"Năm ngoái, giá smartphone trung bình là 450 USD, còn năm nay, chúng tôi dự đoán sẽ tăng lên 581 USD", Nabila Popal, Giám đốc nghiên cứu cấp cao về thiết bị toàn cầu tại công ty tư vấn IDC, nói với Fast Company.
Theo Rest of World, giá điện thoại toàn cầu tăng đã 15% trong năm khi những mẫu mới ra thậm chí đắt hơn 25% so với năm ngoái. Mức tăng ở từng khu vực không giống nhau, với Ấn Độ tăng 21%, châu Á - Thái Bình Dương 19%, Trung Đông và châu Phi 18%. Tại Mỹ, giá smartphone nhích thêm 5%.
Số liệu của IDC chỉ ra, năm 2025, hơn 1/4 số smartphone bán ra trên toàn cầu có giá 150 USD, trong đó 173 triệu máy ở mức dưới 100 USD. Tuy nhiên, sản lượng năm nay giảm đáng kể. Trong quý II/2026, phân khúc dưới 100 USD giảm gần 60% so với cùng kỳ năm ngoái, thậm chí được dự báo giảm mạnh hơn trong nửa cuối năm.
Theo công ty nghiên cứu Omdia, tại Ấn Độ, Xiaomi nâng giá điện thoại Redmi 15C 128 GB thêm 36%, từ khoảng 130 USD khi ra mắt cuối năm ngoái lên 180 USD vào tháng 6. Tại Đông Nam Á, Oppo giảm 96% số điện thoại dưới 100 USD, trong khi Vivo cũng nâng giá mẫu phổ thông chủ lực lên hơn 100 USD ở đa số thị trường. Tại châu Phi, điện thoại dưới 100 USD xuất xưởng quý II/2026 giảm 34% so với cùng kỳ năm ngoái. Khu vực này vốn là thị trường lớn của smartphone giá rẻ khi 81% sản phẩm bán ra năm ngoái có giá dưới 200 USD.
"Những mẫu từng có giá dưới 150 USD có thể đang dần chuyển sang mức dưới 250, thậm chí 300 USD", Ivan Lam, nhà phân tích cấp cao tại công ty nghiên cứu Counterpoint, nhận định. Theo ông, giá rất khó trở lại như trước năm 2025.
Nhiều chuyên gia giải thích, xu hướng tăng giá bắt nguồn từ làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu AI. Những trung tâm này tạo ra nhu cầu khổng lồ về chip nhớ, dẫn đến khan hiếm linh kiện dùng trong smartphone và đẩy giá lên cao.
Redmi 12C, mẫu smartphone giá rẻ của Xiaomi. Ảnh: Huy Đức
Samsung Electronics, SK Hynix và Micron Technology là ba nhà sản xuất chip nhớ hàng đầu thế giới, chiếm hơn 90% thị phần toàn cầu. "Cuối 2025, cả ba đều chuyển phần lớn nguồn cung sang những trung tâm AI thay vì thiết bị điện tử tiêu dùng, khiến nhiều công ty phải chật vật tìm nguồn hàng tồn kho", Ramon Llamas, Giám đốc nghiên cứu thiết bị di động tại IDC, giải thích với Rest of World, thêm rằng tình trạng thiếu hụt khó dịu đi trong thời gian ngắn.
Dữ liệu của Omdia cho thấy, giai đoạn từ quý III/2025 đến quý I/2026, tỷ trọng chi phí dành cho chip nhớ trong thiết bị dưới 400 USD đã tăng gần gấp đôi, chiếm tới 60% tổng chi phí cấu thành máy. Thậm chí ở phân khúc siêu rẻ dưới 99 USD, linh kiện lưu trữ chiếm 64% ngân sách sản xuất. Khi bộ nhớ ngốn tới 2/3 giá trị phần cứng, nhà sản xuất gần như không còn đủ ngân sách để trả cho chip xử lý, màn hình, pin, cảm biến camera hay bộ khung vỏ.
Theo Tom's Hardware, trong các chu kỳ thị trường trước đây, nhà sản xuất thường bù đắp bằng cách cắt giảm linh kiện khác. Tuy nhiên, điện thoại giá rẻ của những "ông vua cấu hình" Trung Quốc như Xiaomi, Oppo, Vivo, Transsion vốn đã cắt giảm đến mức tối đa.
Do đó, theo chuyên gia Zaker Li tại Omdia, các hãng phải tăng giá smartphone phổ thông để duy trì mức lợi nhuận siêu nhỏ. Nhưng do khách hàng bình dân vốn nhạy cảm về giá, việc một chiếc điện thoại đột ngột tăng từ 150 lên 220 USD sẽ khiến nhu cầu mua sắm biến mất. Trước thực tế đó, nhiều ông lớn âm thầm rút lui khỏi thị trường, dừng sản xuất dòng máy siêu rẻ để tập trung vào phân khúc mang lại lợi nhuận tốt hơn.
Nhà phân tích Lam nhận định tương tự. Ông cho biết, các hãng smartphone Trung Quốc vốn đi đầu về thiết bị giá rẻ, đa tính năng và chiếm 60% tổng số smartphone xuất xưởng trên thế giới. Nhưng năm nay, họ giảm mạnh số dự án thuộc phân khúc phổ thông do giá chip tăng. Thay vào đó, họ ưu tiên thiết bị cao cấp, dồn nguồn lực hơn cho sản phẩm có biên lợi nhuận cao, cho thương hiệu, trải nghiệm người dùng và AI.
Trung tâm dữ liệu AI đang xây dựng của OpenAI tại Abilene, bang Texas, Mỹ. Ảnh: OpenAI
Giới chuyên gia nhận định, hậu quả từ làn sóng tăng giá có thể rất nghiêm trọng, không chỉ ảnh hưởng đến những người dự định chuyển sang điện thoại giá rẻ. Với người chưa có smartphone, việc tăng giá có thể khiến họ khó mua chúng hơn, dẫn đến khó truy cập Internet trong bối cảnh ngày càng nhiều dịch vụ thiết yếu chuyển sang trực tuyến.
Hiệp hội Hệ thống Thông tin Di động Toàn cầu (GSMA) dự báo thế giới có thêm gần 800 triệu người dùng Internet di động năm 2030. Tuy nhiên, theo Claire Sibthorpe, người đứng đầu bộ phận hòa nhập số tại quỹ phi lợi nhuận thuộc hiệp hội, giá smartphone ngày càng cao có thể ảnh hưởng đến dự báo này và làm tăng khoảng cách bất bình đẳng số.
"Chúng ta đang sống trong thế giới ngày càng số hóa. Những công nghệ như AI phát triển mạnh mẽ, tạo ra sự phân hóa và bất bình đẳng số lớn hơn. Các bên tăng cường AI để cấp quyền truy cập vào những dịch vụ quan trọng, nhưng người dân không thể hưởng lợi nếu thiếu điện thoại kết nối Internet và không thể vào mạng", Sibthorpe nói.
Theo báo cáo tháng 9 của GSMA, giá smartphone vẫn là rào cản lớn khi người thu nhập thấp muốn tiếp cận Internet. Một sản phẩm phổ thông có giá tương đương 44% thu nhập hàng tháng của 20% dân số nghèo nhất, thậm chí 76% với người dân vùng châu Phi cận Sahara. Với nhiều người, mức tăng thu nhập khó theo kịp mức tăng giá đột ngột của smartphone.
"Khi smartphone vẫn có sẵn nhưng quá đắt, người tiêu dùng phải xoay xở để duy trì kết nối trực tuyến. Họ hoãn nâng cấp, mượn và chia sẻ thiết bị, tiếp tục dùng điện thoại đời cũ, hoặc ngừng vào mạng khi không thể thay thiết bị đã hỏng hoặc bị đánh cắp. Trong nhiều trường hợp, điều đó đồng nghĩa họ không còn thiết bị nào có thể kết nối Internet", Claire Sibthorpe, người đứng đầu bộ phận hòa nhập kỹ thuật số tại quỹ GSMA, kết luận.
Thu Thảo tổng hợp