Thế giới ngày nay đã quá quen thuộc với cái tên Bluetooth, công nghệ giúp kết nối không dây điện thoại với tai nghe hay máy tính. Dù là một công nghệ hiện đại, câu chuyện đằng sau tên gọi này lại bắt nguồn từ hơn một thiên niên kỷ trước, gắn liền với một vị vua Viking.
Hai bia đá cổ tại Jelling, thị trấn nhỏ nằm cách thủ đô Copenhagen, Đan Mạch, khoảng 250 km về phía tây, đã kể lại câu chuyện về triều đại của ông, đồng thời tiết lộ manh mối đầu tiên về lý do biệt danh kỳ lạ của vị vua này lại gắn liền với một trong những công nghệ phổ biến nhất thế giới.
Vị vua Viking bị sâu răng
Người được nhắc tới trên hai bia đá cổ là Harald Gormsson, nhà vua cai trị Đan Mạch vào thế kỷ X, người có biệt danh Blátǫnn trong tiếng Bắc Âu cổ, hay "Bluetooth" (Răng xanh), vì một chiếc răng sâu đã ngả màu xanh của ông.
Một trong những thành tựu lớn nhất của Harald là đưa Đan Mạch theo Công giáo vào khoảng năm 965. Bia đá lớn ở Jelling do ông dựng lên đã ghi dấu mốc này, tuyên bố ông là người "thống nhất Đan Mạch và Na Uy, đưa dân tộc theo Chúa", đồng thời đây cũng là nơi chạm khắc hình ảnh Chúa Jesus sớm nhất ở Bắc Âu.
Trước đó, phần lớn vùng Bắc Âu bị chia nhỏ thành nhiều vùng đất nhỏ do các lãnh chúa cai quản. Công giáo đã giúp Harald thâu tóm quyền lực, thắt chặt liên minh với các quốc gia châu Âu cùng tín ngưỡng và thống nhất đất nước vừa hình thành.
Bức bích họa chân dung vua Harald "Bluetooth" trên một trụ gạch bên trong Nhà thờ Roskilde, Đan Mạch. Ảnh: National Geographic
"Đây là quá trình kiến thiết quốc gia Đan Mạch sau hai thế kỷ nằm dưới thời đại Viking, giai đoạn người phương Bắc phải trải qua những bài học xương máu", Adam Bak, giám đốc phụ trách nội dung tại Trung tâm Trải nghiệm và Bảo tàng Kongernes Jelling, cho hay. "Họ dần am tường các cách vận hành chính trị ở châu Âu, hiểu rõ lợi ích mà Công giáo mang lại và biết cách tập hợp quyền lực quốc gia về một mối".
Câu chuyện về vua Harald ghi dấu ấn rõ nét trên từng tấc đất ở Jelling. Cha ông, vua Gorm, đã cho dựng một bia đá nhỏ hơn, cũng là bia đá cổ hơn trong vùng, để tưởng nhớ người vợ Thyra của mình. Đây được xem là văn bản đầu tiên trên đất nước xuất hiện cái tên "Đan Mạch".
"Chúng tôi coi đây là giấy khai sinh của Đan Mạch", Anne Havgaard Mikkelsen, người dân ở thị trấn Vejle lân cận, nói. "Và Jelling chính là nơi đất nước này ra đời".
Ngày nay chỉ có vỏn vẹn 4.000 dân sống ở Jelling, nhưng vùng đất này từng là trung tâm quyền lực dưới thời Harald "Bluetooth". Khởi nguồn từ một khu an táng linh thiêng của tín ngưỡng dị giáo, Jelling dần trở thành điểm giao thoa giữa các phong tục cổ xưa và Công giáo trong triều đại Harald.
Jelling đến nay vẫn lưu giữ những cột mốc trắng đánh dấu bờ thành cũ bao quanh di tích, cùng hàng trăm cọc gỗ xếp thành hình con thuyền lớn tưởng nhớ hoàng hậu Thyra. Cùng với hai gò mộ cổ và ngôi nhà thờ, di sản nơi đây không còn khắc họa "những chiến binh dũng mãnh hay thần Thor, Odin" mà kể câu chuyện về "một bước chuyển mình lịch sử từ trật tự cũ sang thế giới mới", Bak nhận xét.
Năm 1994, quần thể mộ, bia đá cổ và nhà thờ ở Jelling trở thành di sản thế giới được UNESCO công nhận đầu tiên của Đan Mạch. Tại trung tâm Kongernes Jelling gần đó, các không gian tương tác tái hiện bước chuyển từ tín ngưỡng Viking sang Công giáo, trong khi hai bia đá cổ được gìn giữ cẩn thận sau lớp kính bảo vệ.
Bia đá lớn hơn được vua Harald dựng lên ở Jelling. Ảnh: Wikipedia
Tên mã cho công nghệ kết nối không dây
Hơn 1.000 năm sau, danh tiếng của Harald với tư cách vị vua thống nhất Đan Mạch một lần nữa đưa tên tuổi ông sống lại theo cách không ai ngờ tới.
Vào cuối những năm 1990, các kỹ sư của Toshiba, IBM, Nokia, Intel và Ericsson cùng bắt tay phát triển một công nghệ mới giúp kết nối thiết bị của nhiều thương hiệu khác nhau. Họ cần một tên mã cho dự án này.
Jim Kardach, kỹ sư người Mỹ đến từ Intel, trong lúc thảo luận với các đồng nghiệp Thụy Điển đã tình cờ trò chuyện về người Viking. Tò mò, ông tìm đọc một cuốn sách lịch sử, hiện trưng bày tại Kongernes Jelling, và bị thu hút bởi vị vua từng hợp nhất Đan Mạch với Na Uy, tương tự cách công nghệ mà họ đang phát triển kết nối các thiết bị khác nhau.
Biệt danh Bluetooth của ông nhanh chóng được đặt tên cho công nghệ mới này. Cái tên đó bị rò rỉ trước cả khi thông cáo báo chí được ban hành và phần còn lại trở thành một cột mốc trong lịch sử công nghệ.
"Đơn vị phụ trách truyền thông lúc đó rất định kiến với cái tên này vì họ cho rằng 'Bluetooth' gợi liên tưởng đến việc vệ sinh răng miệng kém", Bak cho biết. "Họ lo ngại điều đó nên đề xuất vô số tên gọi khác dễ hiểu hơn nhưng lại rất đơn điệu. Cuối cùng, Bluetooth lại bùng nổ chính nhờ tính độc đáo, khác biệt của nó".
Biểu tượng Bluetooth lồng ghép hai ký tự Rune cổ đại diện cho H và B, hai chữ cái đầu tên vua Harald "Bluetooth". Ảnh: BBC
Biểu tượng lấy cảm hứng từ chữ Rune cổ cũng là yếu tố giúp công nghệ này giữ vững sức hút qua thời gian. Nó thực chất là hai chữ Rune "H" và "B" lồng ghép với nhau, viết tắt của "Harald Bluetooth".
Năm 2023, nhân kỷ niệm 25 năm ra đời công nghệ Bluetooth, Kardach cùng các nhà sáng lập đã tới Kongernes Jelling để "xin lỗi" vì lỡ dùng tên của Harald mà chưa xin phép. Bảo tàng sau đó vui vẻ nhận lời và cho phép họ tiếp tục sử dụng cái tên trong 1.000 năm tới.
"Vua Harald vốn là người thích phô trương", Bak nói. "Tôi tin ông ấy sẽ rất tự hào khi biết mỗi ngày đang có hàng tỷ người nhắc đến tên mình".
Vũ Hoàng (Theo BBC, Reuters, AP)