Tế bào gốc được nghiên cứu cho những bệnh lý nào tại Việt Nam?

Nghịch lý “thọ nhưng chưa khỏe”

Tại khu vực Đông Nam Á, nam giới Việt Nam có tuổi thọ đứng thứ 5, đạt 74,7 tuổi,  mức cao so với các quốc gia cùng mức sống. Tuy nhiên, chất lượng sống chưa tương xứng khi mỗi người phải chịu đựng trung bình khoảng 10 năm bệnh tật. Đa số người dân bắt đầu mắc các bệnh mạn tính từ năm 64 tuổi, làm giảm đáng kể quỹ thời gian sống khỏe mạnh.

Trong khi đó, người dân Nhật Bản có thể sống khỏe đến 80 tuổi trên tổng tuổi thọ 86.

Chính phủ đặt chỉ tiêu cụ thể đến năm 2030 là tuổi thọ trung bình người Việt đạt 75,5 tuổi, trong đó số năm sống khỏe tối thiểu là 68. 

PGS.TS.BSCC Nguyễn Thế Anh, Giám đốc Bệnh viện Hữu Nghị, cho biết dân số Việt Nam đang già hóa nhanh, các bệnh lý thoái hóa cũng ngày càng gia tăng, đặc biệt là bệnh cơ xương khớp. Nhiều người cao tuổi vẫn minh mẫn nhưng khả năng vận động và tự phục vụ bị ảnh hưởng bởi các bệnh lý thoái hóa. Điều này đặt ra yêu cầu mới đối với hệ thống chăm sóc sức khỏe.

Mục tiêu chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không chỉ là kéo dài tuổi thọ mà còn phải kéo dài thời gian sống có chất lượng.

Vì vậy, y học tái tạo đang được quan tâm như một hướng nghiên cứu mới, trong đó có nghiên cứu sử dụng tế bào gốc nhằm cải thiện chức năng cơ quan, đặc biệt tập trung vào các bệnh lý thoái hóa khớp.

Đây cũng là một trong những nội dung được đặt ra trong lễ ký thỏa thuận hợp tác toàn diện về nghiên cứu, ứng dụng tế bào gốc trung mô trong điều trị lâm sàng giữa Bệnh viện Hữu Nghị và Hệ thống Y tế chuyên sâu Y học tái tạo & Trị liệu tế bào Mescells (MSC), diễn ra ngày 3/9 tại Hà Nội.

Hoạt động này được triển khai trong định hướng phát triển các công nghệ chiến lược, từng bước đưa những thành tựu của y học tái tạo đến gần hơn với thực tiễn chăm sóc và điều trị người bệnh.

Tế bào gốc có thể mở ra những hướng điều trị nào?

Phát biểu tại sự kiện TS.BS Nguyễn Ngô Quang, Cục trưởng Cục Khoa học Công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế), cho biết ngành y tế hiện tập trung phát triển ba nhóm công nghệ chiến lược, gồm vắc xin thế hệ mới, công nghệ tế bào, trong đó có tế bào gốc và tế bào miễn dịch cùng công nghệ in 3D.

Đối với tế bào gốc trung mô từ dây rốn, trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu và một số quốc gia đã cho phép ứng dụng trong một số chỉ định. Tại Việt Nam, các hướng nghiên cứu và ứng dụng được quan tâm gồm điều trị một số bệnh lý cơ xương khớp, hỗ trợ phục hồi chức năng sau chấn thương cột sống và một số bệnh nội tiết như đái tháo đường.

Trong khi đó, trên thế giới, những hướng nghiên cứu mới hơn đang tập trung vào các bệnh lý như viêm gan, xơ gan mất bù và dự phòng thải ghép sau ghép cơ quan, đặc biệt là ghép thận.

Theo PGS.TS Nguyễn Thế Anh, nếu quá trình nghiên cứu và ứng dụng đạt kết quả, người bệnh Việt Nam có thể có thêm lựa chọn điều trị ngay trong nước, thay vì phải tìm đến các cơ sở ở nước ngoài với chi phí lớn.

Tuy nhiên, ông cũng như các chuyên gia đều nhấn mạnh đây là lĩnh vực cần được nghiên cứu bài bản, đánh giá đầy đủ trước khi có thể mở rộng ứng dụng.

Một trong những vấn đề quan trọng nhất khi đưa tế bào gốc vào nghiên cứu và ứng dụng trên người là kiểm soát chất lượng sản phẩm.

Theo TS.BS Nguyễn Ngô Quang, tế bào gốc trung mô từ dây rốn là tế bào đồng loài, tức không phải tế bào tự thân của chính người bệnh. Vì vậy, việc kiểm định chất lượng trước khi sử dụng trên người có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

“Bệnh viện, bác sĩ chỉ có thể thực hiện chỉ định, ứng dụng trên lâm sàng và theo dõi người bệnh. Còn chất lượng của tế bào, hiệu quả ra sao thì đơn vị sản xuất phải chịu trách nhiệm”, TS Quang nói.

TS Nguyễn Ngô Quang cho biết Bộ Y tế sẽ hỗ trợ xây dựng các tiêu chuẩn chất lượng nhằm kiểm soát sản phẩm tế bào trước khi nghiên cứu và ứng dụng trên lâm sàng. Với mọi phương pháp, kỹ thuật và công nghệ mới, an toàn và hiệu quả luôn phải được đặt lên hàng đầu.

Cơ quan quản lý cũng sẽ hỗ trợ về chuyên môn, quản lý trong quá trình hai bên xây dựng, chuẩn hóa quy trình nghiên cứu, theo dõi và đánh giá, nhằm bảo đảm chất lượng, an toàn và hiệu quả khi triển khai.