Hạn chế áp lực chi phí khi giá nhiên liệu biến động
Bước vào quý IV, việc điều hành thị trường xăng dầu đặt ra yêu cầu hạn chế tác động của giá nhiên liệu đến sản xuất và đời sống. Các chính sách hỗ trợ thuế được duy trì đến hết ngày 30/9/2026, trong khi thị trường năng lượng thế giới vẫn tiềm ẩn rủi ro. Nếu chính sách kết thúc, chi phí thuế có thể làm gia tăng sức ép đối với giá bán lẻ trong nước.
Trong tờ trình gửi Chính phủ, Bộ Tài chính đánh giá việc tiếp tục duy trì hỗ trợ thuế có thời hạn là cần thiết để hạn chế phát sinh thêm chi phí, hỗ trợ kiểm soát lạm phát, ổn định sản xuất, kinh doanh và bảo đảm nguồn cung năng lượng. Cơ sở đề xuất được đặt trong diễn biến giá dầu, tình hình xung đột tại Trung Đông và các chỉ số kinh tế vĩ mô.
Theo thông tin của Bộ Ngoại giao được dẫn trong tờ trình, xung đột tại Trung Đông nhiều khả năng tiếp tục diễn biến phức tạp, chưa thể xác định thời điểm kết thúc. Ngay cả khi xung đột sớm chấm dứt, việc khôi phục công suất khai thác và hạ tầng dầu khí tại khu vực này vẫn cần thời gian. Vì vậy, giá dầu thế giới khó có khả năng giảm nhanh và có thể duy trì ở mức cao trong thời gian dài.
Những biến động trong tháng 9 cho thấy sức ép này chưa được giải tỏa. Tờ trình dẫn diễn biến thị trường ngày 11/9/2026, khi giá dầu Brent chốt phiên khoảng 104,61 USD/thùng, giảm 2,81% so với phiên trước; dầu WTI ở mức 100,05 USD/thùng, giảm 2,37%. Tuy nhiên, tính chung trong tuần, giá Brent vẫn tăng khoảng 8,65% và WTI tăng khoảng 9,37%.
Diễn biến giảm trong một phiên, trong khi giá vẫn tăng mạnh cả tuần, cho thấy cần thận trọng khi đánh giá khả năng hạ nhiệt của thị trường. Theo Bộ Tài chính, rủi ro gián đoạn vận tải và nguồn cung tiếp tục tạo áp lực đối với giá dầu, tác động trực tiếp đến chi phí nhập khẩu, sản xuất, kinh doanh và giá bán lẻ xăng dầu trong nước.
Tại kỳ điều hành ngày 10/9/2026, giá thành phẩm xăng RON92 và RON95 bình quân trên thị trường thế giới, dùng để pha chế xăng E5RON92 và E10RON95-III, tăng tương ứng khoảng 9,28% và 9,21% so với kỳ trước. Giá dầu điêzen 0,05S tăng khoảng 4,09%. Đây là những số liệu được Bộ Tài chính sử dụng để đánh giá tác động của thị trường quốc tế đến mặt bằng giá trong nước.
Sau kỳ điều hành này, giá bán tối đa xăng E5RON92 là 23.744 đồng/lít, xăng E10RON95-III là 24.239 đồng/lít và dầu điêzen 0,05S là 28.485 đồng/lít. Trong bối cảnh CPI bình quân 8 tháng tăng 4,45%, việc hạn chế áp lực từ nhiên liệu tiếp tục là một yêu cầu của công tác điều hành.
Vấn đề đặt ra là tránh phát sinh thêm sức ép từ thuế khi giá thế giới còn biến động. Tờ trình nêu rõ, nếu chính sách hỗ trợ hết thời hạn mà không được tiếp tục duy trì, mức thuế đối với các mặt hàng xăng dầu sẽ trở lại theo quy định hiện hành, làm tăng giá bán lẻ so với trường hợp tiếp tục được hỗ trợ thuế.
Tác động được Bộ Tài chính xem xét còn bao gồm chi phí vận tải, logistics và hoạt động sản xuất, kinh doanh. Việc kéo dài chính sách nhằm hạn chế tác động đến CPI trong quý IV, giảm áp lực đối với doanh nghiệp và người dân. Đây là mục tiêu hỗ trợ của chính sách, không đồng nghĩa giá xăng dầu sẽ giảm trong mọi kỳ điều hành.
Duy trì hỗ trợ và mở rộng lựa chọn nguồn cung
Cùng với yêu cầu kiểm soát chi phí, tờ trình nhấn mạnh sự cần thiết tiếp tục tạo điều kiện đa dạng hóa nguồn cung xăng dầu và nguyên liệu sản xuất. Chính sách thuế nhập khẩu ưu đãi được xem xét nhằm giúp doanh nghiệp có thêm lựa chọn thị trường, giảm rủi ro phụ thuộc vào một số nguồn nhập khẩu truyền thống.
Theo Bộ Tài chính, kéo dài thời hạn áp dụng chính sách sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp nhập khẩu từ nhiều thị trường ngoài ASEAN, Hàn Quốc, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng. Mục tiêu này gắn hỗ trợ thuế với yêu cầu chủ động nguồn hàng trong bối cảnh thị trường quốc tế còn nhiều bất ổn.
Cơ sở đề xuất cũng bao gồm kiến nghị của Bộ Công thương. Tại Công văn số 7345/BCT-TTTN ngày 14/9/2026, Bộ Công Thương cung cấp thông tin về tình hình thực hiện Nghị quyết số 34/2026/NQ-CP và kiến nghị nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét tiếp tục kéo dài thời gian thực hiện đến hết ngày 31/12/2026.
Trong quá trình xây dựng dự thảo, Bộ Tài chính lấy ý kiến bảy bộ và Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam. Theo tờ trình, đến thời điểm báo cáo, toàn bộ các cơ quan, tổ chức được lấy ý kiến đã có văn bản tham gia; về cơ bản nhất trí với dự thảo. Các góp ý được nghiên cứu, tiếp thu để hoàn chỉnh hồ sơ trình Chính phủ.
Trên cơ sở đề xuất của Bộ Tài chính, ngày 30/9/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 43/2026/NQ-CP về việc kéo dài thời hạn áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng đối với mặt hàng xăng, dầu, nguyên liệu sản xuất xăng, dầu và nhiên liệu bay.
Nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 đến hết ngày 31/12/2026. Thời điểm này nối tiếp thời hạn chính sách trước đó, bảo đảm hỗ trợ được áp dụng liên tục trong quý IV. Đây cũng là yêu cầu Bộ Tài chính nêu trong tờ trình nhằm tránh khoảng trống pháp lý khi thực hiện chính sách.
Đối với thuế nhập khẩu ưu đãi, Chính phủ kéo dài thời hạn áp dụng Nghị quyết số 25/2026/NQ-CP ngày 30/4/2026 và Nghị định số 72/2026/NĐ-CP ngày 9/3/2026 đến hết ngày 31/12/2026. Phạm vi tại Điều 1 là xăng, dầu và nguyên liệu sản xuất xăng, dầu.
Đối với thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng, Nghị quyết kéo dài thời hạn áp dụng các quy định tại Điều 1 và Điều 2 Nghị quyết số 19/2026/QH16 ngày 12/4/2026 của Quốc hội đến hết ngày 31/12/2026. Nội dung này được quy định riêng tại Điều 2 Nghị quyết số 43/2026/NQ-CP.
Cần phân biệt phạm vi kéo dài nói trên với thuế tiêu thụ đặc biệt. Nghị quyết quy định thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng thực hiện theo Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt số 66/2025/QH15 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Vì vậy, việc kéo dài hỗ trợ lần này không bao gồm kéo dài chính sách giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng.
Chính phủ đồng thời quy định cơ chế điều chỉnh thời gian hiệu lực khi cần thiết. Để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm an ninh năng lượng, ổn định thị trường xăng dầu, Bộ Công thương có ý kiến đề xuất gửi Bộ Tài chính để trình Chính phủ xem xét, quyết định rút ngắn hoặc kéo dài thời gian áp dụng.
Với thời hạn được xác định đến hết năm, chính sách tiếp tục hỗ trợ giảm áp lực chi phí và tạo điều kiện mở rộng nguồn cung trong quý IV. Cơ chế điều chỉnh cho phép việc duy trì hỗ trợ được xem xét theo diễn biến thực tế, gắn với yêu cầu ổn định thị trường và kinh tế vĩ mô.
MINH PHƯƠNG
Nguyễn Thị Minh Phương