Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao ngành điện tử: Chiến lược đào tạo nguồn dài hạn - Thanh Niên

Trước bài toán nan giải về thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao ngành điện tử, doanh nghiệp và trường ĐH chủ động phối hợp thực hiện nhiều chương trình nhằm tạo nguồn cung đáp ứng yêu cầu thực tế.

ĐỀ XUẤT ĐỒNG THIẾT KẾ CHƯƠNG TRÌNH

Báo cáo "nhân lực ngành điện tử 2026 - thách thức và cơ hội" mới đây của Navigos Search chỉ ra một số thách thức đối với doanh nghiệp (DN) điện tử VN trong bối cảnh hiện nay. Đó là mức lương trả cho người lao động VN không còn là lợi thế, khi thu nhập của kỹ sư, cử nhân điện tử VN đã vượt Indonesia và Philippines.

Để tuyển được nhân sự, các DN điện tử VN không chỉ phải cạnh tranh lương với khu vực mà còn trong nước để thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao cũng như lao động trực tiếp. Tình trạng nhân sự nhảy việc để tìm kiếm cơ hội về mức lương cao hơn khiến nhiều DN "bị bào mòn", dẫn đến thiếu hụt nghiêm trọng nhân sự quản lý cấp cao, kỹ sư, chuyên viên nghiên cứu và phát triển (R&D).

Từ những thách thức trên, Navigos Search chỉ ra 50% DN điện tử đã và đang hướng đến giải pháp hợp tác với các cơ sở giáo dục để tạo nguồn cung dài hạn. "Chúng tôi đề xuất DN thực hiện các hoạt động như đồng thiết kế chương trình với cơ sở đào tạo để nội dung sát yêu cầu thực tế (tự động hóa, vận hành thiết bị, ngoại ngữ kỹ thuật). Mở chương trình thực tập, học kỳ DN tại nhà máy để sinh viên (SV) tiếp cận dây chuyền thực tế và DN sớm nhận diện nhân sự tiềm năng, hỗ trợ tối đa 50% chi phí đào tạo, phát triển nhân lực là người lao động VN", bà Chu Thị Ngọc Hạnh, Giám đốc Tài chính và pháp chế Navigos Group, thông tin.

ƯU TIÊN TUYỂN DỤNG, TRAO HỌC BỔNG, TÀI TRỢ PHÒNG THÍ NGHIỆM

Tiến sĩ Lê Quang Đạm, Tổng giám đốc Marvell VN, cho hay để tạo nguồn cung, DN này đã có 3 chương trình hợp tác với các trường ĐH, như: Trường ĐH Bách khoa và Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM), Trường ĐH Bách khoa (ĐH Đà Nẵng)… "Cụ thể, chúng tôi nhận thực tập sinh là SV năm 3, 4 của các trường, thực tập trong vòng 3 - 6 - 9 tháng, SV được hỗ trợ chi phí. Thực tập xong, em nào có năng lực tốt sẽ được tuyển dụng chính thức. Có khoảng 70 - 80% thực tập sinh được nhận", ông Đạm chia sẻ.

Cùng với đó, Marvell VN trao học bổng mỗi năm khoảng 30 suất, trong đó 10 suất trị giá 5.000 USD/suất, 20 suất trị giá 500 USD/suất. DN này cũng đưa kỹ sư có kinh nghiệm tới trường truyền đạt kiến thức cho SV, tổ chức các chuyên đề ngắn nhằm cập nhật công nghệ mới trong ngành cho người học.

Tập đoàn Synopsys cũng hợp tác với ĐH Quốc gia TP.HCM nhằm tăng cường năng lực đào tạo và nghiên cứu ở lĩnh vực thiết kế vi mạch. Các hợp tác tài trợ như chia sẻ giáo trình đào tạo và cấp phép sử dụng các bộ công cụ, phần mềm thiết kế chip cho SV, tiếp nhận SV đến thực tập và giới thiệu cơ hội việc làm cho kỹ sư thiết kế vi mạch, tiếp nhận giảng viên làm việc tại Synopsys trong 4 tháng để bồi dưỡng kiến thức thực tiễn... ĐH Quốc gia TP.HCM sẽ cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao cho các đối tác toàn cầu của Synopsys.

Chúng tôi đề xuất doanh nghiệp thực hiện các hoạt động như đồng thiết kế chương trình với cơ sở đào tạo để nội dung sát yêu cầu thực tế... Mở chương trình thực tập, học kỳ doanh nghiệp tại nhà máy để sinh viên tiếp cận dây chuyền thực tế và doanh nghiệp sớm nhận diện nhân sự tiềm năng, hỗ trợ tối đa 50% chi phí đào tạo, phát triển nhân lực là người lao động VN.

Bà Chu Thị Ngọc Hạnh, Giám đốc Tài chính và pháp chế Navigos Group

Trong khi đó, Công ty Willas Electronics Vietnam ký kết hợp tác với Trường ĐH FPT cùng đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao ngành vi mạch bán dẫn. Cụ thể, DN ưu tiên tuyển dụng SV tốt nghiệp với kết quả khá - giỏi, tài trợ tài liệu học tập cho SV, đưa chuyên gia sang giao lưu, chia sẻ kiến thức cùng SV, giảng viên và đồng tổ chức các hội nghị chuyên môn hằng năm.

Nhiều DN hỗ trợ các trường ĐH trong việc xây dựng phòng thí nghiệm, thực hành. Như các công ty Gowin, Willas Electronics Vietnam, Sonix Technology, OneKiwi tài trợ thiết bị, KIT vi mạch cho phòng lab thiết kế chip Trường ĐH FPT. Các thiết bị thí nghiệm hiện đại, phục vụ SV thí nghiệm, thực hành những kiến thức cơ sở tại Trường ĐH Bách khoa (ĐH Đà Nẵng) cũng được tài trợ từ DN.

TỔ CHỨC CÁC KHÓA ĐÀO TẠO CHUYÊN SÂU

Về phần mình, các trường ĐH chủ động tìm cách kết nối, hợp tác với DN nâng cao chất lượng đào tạo các ngành học về điện tử nhằm cung cấp cho thị trường lao động nguồn nhân lực có giá trị cao.

PGS-TS Nguyễn Hữu Hiếu, Hiệu trưởng Trường ĐH Bách khoa (ĐH Đà Nẵng), cho biết trong thời gian qua, trường đẩy mạnh hợp tác với Công ty Marvell trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho lĩnh vực thiết kế vi mạch. Cụ thể, trong năm học 2026 - 2027, Marvell sẽ phối hợp Khoa Điện tử và Trí tuệ nhân tạo tổ chức 2 khóa đào tạo chuyên sâu về kiểm chứng thiết kế vi mạch và thiết kế mạch và bố trí vật lý. "Điểm nổi bật của chương trình là các kỹ sư của Marvell và giảng viên của khoa cùng phối hợp xây dựng nội dung, phương pháp đào tạo, bảo đảm sự kết hợp giữa nền tảng kiến thức học thuật và kinh nghiệm thực tiễn trong công nghiệp", ông Hiếu chia sẻ.

Theo tiến sĩ Đặng Lê Khoa, Phó trưởng khoa Điện tử - Viễn thông Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM), để có thể đào tạo nhân lực chất lượng cao cho ngành điện tử, trường đã tập trung vào 2 giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, tăng cường hợp tác chặt chẽ với DN, tạo điều kiện để DN tham gia sâu vào quá trình đào tạo, từ xây dựng và cập nhật chương trình đào tạo, tổ chức các hoạt động thực hành, thực tập, tuyển dụng SV. Thứ hai, chú trọng đào tạo SV phát triển toàn diện về kiến thức, kỹ năng và thái độ nghề nghiệp. Đặc biệt, chú trọng hình thành năng lực tự học, học tập suốt đời và khả năng thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của khoa học công nghệ, nhất là trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ.

"Khoa Điện tử - Viễn thông đã duy trì quan hệ hợp tác với nhiều DN lớn trong các lĩnh vực điện tử, viễn thông, công nghệ bán dẫn và thiết kế vi mạch, như: Synopsys, Renesas, Marvell, Ampere Computing, Viettel, FPT Telecom, VNPT, Bosch, Microchip… Các hoạt động hợp tác tập trung vào việc tiếp nhận SV thực tập, tuyển dụng, tổ chức hội thảo chuyên đề, chia sẻ công nghệ, hỗ trợ đào tạo… Một số DN phối hợp triển khai các chương trình đào tạo chuyên sâu, tạo điều kiện cho SV tiếp cận công nghệ mới và môi trường làm việc thực tế ngay trong quá trình học tập", tiến sĩ Khoa chia sẻ.

"Trường hợp tác với HCL GUVI, đơn vị thành viên thuộc Tập đoàn công nghệ toàn cầu HCLTech thực hiện chương trình On-the-Job Training (đào tạo từ DN) về bán dẫn và VLSI (công nghệ dùng để tạo ra một vi mạch tích hợp). Ngoài ra, hợp tác với Trung tâm Nghiên cứu triển khai Khu Công nghệ cao, Hội Công nghệ vi mạch bán dẫn TP.HCM, các DN đến từ Đài Loan, các công ty như Gowin, Willas Electronics Vietnam… nhằm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao về vi mạch bán dẫn", đại diện Trường ĐH FPT cho hay.

Trong khi đó, Khoa Kỹ thuật điện tử 2 của Học viện Công nghệ bưu chính viễn thông đang hợp tác và phối hợp với Siemens xây dựng, trang bị phòng Lab Siemens với hệ thống thiết bị điều khiển, tự động hóa hiện đại. Ngoài ra, đầu tư xây dựng phòng thực hành vi mạch bán dẫn, phục vụ đào tạo chuyên sâu về thiết kế, đo kiểm và đánh giá hoạt động của vi mạch.

"Khoa còn đồng hành cùng ASIC HCM và Keysight Technologies trong trao đổi chuyên môn, giới thiệu công nghệ và giải pháp đo kiểm vi mạch, giúp kết nối nội dung đào tạo với công cụ và yêu cầu kỹ thuật trong thực tế. Đồng thời khoa liên kết với hơn 20 DN điện tử tại TP.HCM và Đồng Nai trong việc tiếp nhận SV thực tập, kiến tập", thạc sĩ Nguyễn Trọng Kiên, Phó khoa Kỹ thuật điện tử 2 Học viện Công nghệ Bưu chính viễn thông, chia sẻ.