Thủ tướng Ba Lan dâng hoa tưởng niệm kiến trúc sư Kazik tại Hội An

Vị kiến trúc sư nhìn thấy “kho báu” giữa những ngôi nhà cũ

Trong chuyến thăm phố cổ Hội An, thành phố Đà Nẵng ngày 24/10, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk, cùng đoàn công tác đã đến dâng hoa tại tượng kiến trúc sư Kazimierz Kwiatkowski.

Kiến trúc sư Kazimierz Kwiatkowski (1944-1997), chuyên gia người Ba Lan dành nhiều năm gắn bó với công tác nghiên cứu, bảo tồn di sản văn hóa Việt Nam. Ông được người dân Hội An gọi với cái tên thân mật là Kazik.

Theo tư liệu của UBND phường Hội An, kiến trúc sư Kazik đến Việt Nam vào năm 1980 trong khuôn khổ chương trình hợp tác bảo tồn di sản văn hóa giữa Việt Nam và Ba Lan.

Trong suốt 17 năm làm việc tại Việt Nam, ông đã dành phần lớn thời gian, tâm huyết và tài năng của mình để đóng góp vào quá trình nhận diện, nghiên cứu và bảo tồn các di sản văn hóa, đặc biệt là Khu phố cổ Hội An, Thánh địa Mỹ Sơn và Cố đô Huế.

Còn theo tư liệu của Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An, tháng 7/1982, sau khi rời Thánh địa Mỹ Sơn, kiến trúc sư Kazik lần đầu đến Hội An. Khi ấy, phố cổ còn nghèo, vắng lặng, nhiều ngôi nhà cũ nát. Nhưng trong mắt vị kiến trúc sư Ba Lan, những công trình ấy lại mang giá trị đặc biệt.

Trong hồi ký được Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An đăng tải, ông Nguyễn Đức Minh, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Quản lý bảo tồn di sản văn hóa Hội An (cũ), kể rằng khi cùng cán bộ địa phương đi qua những ngôi nhà cũ trên đường Trần Phú, kiến trúc sư Kazik liên tục bày tỏ sự kinh ngạc trước vẻ đẹp kiến trúc và giá trị của từng di tích.

Kiến trúc sư Kazik nói với lãnh đạo Hội An thời điểm đó rằng người Hội An đang nắm giữ trong tay cả một “kho báu” vì những ngôi nhà cũ kia vô cùng giá trị.

Theo ông Minh, sự xuất hiện của vị kiến trúc sư người Ba Lan từng khiến phố cổ xôn xao. Với vóc dáng cao lớn, mái tóc dài và bộ râu quai nón, ông miệt mài ghi chép, vẽ lại các công trình, say sưa giải thích giá trị kiến trúc.

Kiến trúc sư dành cho những chủ nhân di tích sự kính trọng, gọi họ bằng từ tiếng Anh “Angel” (thiên thần). Người dân địa phương lại gọi ông là “Thầy Lang”, theo tên một nhân vật tốt bụng trong bộ phim cùng tên của Ba Lan.

Ông Nguyễn Sự, nguyên Bí thư Thành ủy Hội An (tỉnh Quảng Nam cũ), chia sẻ công lao lớn của kiến trúc sư Kazik không phải là phát hiện ra Hội An, mà là nhận diện và đánh thức giá trị của một đô thị cổ mà chính người dân nơi đây chưa có điều kiện nhìn nhận đầy đủ.

Từ những chuyến đi đầu tiên, kiến trúc sư Kazik chủ động dành thời gian nghỉ cuối tuần để vẽ, ghi chép thông tin các công trình kiến trúc, nghiên cứu hiện trạng và hỗ trợ lập hồ sơ bảo tồn phố cổ, với mong muốn những giá trị của Hội An được gìn giữ lâu dài.

Người góp phần đưa Hội An ra thế giới

Theo ông Sự, những nỗ lực ấy góp phần quan trọng giúp phố cổ Hội An được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia năm 1985. Cũng trong năm này, hội nghị khoa học cấp quốc gia về phố cổ Hội An được tổ chức, quy tụ hàng trăm đại biểu, nhà khoa học đến nghiên cứu, đánh giá giá trị của di sản.

Ông Sự cho biết đến năm 1990, một hội thảo quốc tế tiếp tục góp phần đưa cái tên Hội An ra bên ngoài Việt Nam. Từ đây, những ngôi nhà cổ, con phố nhỏ và không gian văn hóa đặc trưng của đô thị bên sông Hoài ngày càng được giới nghiên cứu quốc tế chú ý.

Năm 1997, kiến trúc sư Kazik qua đời tại Huế. Ông không kịp chứng kiến phố cổ Hội An được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới vào năm 1999.

Năm 2007, chính quyền Hội An xây dựng công viên tại trung tâm phố cổ, đặt tượng bán thân Kazik để tri ân những đóng góp của ông. Bức tượng khắc họa gương mặt nghiêm nghị, bộ râu quai nón đặc trưng của vị kiến trúc sư, như lưu giữ hình ảnh người từng miệt mài vẽ từng dãy nhà cổ.

Du khách Thùy Duyên, trú phường Hòa Khánh, thành phố Đà Nẵng chia sẻ khi tìm hiểu câu chuyện về kiến trúc sư Kazik, chị thấy đằng sau vẻ đẹp của phố cổ Hội An là tâm huyết của những người đã dành nhiều năm để gìn giữ các công trình xưa.

“Tôi không nghĩ đằng sau những ngôi nhà mình đi qua lại có câu chuyện về một người kiến trúc sư nước ngoài gắn bó với Hội An lâu đến vậy. Biết thêm câu chuyện của ông, tôi thấy chuyến đi có thêm nhiều điều để nhớ”, chị Duyên nói.