Trong danh sách nhân sự dự kiến tuyển dụng của Trường THPT Thâm Quyến, 5 người có bằng tiến sĩ và 16 người có bằng thạc sĩ.
Đáng chú ý là các ứng viên đều từng theo học tại những trường đại học hàng đầu của Trung Quốc và nước ngoài như ĐH Thanh Hoa, ĐH Phúc Đán, ĐH Chiết Giang, ĐH Giao thông Thượng Hải, ĐH Khoa học Trung Quốc, ĐH Sư phạm Bắc Kinh, ĐH Hong Kong, ĐH Quốc gia Singapore và ĐH Cambridge.
Trong số này, một tiến sĩ Kỹ thuật điện của ĐH Thanh Hoa được tuyển dạy Toán; một tiến sĩ cùng ngành của ĐH Cambridge dạy Vật lý; tiến sĩ Vật lý - Hóa học vật liệu của ĐH Phúc Đán dạy Hóa học. Một tiến sĩ ĐH Khoa học Trung Quốc phụ trách huấn luyện học sinh thi học sinh giỏi Toán.
Chỉ 5 trong 21 người tốt nghiệp các trường đại học sư phạm, gồm 4 người từ ĐH Sư phạm Bắc Kinh và một người từ ĐH Sư phạm Hoa Đông.
Nguồn cung tiến sĩ tăng nhanh
Trong nhiều năm, người có bằng tiến sĩ chủ yếu làm việc tại các trường đại học, viện nghiên cứu hoặc tổ chức nghiên cứu và phát triển. Tuy nhiên, nguồn cung nhân lực này tại Trung Quốc đang tăng nhanh.
Theo số liệu của Bộ Giáo dục Trung Quốc, số người tốt nghiệp tiến sĩ mỗi năm tăng từ 53.700 năm 2014 lên 97.200 năm 2024, tăng khoảng 82%. Số nghiên cứu sinh tiến sĩ đang theo học cũng tăng từ 312.700 lên 676.300 người trong cùng giai đoạn, tức hơn gấp đôi.
Riêng năm 2023, Trung Quốc có khoảng 75.200 người tốt nghiệp tiến sĩ; nếu tính cả những người kéo dài thời gian học hoặc tiếp tục hoàn thành chương trình, con số vượt 80.000. Cùng với hơn 20.000 người nhận bằng tiến sĩ ở nước ngoài trở về, tổng số người có bằng tiến sĩ gia nhập thị trường lao động vượt 100.000.
Theo Gaoxiao Job, trong số tiến sĩ tốt nghiệp năm 2023, chưa đến 40% vào làm việc tại các trường đại học hoặc viện nghiên cứu. Hơn 1/5 chuyển sang các doanh nghiệp và tỷ lệ này tăng trong ba năm liên tiếp.
Vì sao trường THPT cần tiến sĩ?
Các trường THPT trọng điểm ở Trung Quốc có nhu cầu tuyển giáo viên có chuyên môn sâu để đào tạo học sinh giỏi, huấn luyện các đội tuyển, xây dựng chương trình nghiên cứu khoa học và phát triển năng lực đổi mới sáng tạo. Vì vậy, một số trường mở rộng tuyển dụng, không chỉ giới hạn ứng viên tốt nghiệp ngành sư phạm.
Tại Trường THPT Thâm Quyến, ứng viên tốt nghiệp một số ngành kỹ thuật có thể ứng tuyển vị trí giáo viên Toán hoặc Vật lý. Người có chuyên môn sâu cũng có thể tham gia huấn luyện học sinh giỏi hoặc xây dựng các chương trình thực nghiệm, nghiên cứu khoa học.
Yêu cầu về chứng chỉ giáo viên cũng có sự linh hoạt nhất định. Trong một số trường hợp, ứng viên chưa có chứng chỉ tại thời điểm nộp hồ sơ vẫn có thể tham gia tuyển dụng và hoàn thiện điều kiện sau đó.
Việc tiến sĩ làm giáo viên THPT làm dấy lên tranh luận về việc sử dụng trình độ học vấn cao hơn đáng kể so với yêu cầu công việc.
Tuy nhiên, việc một tiến sĩ trở thành giáo viên THPT không đồng nghĩa bằng cấp của họ bị lãng phí.
Theo Caixin, nếu kiến thức chuyên môn và năng lực nghiên cứu được sử dụng để đào tạo học sinh giỏi, hướng dẫn nghiên cứu khoa học hoặc phát triển chương trình học nâng cao, bằng tiến sĩ vẫn có thể tạo ra giá trị, dù công việc khác với con đường học thuật truyền thống.
Ở chiều ngược lại, bằng tiến sĩ không đồng nghĩa người sở hữu nó đương nhiên phù hợp với nghề giáo viên. Giảng dạy đòi hỏi khả năng truyền đạt, thiết kế bài học, quản lý lớp học và hiểu đặc điểm của học sinh - những năng lực không nhất thiết có được từ quá trình đào tạo tiến sĩ.
Sự xuất hiện của các tiến sĩ từ những trường đại học hàng đầu trong danh sách tuyển giáo viên THPT không có nghĩa con đường học thuật mất sức hút. Đại học và viện nghiên cứu vẫn là hướng nghề nghiệp quan trọng với những người tiếp tục theo đuổi nghiên cứu. Tuy nhiên, khi số người có bằng tiến sĩ tăng nhanh, cạnh tranh cho các vị trí học thuật cũng rõ rệt hơn, trong khi doanh nghiệp và giáo dục phổ thông mở thêm nhu cầu về nhân lực chuyên môn sâu.
Câu chuyện 21 giáo viên của Trường THPT Thâm Quyến vì vậy không chỉ xoay quanh việc một tiến sĩ nên làm công việc gì, mà còn cho thấy thị trường lao động đang thay đổi cách sử dụng nhân lực trình độ cao. Giá trị của bằng cấp ngày càng gắn với năng lực thực tế và yêu cầu của từng công việc.