Từ thay bóng LED, gắn bi cầu đến thay nguyên cụm đèn, nhu cầu nâng cấp hệ thống chiếu sáng trên xe máy ngày càng phổ biến. Tuy nhiên, không ít người vẫn băn khoăn liệu việc sử dụng đèn không phải phụ tùng "zin", do chính hãng xe cung cấp, có bị xem là "độ xe" và dẫn đến vi phạm hay không?
Thực tế, pháp luật hiện hành không căn cứ đơn thuần vào việc phụ tùng có phải hàng chính hãng hay không. Việc phương tiện có vi phạm phải xem xét cụ thể mức độ thay đổi trên xe, yêu cầu an toàn kỹ thuật của phụ tùng cũng như cách lắp đặt, sử dụng.
Không phải cứ thay đèn "ngoài hãng" là vi phạm
Đèn chiếu sáng phía trước thuộc nhóm phụ tùng có yêu cầu về an toàn kỹ thuật. Theo danh mục hiện hành, loại phụ tùng này áp dụng QCVN 125:2024/BGTVT - Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đèn chiếu sáng phía trước của phương tiện giao thông cơ giới đường bộ.
Pháp luật hiện hành không lấy yếu tố "chính hãng" hay "không chính hãng" làm căn cứ duy nhất để xác định việc thay đèn xe máy có vi phạm hay không
ẢNH: ĐÌNH TUYÊN
Trong khi đó, Thông tư 55/2024/TT-BGTVT, có hiệu lực từ ngày 1.1.2025 và hiện vẫn còn hiệu lực, quy định trình tự, thủ tục chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường đối với xe cơ giới, xe máy chuyên dùng và phụ tùng xe cơ giới trong sản xuất, lắp ráp. Việc chứng nhận kiểu loại bao gồm quá trình kiểm tra, thử nghiệm, đánh giá sản phẩm với quy chuẩn kỹ thuật quốc gia tương ứng.
Như vậy, các quy định không lấy yếu tố "chính hãng" hay "không chính hãng" làm căn cứ duy nhất để xác định một bộ đèn có vi phạm hay không. Một cụm đèn do doanh nghiệp khác sản xuất chưa thể mặc nhiên xem là món đồ "độ" trái quy định chỉ vì không mang thương hiệu của nhà sản xuất xe.
Thực tế, thay vì kiểu gắn bi cầu rời, khoét chóa hoặc độ chế như trước đây, thị trường gần đây xuất hiện thêm các cụm đèn được phát triển riêng theo từng mẫu xe. Đơn cử, ZHI.PAT (thương hiệu chuyên sản xuất, phân phối đèn xe máy) mới đây đưa ra thị trường dòng đèn chiếu sáng BI-LED Projector, gồm 4 phiên bản: EX150 cho dòng xe Yamaha Exciter 150 đời 2019 - 2021; VS110 cho xe Honda Vision đời 2021 - 2026; W110 tương thích một số đời Wave Alpha, Wave S/RS/RSX và Future X và LD125 dành cho Honda Lead đời 2017 - 2026.
Điểm đáng chú ý trong dải sản phẩm đèn của doanh nghiệp này là các bộ đèn được làm thành cụm theo từng dòng xe, hướng tới cách lắp "Plug & Play". Qua đó hạn chế việc cắt nối dây hoặc chế tác, can thiệp không cần thiết vào hệ thống nguyên bản. Đây cũng chính là yếu tố người dùng nên quan tâm khi lựa chọn phụ tùng thay thế, bởi một bộ đèn phù hợp về kích thước nhưng phải khoét, cắt hoặc thay đổi nhiều bộ phận trên xe lại là câu chuyện khác.
Dòng BI-LED Projector mới của ZHI.PAT phát triển theo từng mẫu xe, hướng tới lắp đặt Plug & Play và hạn chế can thiệp vào hệ thống nguyên bản
ẢNH: ĐÌNH TUYÊN, ZHI.PAT
Theo tài liệu nhà sản xuất cung cấp, dòng đèn BI-LED này sử dụng cụm projector kết hợp vách chắn sáng và giải pháp quang học nhằm kiểm soát vùng chiếu, hạn chế ánh sáng dư. Công suất được công bố ở mức 30W với bóng chiếu gần và 36W khi bật pha, thiết kế để hoạt động trên hệ thống điện của xe mà không cần "độ sạc". Tầm chiếu xa tối đa được hãng công bố ở mức 350 mét.
Quan trọng hơn, theo hồ sơ chứng nhận ZHI.PAT cung cấp, các sản phẩm đã được thực hiện đánh giá theo yêu cầu áp dụng đối với đèn chiếu sáng phía trước và đạt chứng nhận chất lượng an toàn kỹ thuật, bảo vệ môi trường kiểu loại phụ tùng xe mô tô, xe gắn máy tại Việt Nam. Đồng nghĩa, người dùng có thể lắp đặt, sử dụng nhưng không cần lo vi phạm quy định.
Đèn có chứng nhận vẫn phải lắp đúng, dùng đúng
Dù vậy, một số chuyên gia cũng lưu ý, phụ tùng, phụ kiện có chứng nhận kiểu loại không có nghĩa người dùng có thể lắp theo bất kỳ cách nào, hoặc mang bộ đèn dành cho mẫu xe này sang một mẫu xe khác rồi mặc nhiên cho rằng phương tiện vẫn đáp ứng yêu cầu.
Điều 32, Nghị định 168/2024/NĐ-CP quy định, phạt chủ xe mô tô, xe gắn máy là cá nhân từ 800.000 đồng đến 1 triệu đồng đối với hành vi lắp đặt, sử dụng thiết bị âm thanh, ánh sáng trên xe gây mất trật tự, an toàn giao thông đường bộ; đối với tổ chức, mức phạt từ 1,6 - 2 triệu đồng. Cũng tại điều 32, chủ xe máy là cá nhân bị phạt 4 - 6 triệu đồng, tổ chức 8 - 12 triệu đồng đối với hành vi tự ý thay đổi khung, máy, hình dáng, kích thước, đặc tính của xe.
Đèn có chứng nhận kiểu loại vẫn cần được lắp đúng mẫu xe, đúng cấu hình và sử dụng đúng cách để tránh gây chói, ảnh hưởng an toàn giao thông
ẢNH: ĐÌNH TUYÊN
Vì vậy, khi nâng cấp đèn xe máy, người sử dụng không nên chỉ đặt câu hỏi bộ đèn là sản phẩm do các hãng xe máy như Honda, Yamaha sản xuất hay phụ tùng "ngoài hãng"? Mà quan trọng hơn là sản phẩm có hồ sơ kỹ thuật phù hợp hay không, được thiết kế cho đúng mẫu và đời xe nào, việc lắp đặt có phải cắt nối, chế tác hoặc thay đổi kết cấu xe hay không.
Bên cạnh đó, ánh sáng sau khi lắp cũng cần được đặc biệt lưu ý. Một bộ đèn công suất lớn nhưng chùm sáng không được kiểm soát, lắp sai độ cao hoặc hướng chiếu có thể gây chói người đi ngược chiều. Với những sản phẩm được quảng cáo Plug & Play, người dùng cũng cần tuân thủ đúng cấu hình, vị trí và hướng dẫn lắp đặt của kiểu loại đã được thiết kế, thay vì tiếp tục chỉnh sửa để tăng sáng hoặc thay đổi góc chiếu.