Tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Phúc Tân, khoa Miễn dịch Lâm sàng, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết mề đay kéo dài hoặc tái phát hơn 6 tuần được gọi là mề đay mạn tính. Nữ thường mắc nhiều hơn nam. Bệnh xảy ra khi các tế bào miễn dịch ở da, đặc biệt là dưỡng bào, được hoạt hóa và giải phóng histamine cùng nhiều chất trung gian khác. Các chất này làm giãn mạch, tăng tính thấm thành mạch, tạo những mảng phù, sẩn đỏ và gây ngứa. Ở mề đay mạn tự phát, quá trình này có thể diễn ra mà không xác định được tác nhân bên ngoài cụ thể. Người bệnh có thể nổi mề đay lặp đi lặp lại dù đã loại bỏ nhiều yếu tố nguy cơ.
Như chị Sáu, 45 tuổi, ở Tây Ninh, nổi mề đay sau khi sinh con thứ hai. Khoảng ba năm nay bệnh tái phát thường xuyên, nhất là khi thời tiết thay đổi, các mảng phù đỏ dày đặc ở nhiều vùng trên cơ thể gây ngứa dữ dội về đêm, mất ngủ. Chị không ăn nhiều món nghi gây mề đay song bệnh vẫn tái phát mỗi tuần.
Bác sĩ Tân tư vấn phương pháp điều trị cho chị Sáu. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Tương tự, anh Thức, 32 tuổi, ở TP HCM, nhiều năm bị mề đay, sử dụng nhiều loại thuốc, trong đó có thuốc ức chế miễn dịch nhưng vẫn thuộc nhóm mề đay kháng trị và càng ngứa khi càng căng thẳng. Anh không có bệnh lý khác, gia đình không ai bị dị ứng.
Bác sĩ Tân cho biết khó khăn khi điều trị mề đay mạn tính là không tìm được nguyên nhân trong khi nhiều yếu tố có thể khiến triệu chứng nặng hơn. Mề đay mạn tự phát có thể liên quan nhiều cơ chế bệnh sinh khác nhau, trong đó có sự rối loạn hoạt động của tế bào miễn dịch và tự kháng thể, thay vì chỉ do một dị nguyên cụ thể.
Theo bác sĩ Tân, cần phân biệt nguyên nhân với yếu tố kích hoạt hoặc làm nặng triệu chứng. Thời tiết thay đổi, vận động, ma sát, áp lực tâm lý hoặc một số thực phẩm có thể khiến mề đay xuất hiện hoặc nặng hơn ở một số người, nhưng không phải lúc nào cũng là nguyên nhân gốc của bệnh.
Bác sĩ khuyến cáo người bệnh không nên kiêng khem quá mức khi không có bằng chứng rõ ràng về một loại thực phẩm hay tác nhân cụ thể. Người bệnh nên theo dõi tần suất nổi mề đay, mức độ ngứa, ảnh hưởng đến giấc ngủ và những yếu tố đi kèm để cung cấp thông tin cho bác sĩ.
Với mề đay mạn tính, mục tiêu không chỉ là tìm nguyên nhân mà quan trọng hơn là kiểm soát triệu chứng và đưa bệnh về trạng thái ổn định. Đây cũng là thách thức ở nhóm người bệnh không đáp ứng với phác đồ thông thường. Một số người vẫn nổi mề đay dù đã được tăng liều thuốc kháng histamine đến 4 lần như trường hợp của anh Thức. Khi đó, bác sĩ cần đánh giá lại diễn tiến bệnh, mức độ đáp ứng, các yếu tố làm nặng và khả năng có bệnh lý đi kèm để điều chỉnh hướng điều trị.
Anh Thức điều trị bằng thuốc sinh học mỗi tháng một lần. Phương pháp này tác động vào các cơ chế miễn dịch liên quan đến bệnh, giúp kiểm soát tình trạng nổi mề đay và ngứa ở những người đáp ứng chưa đầy đủ với phác đồ thông thường. Sau hai lần tiêm, các đợt nổi mề đay và ngứa của anh giảm rõ rệt. Bác sĩ tiếp tục theo dõi để đánh giá mức độ kiểm soát và điều chỉnh phác đồ khi cần.
Với chị Sáu, bác sĩ đánh giá diễn tiến bệnh, các yếu tố liên quan và đáp ứng với những phương pháp đã điều trị trước đó để xây dựng phác đồ mới phù hợp. Sau 2 tuần điều trị, tình trạng ngứa và các đợt nổi mề đay giảm rõ, chị ngủ tốt hơn.
Bác sĩ Tân lưu ý mề đay mạn có thể kéo dài và mức độ kiểm soát thay đổi theo thời gian. Nếu bệnh tái phát nhiều lần, gây mất ngủ hoặc không đáp ứng với thuốc kháng histamine, người bệnh nên đến bệnh viện khám thay vì tự tăng liều, đổi thuốc hay kiêng khem quá mức. Không tự sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc ngừng thuốc khi chưa có chỉ định.
Minh Hương
*Tên nhân vật đã được thay đổi
Độc giả gửi câu hỏi da liễu - thẩm mỹ da tại đây để bác sĩ giải đáp