Theo thông báo của Đại học Khoa học và Công nghệ Trung Quốc (USTC) tuần trước, Ma sẽ đảm nhận vị trí giáo sư kiêm nhiệm tại Viện Hình học và Vật lý, cùng Viện Trí tuệ nhân tạo đa năng vừa thành lập.
Trước đó, Ma là phó giáo sư nghiên cứu Donald J. Lewis tại Đại học Michigan (Mỹ). Chàng trai 28 tuổi được biết đến nhiều nhất nhờ công trình giải quyết Bài toán thứ 6 của Hilbert - một câu hỏi về cơ học chất lỏng do nhà toán học David Hilbert đặt ra vào năm 1900, chưa có bước tiến sau trong nửa thế kỷ.
Công trình được cho là không chỉ vượt qua "bức tường" 50 năm của giới toán học, tạo ra chiếc cầu nối hoàn chỉnh cho vật lý lý thuyết mà còn khai phá một phương pháp luận hoàn toàn mới - phân rã phân tử.
Đây cũng là bệ phóng đưa Yu Deng, tác giả chính, giành giải thưởng Fields 2026 danh giá, được ví như "Nobel Toán học".
Quyết định trở về Trung Quốc đánh dấu bước ngoặt lớn trong sự nghiệp của Ma. Thay vì tiếp tục theo đuổi các định lý toán học phức tạp, anh chọn đứng ở tuyến đầu của trí tuệ nhân tạo đa năng (AGI), với niềm tin rằng tương lai của các phát kiến toán học sẽ được tự động hóa.
"Trong 2 đến 3 năm tới, trọng tâm chính của tôi có thể sẽ chuyển sang các tác vụ của tác nhân AI", Ma chia sẻ trên DeepTech hồi tháng 7.
Ma Xiao. Ảnh: Xinxiang Daily
Ma bộc lộ tài năng toán học từ nhỏ, tự học kiến thức giải tích ở đại học từ lớp 6. Ma trúng tuyển vào Lớp Tài năng trẻ của USTC năm 2014, khi 16 tuổi. Chỉ khoảng 40 học sinh chưa tốt nghiệp cấp ba trên khắp Trung Quốc được tuyển chọn mỗi năm vào lớp này, theo SCMP.
Tốt nghiệp cử nhân năm 2018, Ma sang Đại học Princeton (Mỹ) làm nghiên cứu sinh tiến sĩ.
Dù có thành tích nổi bật thời phổ thông và đại học, Ma có khoảng thời gian mất phương hướng khi làm tiến sĩ. Mối quan tâm của anh chuyển từ các phương trình chất lưu và phương trình đạo hàm riêng sang giải tích điều hòa, vật lý thống kê, lý thuyết trường, lý thuyết dây,...
"Đến năm thứ ba hay thứ tư, tôi nhận ra rằng để đạt được những thành tựu đáng kể trong một lĩnh vực cụ thể, người ta cần phải tích lũy kiến thức rất sâu. Khi đó, tôi thực sự cảm thấy rất hoang mang và không biết nên làm gì", Ma chia sẻ với tờ Daily Economic News.
Mối quan tâm liên ngành của Ma sau đó lại trở thành lợi thế. Cuối năm 2022, một hội thảo toán học quốc tế đã dẫn Ma tới cuộc gặp gỡ định mệnh với Yu Deng. Chủ nhân giải Fields 2026 ngay lập tức chú ý đến chàng nghiên cứu sinh trẻ với kiến thức giao thoa giữa động học sóng và động học chất khí, có thể vừa vặn lấp vào khoảng trống trong nhóm nghiên cứu của anh. Yu Deng liền mời Ma hợp tác trong công trình liên quan Bài toán thứ 6 của Hilbert.
Nhóm nghiên cứu đã phải xây những công cụ toán học mới từ rất ít tài liệu tham khảo, làm việc ngày đêm, gần như kiệt sức. Tháng 8/2024, ba nhà toán học hoàn thành bài báo dài 200 trang, giải quyết bài toán hơn 120 tuổi của Hilbert cho các thang thời gian dài. Công trình này được giới toán học ca ngợi là bước đột phá lớn.
"Nếu không có sự tham gia của Ma, chúng tôi đã phải đi vòng rất nhiều", Yu Deng chia sẻ trong bài phỏng vấn trên tờ Xinxiang Daily hồi tháng 7, sau khi đoạt giải Fields.
Mọi dấu hiệu đều cho thấy Ma đang trên đường tiến tới đỉnh cao của toán học thuần túy. Tuy nhiên, anh quyết định rẽ hướng sang AI, rời bỏ công việc tại Mỹ để hồi hương.
Ma cho hay đã sẵn sàng cho thử thách mới khi ứng dụng AI vào công việc tại USTC. Anh đã phát triển một hệ thống tác nhân chuyên chứng minh toán học mang tên qmd - prover, đồng thời nỗ lực kết nối các khâu từ lên ý tưởng, chứng minh, kiểm chứng đến tự động tạo bài báo khoa học thành một quy trình khép kín.
Khi được hỏi về khả năng AI thay thế con người, Ma nói một là nó sẽ trở thành một thực thể tối thượng như trong những bộ phim khoa học viễn tưởng, hai là AI sẽ phát triển và chững lại ở một mức tương đối cao, nhưng về cơ bản vẫn tương đồng với con người. Nhiều công việc của lập trình viên đã bị AI thay thế, nhưng họ vẫn có thể tồn tại vì có khả năng giải quyết những vấn đề mà AI không thể xử lý.
"Tóm lại, tồn tại một bất đẳng thức: AI + Con người ≥ AI; tuy nhiên, liệu mối quan hệ này có luôn đúng hay không thì vẫn chưa thể khẳng định chắc chắn", Ma nói.
USTC ở vị trí thứ 20 trên bảng xếp hạng đại học châu Á 2027 của QS. Viện Trí tuệ nhân tạo đa năng của trường vừa được thành lập hồi tháng 1, hướng tới nghiên cứu đột phá và đào tạo nhân tài có tầm ảnh hưởng quốc tế.
Khánh Linh tổng hợp