ngữ sau khi người lao động được bên nước ngoài tiếp nhận tuyển chọn, đồng thời đã ký hợp đồng đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài.

Theo Chính phủ, quy định về thời điểm thu phí nhằm bảo đảm hoạt động chuẩn bị nguồn lao động được thực hiện rõ ràng, chặt chẽ, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Doanh nghiệp còn phải thông báo bằng văn bản đến UBND cấp xã nơi tổ chức chuẩn bị nguồn, đồng thời cập nhật thông tin lên cơ sở dữ liệu chậm nhất ba ngày trước khi thực hiện. Chính quyền cấp xã có trách nhiệm công khai thông báo đã tiếp nhận và theo dõi hoạt động này trên địa bàn.

Ghi rõ các khoản thu trong hợp đồng

Luật quy định hợp đồng đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài phải có các nội dung chủ yếu như quyền, nghĩa vụ của mỗi bên; tiền dịch vụ thu từ người lao động; các khoản khác doanh nghiệp được thu nếu có và tiền ký quỹ.

Hợp đồng cũng phải xác định điều kiện đơn phương chấm dứt, cách thức giải quyết tranh chấp và bồi thường thiệt hại. Bộ trưởng Nội vụ được giao quy định mẫu hợp đồng cùng các khoản doanh nghiệp dịch vụ được thu của người lao động.

Chính phủ cho biết việc chỉnh lý nhằm tăng tính công khai, minh bạch về chi phí, tạo cơ sở kiểm soát tổng thể các khoản thu của doanh nghiệp, hạn chế việc thu ngoài quy định hoặc thay đổi tên gọi khoản thu gây bất lợi cho người lao động.

Doanh nghiệp dịch vụ phải đăng tải và cập nhật đầy đủ, chính xác trên trang thông tin điện tử các nội dung liên quan đến số lượng, tiêu chuẩn tuyển chọn, điều kiện làm việc, quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động, cũng như thông tin về hoạt động chuẩn bị nguồn.

Chờ xuất cảnh không quá 180 ngày

Luật cũng yêu cầu doanh nghiệp cam kết bằng văn bản về thời gian chờ xuất cảnh sau khi người lao động trúng tuyển. Thời gian này không được quá 180 ngày, tính từ ngày người lao động trúng tuyển đi làm việc ở nước ngoài.

Nếu không thực hiện đúng cam kết, doanh nghiệp phải bồi thường theo thỏa thuận và hoàn trả tiền dịch vụ cùng các khoản khác người lao động đã nộp, sau khi trừ phần đã chi. Quy định này không áp dụng trong trường hợp bất khả kháng hoặc hai bên có thỏa thuận khác.

Bộ trưởng Nội vụ được giao quy định thời hạn doanh nghiệp phải thực hiện việc bồi thường và hoàn trả tiền cho người lao động.

Ngoài ra, doanh nghiệp có trách nhiệm quản lý, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động trong thời gian làm việc ở nước ngoài; thông báo cho cơ quan có thẩm quyền khi xảy ra vụ việc ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe hoặc quyền lợi của họ. Doanh nghiệp cũng phải tư vấn, hỗ trợ người lao động tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý khi có nhu cầu.

Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.