Khi phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tuần trước, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thông báo Kiev đã bàn giao hai "tù binh Triều Tiên" cho Hàn Quốc, thêm rằng bắt sống họ là điều "không dễ dàng".
Thông tin Ukraine bắt hai quân nhân được cho là người Triều Tiên tham chiến cho Nga đã được Kiev công bố hồi đầu năm ngoái, sau khi nước này tiến hành chiến dịch tấn công tỉnh Kursk của Nga. Nhưng việc Tổng thống Zelensky công bố thông tin bàn giao hai tù binh Triều Tiên cho Hàn Quốc đã châm ngòi cho bất đồng và căng thẳng với Seoul, bên đã nhiều lần cung cấp các khoản viện trợ an ninh cho Kiev.
Hàn Quốc cho rằng Ukraine đã làm suy giảm lòng tin giữa hai chính phủ và có nguy cơ gây tổn hại đến quan hệ song phương, vì hai nước đã thống nhất giữ bí mật hoạt động bàn giao tù binh bởi các yếu tố an ninh, ngoại giao và nhân đạo. Bộ Ngoại giao Hàn Quốc ngày 28/9 triệu tập đại biện lâm thời Ukraine Andrii Vieshkin để yêu cầu Kiev giải thích và xin lỗi.
"Sự việc đã giáng đòn đáng kể vào quan hệ giữa Hàn Quốc và Ukraine", Lim Eul-chul, giáo sư tại Đại học Kyungnam, nói với AFP.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky phát biểu tại New York, Mỹ ngày 23/9. Ảnh: AP
Ukraine tấn công tỉnh Kursk của Nga vào tháng 8/2024 và kiểm soát một vùng lãnh thổ đáng kể ở đây trong nhiều tháng. Tình báo Hàn Quốc cho biết Triều Tiên bắt đầu điều lực lượng sang chiến đấu ở tỉnh Kursk để hỗ trợ Nga từ tháng 10 cùng năm. Moskva và Bình Nhưỡng hồi tháng 4/2025 xác nhận Triều Tiên đã cử binh sĩ hỗ trợ Nga giải phóng Kursk theo một hiệp ước song phương.
"Một trong số hai binh sĩ Triều Tiên đã tìm cách tự sát khi nhận ra sắp bị bắt làm tù binh. Anh ta rất sốc khi số phận không để mình chết", ông Zelensky phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ngày 23/9.
Tổng thống Zelensky cho biết ông từng cân nhắc bàn giao hai tù binh cho lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un để đổi lấy những người Ukraine đang bị Nga giam giữ.
Tuy nhiên, khi đến thăm hai tù binh Triều Tiên ở Ukraine vào tháng 2/2025, nghị sĩ Hàn Quốc Yu Yong-weon cho hay họ muốn có "cuộc sống bình thường" ở Hàn Quốc. Theo Hiến pháp Hàn Quốc, tất cả người Triều Tiên đều được coi là công dân Hàn Quốc và điều đó cũng được áp dụng đối với hai tù binh này.
Số phận hai tù binh Triều Tiên sau đó trở thành ưu tiên trong quan hệ Ukraine - Hàn Quốc. Nghị sĩ Yu nói họ từng phục vụ trong lực lượng đặc nhiệm, có thể giúp Hàn Quốc tìm hiểu thêm về hoạt động huấn luyện, năng lực quân sự của Bình Nhưỡng.
Ngoại trưởng Ukraine và Hàn Quốc hồi tháng 3 nhất trí tăng cường hợp tác về tù binh Triều Tiên. Tổng thống Zelensky và Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung tiếp tục thảo luận vấn đề bên lề hội nghị thượng đỉnh NATO tại Ankara hồi tháng 7, nhất trí xử lý dựa trên luật pháp quốc tế và nguyên tắc nhân đạo.
"Do đó, việc ông Zelensky công khai thông tin 'đã chuyển tù binh cho Hàn Quốc' tại một diễn đàn quốc tế khiến Seoul phản ứng mạnh", theo Kyiv Independent. "Seoul cho rằng việc xác nhận hai tù binh đã tới Hàn Quốc có thể ảnh hưởng tới họ và gia đình tại Triều Tiên".
Park Won-gon, giáo sư tại Đại học Nữ sinh Ewha ở Seoul, cho rằng việc Ukraine công khai thông tin có thể khiến Triều Tiên tăng mức độ đối đầu với Hàn Quốc.
Về mặt kỹ thuật, Hàn Quốc và Triều Tiên vẫn đang trong tình trạng chiến tranh vì cuộc xung đột 1950-1953 chỉ kết thúc bằng một thỏa thuận đình chiến, không phải hiệp ước hòa bình. Kể từ khi lên nắm quyền vào tháng 6/2025, Tổng thống Lee áp dụng chính sách mềm dẻo hơn với Triều Tiên, đề nghị đối thoại với Bình Nhưỡng mà không đặt ra điều kiện tiên quyết.
"Ông Lee dường như đang lựa chọn cách tiếp cận khá thận trọng, bởi lo ngại Triều Tiên có thể phản ứng mạnh", ông Park nhận định.
Tranh cãi trở nên phức tạp bởi Kiev và Seoul đưa ra những cách diễn giải khác nhau về bảo mật thông tin liên quan đến hai tù binh. Văn phòng Tổng thống Hàn Quốc nói Ukraine đã nhiều lần trao đổi với Seoul qua các kênh khác nhau về việc chuyển giao hai người này và đề nghị giữ bí mật. Trong khi đó, Ukraine lại không xác nhận cách diễn giải như vậy.
"Không có thỏa thuận nào như thế", Dmytro Lytvyn, cố vấn của ông Zelensky, viết trên mạng xã hội ngày 25/9. Ông Lytvyn cho rằng sẽ "thật kỳ quặc nếu cứ âm thầm đưa họ đến một nơi nào đó". "Trong toàn bộ câu chuyện này, chúng tôi chỉ thông báo rằng họ đã được đưa tới Hàn Quốc".
Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung tại Seoul ngày 18/9. Ảnh: AP
Ukraine hiện chưa lên tiếng về yêu cầu xin lỗi mà Hàn Quốc đưa ra, nhưng căng thẳng lần này sẽ tác động bất lợi đến Kiev. Ukraine coi Hàn Quốc là đối tác tiềm năng, vì quốc gia này có tiềm lực quốc phòng mạnh.
Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Hàn Quốc là nước xuất khẩu vũ khí lớn thứ 9 thế giới, chiếm khoảng 3% lượng xuất khẩu toàn cầu giai đoạn 2021-2025.
Hàn Quốc sở hữu các hệ thống Patriot và đang triển khai hệ thống phòng không Cheongung-II có khả năng đánh chặn tên lửa đạn đạo tầm ngắn và tầm trung. Nước này cũng sản xuất pháo tự hành K-9, đạn pháo, rocket, xe tăng cùng nhiều khí tài khác mà Ukraine đang cần. Tuy nhiên, Hàn Quốc đến nay vẫn từ chối cung cấp vũ khí sát thương cho Ukraine, chỉ hỗ trợ ở lĩnh vực nhân đạo, phi sát thương.
Sau khi tranh cãi ngoại giao với Ukraine bùng nổ, nghị sĩ Hàn Quốc Kim Byung Joo cho rằng Seoul "không còn lý do hay nhu cầu" hỗ trợ Kiev, đề nghị chính phủ xem xét lại các khoản viện trợ "ngay lập tức".
Như Tâm (Theo Kyiv Independent, Al Jazeera, AFP)