Úc công bố dự luật cho người dùng mạng xã hội quyền tắt thuật toán

Úc vừa công bố dự luật trao cho người dùng mạng xã hội quyền tắt thuật toán, thay vì mặc định tiếp nhận luồng nội dung do hệ thống tự động lựa chọn. Nếu được thông qua, các nền tảng như Facebook, Instagram và TikTok phải hiển thị thông báo rõ ràng, cho phép người dùng từ chối cơ chế đề xuất nội dung. Những công ty không tuân thủ quy định có thể bị phạt tới 109 triệu đô la Úc, tương đương gần 79 triệu USD, theo thông tin được The Straits Times dẫn lại. Khi tắt thuật toán, người dùng chủ yếu nhìn thấy bài đăng từ bạn bè và những tài khoản họ đang theo dõi, thay vì nội dung xa lạ được hệ thống liên tục đẩy tới. Cách vận hành này có thể làm dòng tin trở nên quen thuộc hơn, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào những lựa chọn vô hình do nền tảng quyết định. Chính phủ Úc cho rằng quyền lựa chọn mới giúp người dân hạn chế tiếp xúc với thông tin sai lệch, nội dung cực đoan, khiêu dâm, lừa đảo và deepfake. Danh sách đáng lo còn gồm hành vi dụ dỗ trẻ em cùng những nội dung có khả năng tác động tiêu cực đến hình ảnh cơ thể và nhận thức của người dùng. Giáo sư Rashina Hoda, chuyên gia kỹ thuật phần mềm tại Đại học Monash, nhận định quy định này rất cần thiết, thậm chí có phần xuất hiện muộn. Theo bà Hoda, tác hại của mạng xã hội đã được ghi nhận suốt nhiều năm, nhưng câu hỏi quan trọng vẫn là người dùng có thật sự chủ động tắt thuật toán hay không. Mạng xã hội lâu nay hình thành thói quen sử dụng các thiết lập mặc định, khiến nhiều người trở thành những người tiếp nhận thụ động trong các dòng tin bất tận. Dự luật quyền tắt thuật toán nằm trong dự thảo Luật Nghĩa vụ chăm sóc kỹ thuật số, với phạm vi áp dụng rộng hơn các nền tảng mạng xã hội. Dự thảo yêu cầu những công ty vận hành mạng xã hội, ứng dụng, công cụ tìm kiếm và chatbot AI bảo vệ người dưới 18 tuổi khỏi nội dung gây hại. Các nội dung bị nhắm tới gồm bắt nạt, rối loạn ăn uống, kỳ thị phụ nữ hoặc cổ xúy tội phạm, vốn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến trẻ em. Một ví dụ được nêu là chatbot hướng dẫn các bé gái chỉ ăn 600 calo mỗi ngày để giảm cân, tạo ra nguy cơ sai lệch về sức khỏe. Những nội dung ví phụ nữ như “quái vật hoặc động vật” cũng được xem là biểu hiện kỳ thị, cần được các dịch vụ kỹ thuật số ngăn chặn. Động thái mới tiếp nối quyết định mang tính tiên phong của Úc hồi tháng 12-2025, khi nước này cấm trẻ dưới 16 tuổi sở hữu tài khoản mạng xã hội. Sau một tháng thực thi, các nền tảng đã đồng loạt vô hiệu hóa gần 5 triệu tài khoản của trẻ dưới 16 tuổi, theo cơ quan quản lý Internet Úc. Thủ tướng Anthony Albanese nói quy định mới nhằm trao lại cho người dân quyền lựa chọn nội dung họ muốn xem, thay vì để hệ thống quyết định thay. Một số chuyên gia ủng hộ cách tiếp cận tự nguyện lựa chọn, trong đó thuật toán không được kích hoạt mặc định, dù phương án này có thể gây phản ứng mạnh. Các tập đoàn công nghệ có thể không dễ chấp nhận yêu cầu mới, bởi thuật toán đề xuất thường giữ người dùng ở lại lâu hơn và tạo thêm cơ hội quảng cáo. Chuyên gia mạng xã hội Ellese Ferdinands thuộc Đại học Sydney cảnh báo các nền tảng có thể tìm cách né quy định, nhưng cho rằng Úc phải bắt đầu từ đâu đó. Bà Ferdinands dự đoán việc nhiều người tắt thuật toán sẽ khiến thời gian sử dụng mạng xã hội giảm, qua đó tác động trực tiếp đến doanh thu quảng cáo. Dù còn tranh luận về hiệu quả thực tế, dự luật cho thấy Úc tiếp tục đặt trách nhiệm bảo vệ người dùng, đặc biệt trẻ em, lên các công ty công nghệ. Nếu được triển khai, lựa chọn tắt thuật toán có thể mở thêm cuộc tranh luận toàn cầu về quyền kiểm soát luồng tin, an toàn trực tuyến và mô hình kinh doanh nền tảng.