Hiện trạng khu dân cư Bắc Rạch Chiếc - Ảnh: D.C.
Tình trạng các dự án ì ạch triển khai nhiều năm trời mà không bị thu hồi đất là khá phổ biến khiến quyền lợi khách hàng bị "treo". Vì vậy, biện pháp "thu hồi nếu chậm" được xem là tin vui cho người mua nhà.
Dưới đây là những trường hợp điển hình trong số hàng vạn người mua nhà đất đang bị treo quyền lợi mà vẫn chưa có hướng giải quyết.
25 năm dự án chưa xong, khách hàng "khóc ròng"
Dự án khu dân cư Bắc Rạch Chiếc (phường Phước Long, TP.HCM) được Thủ tướng giao đất (hơn 78ha) cho Công ty cổ phần Địa ốc 10 (Tổng công ty Địa ốc Sài Gòn) làm chủ đầu tư chính từ năm 2001.
Đến nay đã 25 năm, trải qua nhiều kết luận thanh tra, đôn đốc triển khai nhưng dự án vẫn trì trệ, chưa đền bù xong, chưa hoàn thành cơ sở hạ tầng.
Sự trì trệ trên đã kéo theo hàng loạt dự án thành phần nằm trong tổng dự án khu dân cư Bắc Rạch Chiếc ì ạch theo.
Đến nay, khách hàng đã đóng tiền, chỉ một số ít nhận được nền đất để tự xây nhà. Trong khi dự án bị bỏ hoang kéo dài, hạ tầng xuống cấp nghiêm trọng.
Là khách hàng mua lại nền C88 tại dự án thành phần khu dân cư SACA Bắc Rạch Chiếc đã hơn 10 năm, nhưng ông Lê Văn Thành chưa nhận được nền dù đã thanh toán tiền mua.
Nhiều năm qua, ông Thành cùng hàng trăm khách hàng của dự án khu dân cư Bắc Rạch Chiếc phải mệt mỏi, vật vã đi đòi quyền lợi của mình.
"Dự án Bắc Rạch Chiếc đang được tháo gỡ các vướng mắc, khách hành như chúng tôi chỉ còn biết trông chờ thành phố vận dụng linh hoạt các chính sách để thúc đẩy dự án được nhanh chóng hoàn thiện và giao nền đất cho dân ổn định chỗ ở.
Trong Luật Đất đai sửa đổi, chúng tôi cũng mong có bổ sung chế tài cùng cách thực hiện thật nghiêm đối với chủ đầu tư chây ì, chậm sử dụng đất để buộc họ phải triển khai dự án có trách nhiệm hơn, bảo đảm được quyền lợi khách hàng, hạn chế có thêm những nạn nhân như chúng tôi...", ông Thành chia sẻ.
Cư dân mua nền đất tại dự án khu nhà ở Phú Xuân mở rộng (xã Nhà Bè, TP.HCM) do Công ty cổ phần Vạn Phát Hưng làm chủ đầu tư hơn 15 năm chưa nhận được nền, khu đất dự án vẫn để trống - Ảnh: ÁI NHÂN
Tiền đã trao, đất vẫn vướng đủ thứ
Việc chậm triển khai dự án không chỉ là lãng phí đất, ảnh hưởng đến quyền lợi người mua nhà đất dự án, mà còn tiềm ẩn khiếu nại, khiếu kiện kéo dài.
Là một trong hàng chục người mua nền đất tại dự án khu nhà ở Phú Xuân mở rộng (xã Nhà Bè, TP.HCM) do Công ty cổ phần Vạn Phát Hưng làm chủ đầu tư, hơn 15 năm qua bà Lê Thị Ánh Tuyết vẫn "dài cổ" chờ đợi nhận nền đất để xây dựng nhà ở.
Theo bà Tuyết, năm 2010 bà mua nền và đóng 100% tiền nhưng chủ đầu tư vẫn chưa giao nền.
Đến tháng 8-2025, chủ đầu tư có văn bản phúc đáp cho các khách hàng rằng đang thực hiện các thủ tục liên quan gồm 6 bước từ chấp thuận chủ trương đầu tư cho đến ra giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lô nền cho các khách hàng, với tổng thời gian dự kiến "tối ưu" khoảng 40 tháng.
"Chúng tôi thấy việc chủ đầu tư giải quyết như vậy là chậm trễ, chưa phù hợp quy định pháp luật và ảnh hưởng quyền lợi chúng tôi...", bà Tuyết nói.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, đại diện Công ty Vạn Phát Hưng cho hay dự án khu nhà ở Phú Xuân mở rộng phía công ty đã hoàn tất thỏa thuận bồi thường với các hộ dân trong ranh thực hiện dự án, và được Sở Tài nguyên và Môi trường TP.HCM chấp thuận địa điểm đầu tư năm 2009.
Tháng 3-2009, UBND huyện Nhà Bè cũ đã phê duyệt Đồ án quy hoạch chi tiết xây dựng đô thị tỉ lệ 1/500 khu nhà ở Phú Xuân mở rộng, diện tích 27.956m2 do Công ty cổ phần Vạn Phát Hưng làm chủ đầu tư. Dự án được quy hoạch 88 lô nền. Cùng năm này, dự án cũng được Sở Xây dựng TP.HCM phê duyệt.
"Công ty đã liên hệ các sở ngành để thực hiện thủ tục pháp lý liên quan đến dự án để được giao đất, đóng tiền sử dụng đất. Tuy nhiên, quy trình pháp lý kéo dài và gặp vướng mắc nên công ty chưa được giao đất theo quy định. Tiếp đến giai đoạn dịch bệnh COVID-19 kéo dài cũng khiến dự án bị gián đoạn.
Rồi hàng loạt lý do chậm trễ cũng đã được kể ra nhưng các trường hơp này đều có mẫu số chung là dân phải chờ nhận đất như thủ tục hành chính liên quan đến dự án, quy định pháp luật có thay đổi, bộ máy của cơ quan nhà nước vừa sắp xếp lại...
Vì vậy, đa số người dân đều ủng hộ trong Luật Đất đai cần có biện pháp chế tài thu hồi đất nếu chủ đầu tư dự án chậm triển khai, buộc họ phải có trách nhiệm hơn qua đó người dân mới có thể tiền trao, nhận nhà, thay vì mòn mỏi chờ đợi như hiện nay.
Không buông lỏng kỷ cương trong sử dụng đất
Rác thải chất đống trong khu dân cư Bắc Rạch Chiếc - Ảnh: D.C.
Luật sư Bùi Quốc Tuấn, Đoàn luật sư TP.HCM, cho rằng Luật Đất đai sửa đổi cần bổ sung cơ chế để bảo đảm khả thi nhất chế tài thu hồi đất chậm đưa vào sử dụng. Bởi lẽ trong thực tế thời gian qua số dự án chậm triển khai, chậm sử dụng đất bị thu hồi là khá ít.
"Ngâm" đất mà không bị thu hồi, nhiều chủ đầu tư lợi dụng tình trạng này để huy động vốn, ký hợp đồng chuyển nhượng nền/nhà/căn hộ cho khách hàng khi thủ tục pháp lý chưa hoàn tất và chưa thực hiện đủ nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước.
Hệ lụy là tình trạng lãng phí đất đai, quyền lợi người dân mua nhà đất dự án bị "treo" khá phổ biến.
"Mặc dù Luật Đất đai 2024 và các thời kỳ trước vẫn đặt ra chế tài về thu hồi đất chậm sử dụng nhưng quy trình cũng trải qua các bước như xử phạt, cho gia hạn, hết thời gian gia hạn mới đến các thủ tục xử lý thu hồi... khiến kỷ cương sử dụng đất khó bảo đảm.
Vì vậy lần sửa đổi luật này rất cần thiết bổ sung hoàn thiện chế tài này...", luật sư Tuấn phân tích.
Thu hồi đất dự án chậm sử dụng, 'căng' nhưng phải làmĐất đai hữu hạn, dự án chậm triển khai là nguồn lực bị lãng phí, khiến quyền lợi người dân bị treo. Do đó đề xuất thu hồi đất không đưa vào sử dụng được người dân, chuyên gia, đại biểu Quốc hội quan tâm.