Thời cơ cho bản quy hoạch không gian ngầm TPHCM từ Luật Phát triển đô thị

Sau khi được sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TPHCM đứng trước nhiệm vụ cấp thiết phải hoàn thiện bản quy hoạch không gian ngầm cho toàn địa bàn, bảo đảm tính đồng bộ với quy hoạch tổng thể và các quy hoạch liên quan.

Tuy nhiên, việc lập quy hoạch không gian ngầm được đánh giá là tốn rất nhiều thời gian nếu thực hiện theo Luật Quy hoạch đô thị và nông thông hiện hành.

Bước ngoặt đến vào ngày 24/8, khi Quốc hội chính thức thông qua Luật Phát triển đô thị cho TPHCM. Từ khóa "không gian ngầm" được nhắc đến 16 lần, tập trung tại Điều 11 của bộ luật, mở ra cơ hội đẩy nhanh tiến độ bản đồ án quy hoạch rất quan trọng này.

Để thành phố sớm có quy hoạch không gian ngầm

Theo Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn hiện hành, quy hoạch không gian ngầm là nội dung quan trọng trong công tác quy hoạch đô thị. Tuy nhiên, qua tổng kết thi hành luật, UBND TPHCM xác định trình tự lập quy hoạch không gian ngầm trên địa bàn vẫn còn nội dung chưa được quy định cụ thể.

Khó khăn lớn nhất là nếu thực hiện đầy đủ trình tự lập, thẩm định, phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch trước khi lập quy hoạch theo quy định tại Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, thành phố sẽ phải tốn thêm thời gian, ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thành quy hoạch không gian ngầm, vốn được xác định phải xong trong giai đoạn 2026-2027.

Theo UBND TPHCM, quy hoạch tổng thể thành phố sau khi được phê duyệt cũng sẽ có nội dung định hướng phát triển không gian ngầm, bảo đảm đầy đủ các nội dung tương đương với nhiệm vụ quy hoạch.

Đây là cơ sở thực tiễn cho thấy việc tiếp tục yêu cầu lập riêng một bước nhiệm vụ quy hoạch theo đúng trình tự chung là không cần thiết, gây trùng lặp nội dung và kéo dài thời gian thực hiện.

Với sự ra đời của Luật Phát triển đô thị, bất cập trên đã có hướng tháo gỡ. Cụ thể, Điều 11 của luật này trao quyền cho HĐND TPHCM quy định việc lập, thẩm định, phê duyệt, điều chỉnh quy hoạch không gian ngầm.

Ngay sau khi Luật Phát triển đô thị được ban hành, Sở Quy hoạch - Kiến trúc TPHCM đã hoàn thành dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế lập quy hoạch không gian ngầm để xin ý kiến các bộ, ngành liên quan trước khi trình HĐND thành phố thông qua.

Dự thảo này đề xuất cho phép TPHCM không phải lập, thẩm định, phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch không gian ngầm. Thay vào đó, chủ tịch UBND thành phố sẽ phê duyệt một bản đề cương quy hoạch.

Trên cơ sở bản đề cương này, thành phố sẽ tiến hành lựa chọn tư vấn lập đồ án. UBND thành phố phê duyệt quy hoạch không gian ngầm TPHCM sau khi có ý kiến thống nhất của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và lấy ý kiến Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính.

Để bảo đảm tiến độ xây dựng quy hoạch, TPHCM sẽ khống chế thời gian lập quy hoạch không gian ngầm không quá 9 tháng, kể từ khi đề cương quy hoạch được chấp thuận.

Ở khâu lấy ý kiến, thành phố đề xuất giới hạn thời gian phản hồi bằng văn bản của Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính trong 5 ngày; thời gian phản hồi của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an là 7 ngày.

Quy hoạch lòng đất theo 3 tầng

Một điểm mới trong dự thảo Nghị quyết về quy hoạch không gian ngầm của TPHCM là nguyên tắc phân tầng không gian ngầm theo chiều sâu.

Trước đó, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn đã yêu cầu  quy hoạch không gian ngầm phải xác định khu vực khai thác, sử dụng không gian ngầm, khu vực hạn chế và cấm xây dựng công trình ngầm.

Dự thảo Nghị quyết của HĐND TPHCM tiếp thu các yêu cầu trên, đồng thời bổ sung nguyên tắc phân tầng không gian ngầm theo chiều sâu; gồm tầng nông, tầng trung và tầng sâu, gắn với nhóm chức năng ưu tiên bố trí tương ứng từng tầng.

Việc quy hoạch không gian ngầm cũng phải bảo đảm sử dụng đất hợp lý; kết nối tương thích và đồng bộ giữa các công trình ngầm và giữa công trình ngầm với công trình trên mặt đất; bảo đảm các yêu cầu về bảo vệ môi trường, nguồn nước ngầm, thoát nước, phòng chống úng ngập, quốc phòng, an ninh, bảo vệ di sản...

Đối với khu vực nhà ga metro, quỹ đất phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) và trung tâm đô thị mới, quy hoạch phải bảo đảm yêu cầu kết nối không gian ngầm giữa nhiều công trình, nhiều khu đất liền kề, hình thành hệ thống không gian ngầm liên hoàn, đồng bộ.

Huy động nguồn lực xã hội bằng cơ chế tài trợ đồ án

Khối lượng công việc lập quy hoạch không gian ngầm cho phạm vi TPHCM sau sáp nhập được ước tính rất lớn, đòi hỏi nguồn kinh phí và năng lực triển khai cao.

Theo Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, tổ chức và cá nhân không được tài trợ, thanh toán kinh phí trực tiếp cho tổ chức tư vấn lập quy hoạch. Trong bối cảnh nguồn ngân sách Nhà nước còn hạn chế, ràng buộc này gây khó cho việc huy động nguồn lực xã hội để đẩy nhanh tiến độ lập quy hoạch. 

Vận dụng thẩm quyền đặc thù được trao tại Luật Phát triển đô thị, dự thảo Nghị quyết của HĐND TPHCM đã bổ sung cơ chế cho phép tài trợ sản phẩm quy hoạch không gian ngầm TPHCM.

Theo cơ chế này, nhà tài trợ tự tổ chức lựa chọn đơn vị tư vấn có đủ năng lực; chi trả kinh phí lập quy hoạch và bàn giao sản phẩm quy hoạch hoàn chỉnh cho cơ quan Nhà nước có thẩm quyền.

Việc tài trợ sản phẩm quy hoạch phải bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, khách quan, công khai, minh bạch; không vì lợi ích của nhà tài trợ làm ảnh hưởng đến lợi ích chung của cộng đồng.

Đặc biệt, nhà tài trợ không được phép can thiệp vào nội dung thẩm định, phê duyệt quy hoạch. Sản phẩm quy hoạch do nhà tài trợ bàn giao được cơ quan lập quy hoạch tiếp nhận để hoàn thiện hồ sơ, trình thẩm định, phê duyệt theo quy định.

Theo đề xuất, Hội đồng thẩm định quy hoạch không gian ngầm TPHCM sẽ do Chủ tịch UBND TPHCM làm Chủ tịch Hội đồng, các Phó Chủ tịch UBND thành phố phụ trách ngành, lĩnh vực liên quan làm Phó Chủ tịch Hội đồng.

Việc phê duyệt đồ án được thực hiện sau khi có ý kiến thống nhất của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và có ý kiến từ Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính.

Dữ liệu hình thành trong quá trình lập quy hoạch không gian ngầm sẽ được cập nhật, số hóa và chia sẻ vào cơ sở dữ liệu dùng chung của thành phố để phục vụ công tác quản lý Nhà nước.