Nhiều người thường xuyên tỉnh giấc lúc 2h-4h, trằn trọc một lúc mới ngủ lại hoặc nằm thao thức đến khi trời sáng. Tình trạng này đôi khi chỉ xuất phát từ những thay đổi nhỏ trong sinh hoạt, song cũng có thể liên quan đến rối loạn giấc ngủ hoặc bệnh lý cần được phát hiện.
Chu kỳ giấc ngủ
Giấc ngủ diễn ra theo nhiều chu kỳ, luân phiên giữa các giai đoạn ngủ nông, ngủ sâu và ngủ chuyển động mắt nhanh (REM). Khi chuyển giữa các giai đoạn, đặc biệt vào nửa sau của đêm, một người có thể tỉnh giấc trong thời gian ngắn rồi ngủ trở lại mà không nhớ rõ vào sáng hôm sau.
Theo Phòng khám Cleveland, khoảng 3h có thể trùng với giai đoạn REM ở người đi ngủ vào khoảng 22h. Đây là giai đoạn giấc ngủ tương đối dễ bị gián đoạn bởi các yếu tố bên ngoài. Vì vậy, tỉnh giấc vào một giờ nhất định không đồng nghĩa cơ thể đang mắc bệnh.
Tuy nhiên, nếu thường xuyên tỉnh giấc ban đêm và mất nhiều thời gian mới ngủ lại, chất lượng giấc ngủ có thể suy giảm. Người bệnh dễ mệt mỏi, khó tập trung hoặc buồn ngủ vào ban ngày.
Giấc ngủ gián đoạn ban đêm có thể liên quan đến căng thẳng, thói quen sinh hoạt hoặc các vấn đề sức khỏe ảnh hưởng đến giấc ngủ. Ảnh được tạo bởi AI
Căng thẳng khiến não khó trở lại trạng thái nghỉ ngơi
Lo lắng về công việc, tài chính, các mối quan hệ hoặc những việc cần giải quyết vào ngày hôm sau có thể khiến não duy trì trạng thái cảnh giác ngay cả khi cơ thể đã nằm trên giường. Người ngủ dễ tỉnh giấc, suy nghĩ liên tục và khó thư giãn để ngủ trở lại.
Theo Sleep Foundation, căng thẳng, lo âu và trầm cảm đều có thể liên quan đến tình trạng thức giấc nhiều lần trong đêm. Đặc biệt, khi một người bắt đầu lo sợ mình sẽ không ngủ đủ, việc liên tục nhìn đồng hồ hoặc cố ép bản thân ngủ lại có thể làm tăng áp lực, khiến khó ngủ kéo dài.
Duy trì lịch ngủ đều đặn, dành thời gian thư giãn trước giờ đi ngủ và xử lý những vấn đề gây lo lắng vào ban ngày có thể giúp cải thiện tình trạng này. Nếu lo âu hoặc khí sắc buồn bã kéo dài, người bệnh nên trao đổi với chuyên gia y tế.
Rượu bia, caffeine và ăn tối muộn
Một số thói quen tưởng như giúp thư giãn lại có thể khiến giấc ngủ bị gián đoạn. Theo Prevention, rượu bia có thể làm người uống buồn ngủ nhanh hơn lúc đầu, nhưng khi tác dụng an thần giảm dần, giấc ngủ có thể trở nên chập chờn và dễ tỉnh giấc hơn.
Trong khi đó, caffeine trong cà phê, trà đặc, nước tăng lực và chocolate có thể duy trì tác dụng kích thích trong nhiều giờ, tùy lượng dùng cũng như độ nhạy của mỗi người. Tiêu thụ những thực phẩm này vào buổi chiều hoặc tối có thể khiến một số người khó duy trì giấc ngủ.
Ăn quá no sát giờ ngủ cũng có thể gây khó chịu đường tiêu hóa hoặc trào ngược axit, nhất là khi nằm xuống ngay sau bữa ăn. Ngoài ra, uống nhiều nước gần giờ đi ngủ có thể làm tăng nhu cầu đi vệ sinh ban đêm.
Ánh sáng, tiếng ồn và nhiệt độ phòng gây tỉnh giấc
Ánh sáng từ đèn đường, màn hình điện thoại hoặc tiếng xe cộ, tiếng ngáy của người nằm cạnh có thể làm gián đoạn giấc ngủ, đặc biệt khi cơ thể đang ở giai đoạn ngủ nông. Phòng quá nóng, quá lạnh, chăn đệm không thoải mái hoặc không gian ngủ bí bách cũng có thể khiến người nằm khó duy trì giấc ngủ sâu.
Nếu tình trạng xảy ra thường xuyên, người mất ngủ có thể thử dùng rèm cản sáng, giảm tiếng ồn, điều chỉnh nhiệt độ phòng và hạn chế ánh sáng mạnh trước giờ đi ngủ.
Bệnh lý và thay đổi nội tiết tố
Thức giấc nhiều lần không phải lúc nào cũng do thói quen sinh hoạt. Một số tình trạng sức khỏe có thể khiến giấc ngủ bị gián đoạn, chẳng hạn mất ngủ, ngưng thở khi ngủ, hội chứng chân không yên, trào ngược dạ dày - thực quản hoặc đau mạn tính.
Người mắc chứng ngưng thở khi ngủ có thể ngáy to, thở ngắt quãng, thở hổn hển hoặc thức dậy với cảm giác nghẹt thở. Hội chứng chân không yên gây cảm giác khó chịu, thôi thúc phải cử động chân, thường rõ hơn khi nghỉ ngơi vào buổi tối.
Ở phụ nữ, biến động nội tiết trong chu kỳ kinh nguyệt, giai đoạn tiền mãn kinh và mãn kinh có thể gây bốc hỏa, đổ mồ hôi ban đêm hoặc khó ngủ. Một số loại thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ hoặc làm tăng số lần đi tiểu ban đêm.
Theo WebMD, các vấn đề hô hấp, tiêu hóa và thay đổi nội tiết đều có thể góp phần gây thức giấc. Do có nhiều nguyên nhân khác nhau, việc xác định yếu tố gây ra triệu chứng giúp lựa chọn cách xử lý phù hợp.
Bảo Bảo (Tổng hợp)