Khép lại Đại hội Thể thao châu Á tại Nhật Bản, Đoàn Thể thao Việt Nam giành được 3 HCV, 3 huy chương bạc (HCB), 19 huy chương đồng (HCĐ), đứng thứ 20 châu Á và thứ 5 Đông Nam Á (tăng một bậc so với Hàng Châu 2023). Tuy nhiên, mục tiêu giành ít nhất 4 HCV nêu ra trước Đại hội đã không đạt.
Vẫn biết rằng việc đánh giá thành – bại vốn không phải chỉ là... đếm số HCV mà cần cái nhìn tổng quan và có chiều sâu, nhưng việc không đạt kết quả như mục tiêu đặt ra rất cần được nhìn nhận nghiêm túc; từng kết quả cũng cần được đánh giá trong tương quan với đối thủ, quá trình chuẩn bị và khả năng phát triển của các môn, nội dung, thậm chí là từng vận động viên (VĐV)... từ đó rút ra bài học cần thiết.
Cầu mây nữ với 2 HCV và karate với HCV kata đồng đội nữ là những điểm sáng rõ nhất. Đặc biệt, chiến thắng trước Thái Lan (cường quốc cầu mây số 1 thế giới) ở chung kết cầu mây nữ 4 người có giá trị chuyên môn rất lớn, khi tuyển thủ Việt Nam vượt qua đối thủ mạnh trong cuộc đấu quyết định.
Niềm vui của tuyển cầu mây nữ Việt Nam sau tấm HCV thứ hai giành được ở Asiad 20 (Ảnh: Quý Lượng).
Thành công còn cần được nhìn qua chất lượng từng tấm huy chương. Việc võ sĩ Nguyễn Thị Tâm giành HCB boxing sau khi thắng nhà vô địch thế giới Alua Balkibekova ở bán kết, rồi thua nhà vô địch Olympic Wu Yu trong trận chung kết là một ví dụ. Trước đó, chưa từng có võ sĩ boxing nào của Việt Nam đạt thành tích cao như vậy.
Bên cạnh đó, tấm HCĐ tiếp sức 4x400m hỗn hợp môn điền kinh cũng đáng ghi nhận: thông số 3 phút 14 giây 54, phá kỷ lục quốc gia và chỉ kém đội giành HCB 0,08 giây. Khoảng cách cực kỳ mong manh ấy cũng gợi ra một hướng đầu tư trọng điểm cho nội dung này trong thời gian tới.
Còn không ít những thành tích tuy không phải HCV song cũng rất đáng ghi nhận như thế trong tiến trình phát triển, hướng tới thành công ở tương lai. Việc tổng kết Đại hội vì thế cần giữ được cả sự công bằng với VĐV lẫn yêu cầu tiến bộ thực tế, từ đó mới chỉ ra bước đi và giải pháp cụ thể.
Từ điều kiện khách quan đến phần việc có thể làm tốt hơn
Ở nhóm môn được kỳ vọng, bắn súng và điền kinh chưa mang về HCV như trông đợi. Rowing (từng giành HCV năm 2018) giành 4 HCĐ nhưng chưa đổi màu huy chương so với kỳ gần nhất (2023). Được biết, lịch đua rowing bị dồn từ 5 ngày xuống 2 ngày do thời tiết xấu, ảnh hưởng tới thể lực và tính toán chiến thuật của đội. Nhưng điều ấy cũng chỉ ra vấn đề về năng lực thích ứng và hồi phục của đội tuyển (vì các đối thủ của chúng ta cũng gặp khó khăn tương tự).
Bắn súng cũng cho thấy khoảng cách giữa có năng lực và phát huy năng lực đúng thời điểm. Trịnh Thu Vinh từng xếp hạng 4 Olympic Paris 2024 ở nội dung súng ngắn hơi 10m, nhưng không lọt vào đợt bắn chung kết Asiad này, một phần bởi áp lực tâm lý quá nặng nề, trong bối cảnh các đối thủ tiến bộ và phong độ cao hơn. Muốn cải thiện kết quả thi đấu, kế hoạch huấn luyện cần chú trọng khả năng duy trì kỹ thuật dưới áp lực, cùng lịch cọ xát và hỗ trợ tâm lý phù hợp...
Ở các môn đồng đội, 2 đội bóng đá cùng tiến vào tứ kết (như mục tiêu tối thiểu đã đặt ra), nhưng trận thua 0–4 của đội nam trước Hàn Quốc cho thấy khoảng cách chuyên môn; trong khi đội nữ đáng ghi nhận khi kéo Trung Quốc vào hiệp phụ.
Thể thao Việt Nam rất cần đánh giá cụ thể các trường hợp không đạt mục tiêu, từ đó thấy rõ nguyên nhân cả khách quan lẫn chủ quan để tránh lặp lại ở các kỳ sau. Trong thực tế, có nội dung vốn thiếu nền tảng để tranh huy chương, cũng có nội dung đủ khả năng cạnh tranh nhưng chưa tận dụng cơ hội, vậy nguyên nhân là gì?
Nhìn sang các nền thể thao khác trong khu vực Đông Nam Á
So sánh với Đông Nam Á giúp thấy rõ hơn vị trí của Việt Nam. Thái Lan giành 18 HCV, Malaysia xếp thứ 2 với 9 HCV, kế đó là Indonesia 5 HCV và Philippines 4 HCV. So với Hàng Châu 2023, Việt Nam đã vượt lên trên Singapore để xếp thứ 5 trong các đoàn thể thao Đông Nam Á.
Thái Lan vốn là "bá chủ" đích thực của thể thao Đông Nam Á tại các đấu trường Olympic cũng như Asiad. Họ đang sở hữu Puripol Boonson, một "quái kiệt cự ly ngắn" khi vô địch cả 100m (kèm theo kỷ lục mới) và 200m nam, cũng như VĐV nhập tịch Joshua Atkinson với cự ly 400m.
Bên cạnh đó, Thái Lan giành tới 3 HCV teqball và 1 HCV MMA (đều lần đầu đưa vào chương trình), 2 HCV cầu mây (thế mạnh truyền thống), tiếp tục có HCV taekwondo (môn họ từng có các nhà vô địch Olympic và Asiad)...
Malaysia phát huy thế mạnh squash với 4 HCV, 2 HCV karate (môn mạnh truyền thống), 1 HCV cầu mây và 1 HCV esports (đều là các môn mạnh khác).
Còn Indonesia giành 2 HCV ở cầu lông (môn họ từng có HCV Olympic), đồng thời có HCV các môn như cử tạ, bắn cung và leo tường thể thao (môn họ cũng từng giành HCV ở Olympic gần nhất).
Hay Philippines, chỉ một mình "quái kiệt" Carlos Yulo (nhà vô địch thể dục dụng cụ Olympic) đã đem về 2 trong 4 HCV của đoàn thể thao nước này.
Đặc thù mỗi nền thể thao khác nhau và mỗi nước đều có thế mạnh riêng. Nhưng vẫn có thể rút ra những kinh nghiệm cho chúng ta, đấy là cách lựa chọn ưu tiên và duy trì đầu tư; giải pháp cụ thể phải phù hợp điều kiện, lực lượng của mỗi nước. Trong đó, Thái Lan, Malaysia và Indonesia có sự kết hợp phát huy thế mạnh truyền thống và đầu tư mạnh vào những nội dung mới có tiềm năng.
Việc đầu tư trọng điểm phải đi tới từng nội dung và từng VĐV với sự can thiệp từ dinh dưỡng tới chuyên môn chuyên biệt. Cùng một môn, có người cần cơ hội thi đấu quốc tế, có người cần chuyên gia kỹ thuật hoặc chương trình phục hồi. Cách lựa chọn đầu tư càng cụ thể thì càng có khả năng tạo ra tiến bộ. Đây là yêu cầu thiết thực khi hướng tới Olympic và Asiad tiếp theo.
Quyết tâm thay đổi cần được kết nối với điều kiện thực hiện
Trong cuộc trao đổi với báo chí mới đây, Trưởng đoàn Thể thao Việt Nam, ông Nguyễn Hồng Minh, đã nhìn nhận những hạn chế về phân bổ nguồn lực, khoa học và y học thể thao, cùng sự thiếu đồng bộ của đào tạo kế cận. Ông nhấn mạnh cần lựa chọn rõ hơn những môn, nội dung, vận động viên có tiềm năng để đầu tư dài hạn.
Sự nhìn nhận ấy cũng là cơ sở cho quyết tâm điều chỉnh của thể thao thành tích cao nước nhà. Trong quá trình tổng kết Asiad, mỗi đội tuyển đều cần xác định mục tiêu theo chu kỳ, người chịu trách nhiệm, điều kiện thực hiện và tiêu chí đánh giá. Những lần lỡ huy chương phải được phân tích bằng dữ liệu để tìm đúng phần việc cần làm.
Chương trình phát triển các môn thể thao trọng điểm giai đoạn 2026–2045 đã tạo cơ sở cho lộ trình hướng tới Asiad và Olympic. Nghị định 349/2025/NĐ-CP cũng đã bổ sung điều kiện bảo đảm qua các chế độ về tiền lương, dinh dưỡng, đãi ngộ, chăm sóc sức khỏe và giải quyết việc làm.
Thực hiện đầy đủ, kịp thời các chính sách sẽ giúp các VĐV, huấn luyện viên (HLV) yên tâm theo đuổi quá trình chuẩn bị dài hạn. Nguồn lực xã hội hóa cũng cần được kết nối với những chương trình cụ thể, có mục tiêu và kết quả minh bạch.
Mới đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu ngành Thể dục Thể thao thay đổi cách đầu tư, phát triển tài năng theo chu trình dài hạn. Trong đó, "không nên lấy thành tích SEA Games làm thước đo duy nhất cho đầu tư thể thao đỉnh cao". Chỉ đạo ấy đặt ra yêu cầu đối với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng như ngành Thể dục Thể thao cả nước cần gắn lựa chọn mục tiêu với hệ thống hỗ trợ đồng bộ và trách nhiệm thực hiện rõ ràng; theo đó, thước đo mới giờ đây chính là đấu trường Asiad.
Tác giả: Nhà báo Hữu Bình là Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin – Truyền thông Thể dục Thể thao (Cục Thể dục Thể thao, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch). Ông từng có nhiều năm phụ trách Ban Nội dung của Báo Thể thao TP.HCM và Tạp chí Thể thao; Ủy viên Thường vụ Hội Thể thao điện tử và Giải trí Việt Nam.
Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!