Đây là một trong những vấn đề căn bản gây nên nhiều lo lắng với giới chuyên môn từ các kỳ Á vận hội trước nhưng sang Asiad 20 (Nagoya) tình hình không cải thiện, thậm chí xấu hơn. Điền kinh là một minh chứng khi 3 kỳ SEA Games gần đây nhất, Việt Nam thường xuyên đứng đầu khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên vị thế trên đã lung lay trước sức mạnh của Thái Lan 2 kỳ SEA Games gần nhất, và khi ra đấu trường châu Á, chênh lệch càng đáng kể hơn.
Tại Asiad 20, điền kinh Việt Nam dự tranh nhiều nội dung nhưng chỉ giành được tấm HCĐ duy nhất ở nội dung 4x400m tiếp sức hỗn hợp nam nữ. Thực tế hy vọng huy chương của điền kinh tập trung cả vào các nội dung tiếp sức, khi chúng ta từng giành 2 HCV tiếp sức châu Á 2026. Mặc dù vậy, chỉ tiêu giành tối thiểu 1 HCV của ngành thể thao với môn này vẫn bị đánh giá là quá sức.
Nhìn vào diễn biến thi đấu tại Asiad 20, các nội dung tiếp sức của Việt Nam đều có tiến bộ về mặt thông số chuyên môn. Nhưng như một lãnh đội điền kinh chia sẻ, “chúng ta có tiến bộ nhưng đối thủ còn mạnh hơn”. Và đối thủ gần nhất không đâu khác chính là các quốc gia ở Đông Nam Á, và số 1 là Thái Lan.
Người Thái giành tới 3 HCV, 2 HCB và 1 HCĐ, đứng thứ 4 ở Asiad. Thấp hơn, Singapore cũng giành được 1 HCV, 1 HCB; Philippines giành 1 HCV, 2 HCĐ. Như vậy khi ra đấu trường châu lục, điền kinh Việt Nam đã tụt xuống vị trí thứ 4 dù liên tục so kè vị trí số 1 với Thái Lan ở đấu trường SEA Games. Ở khía cạnh này, điền kinh thể hiện rõ “căn bệnh” của thể thao Việt Nam: tốp đầu khu vực nhưng hụt hơi ở sân chơi lớn hơn.
Khoảng trống kế cận
Nguyễn Thị Oanh chỉ đăng ký dự tranh cự ly duy nhất 10.000m tại Asiad 20. Dù thường xuyên vô đối ở khu vực nhưng ở đấu trường Á vận hội, cơ hội cạnh tranh huy chương của Oanh “ỉn” gần như không có. Cho đến thời điểm hiện tại, Vũ Thị Hương và Trương Thanh Hằng vẫn là 2 cái tên “lừng lững” của điền kinh Việt Nam các cự ly ngắn và trung bình.
Kể từ sau khi cả 2 giải nghệ, điền kinh Việt Nam chưa tìm được gương mặt nào vượt trội, tạo được dấu ấn ở các cự ly này. Nhìn sang Thái Lan, người Thái thực sự gây sốc Á vận hội với Puripol Boonsoon với cú đúp cự ly 100m và 200m nam. Đây là 2 cự ly “hot” của môn điền kinh và cách Boonson thiết lập kỷ lục mới tại Asiad 20 khiến giới chuyên môn phải ngỡ ngàng.
Không chỉ điền kinh, nhiều môn trọng điểm hướng đến Asiad của thể thao Việt Nam cũng đang đứng trước bài toán về lực lượng kế cận. Bơi lội sau khi kình Nguyễn Thị Ánh Viên giải nghệ, Việt Nam chưa tìm được người thay thế ngang tầm. Ở môn Wushu, “cô gái vàng” Thuý Vi sau khi giành HCĐ đã chia sẻ không nghĩ mình đấu tới 5 kỳ Á vận hội, dù đã tính nghỉ từ 2014 (Incheon). Một mặt nó cho thấy nỗ lực và sức bền tuyệt vời của Dương Thuý Vi, nhưng mặt khác càng bộc lộ sự thiếu hụt tài năng kế cận.
Trao đổi với Tiền Phong sau Asiad 19 (Hàng Châu, Trung Quốc), chuyên gia Dương Đức Thuỷ-nguyên Trưởng bộ môn điền kinh Cục TDTT-từng cảnh báo về lỗ hổng trong khâu tuyển chọn, đào tạo và ứng dụng khoa học-công nghệ vào thể thao Việt Nam, trong đó có môn điền kinh. Tuy nhiên 4 năm sau, đây vẫn là vấn đề hiện hữu chưa có lời giải hiệu quả.