Nhiều người có thói quen để xe diesel nổ máy trong thời gian dài khi chờ đợi, nghỉ ngơi hoặc sử dụng điều hòa. Tuy nhiên, động cơ diesel hiện đại với hệ thống phun nhiên liệu điện tử, tăng áp và kiểm soát khí thải phức tạp không được thiết kế để hoạt động liên tục ở chế độ không tải.
Một báo cáo của cơ quan bảo vệ môi trường California, Mỹ cho biết động cơ diesel hoạt động ở tải rất thấp có thể không đạt nhiệt độ cần thiết để đốt cháy nhiên liệu hiệu quả, làm tăng phát thải hạt bụi, khí carbon monoxide (CO) và hydrocarbon chưa cháy.
Trong khi đó, khi xe vận hành có tải, động cơ phải tạo ra công suất để di chuyển khối lượng xe. Áp suất trong xi-lanh và nhiệt độ khí thải tăng lên, giúp quá trình đốt cháy nhiên liệu diễn ra hiệu quả hơn. Đây là lý do các nhà sản xuất động cơ diesel thường khuyến cáo hạn chế thời gian chạy không tải kéo dài, thay vì coi việc nổ máy hàng giờ là cách bảo vệ động cơ.
Cặn bẩn và nhiên liệu chưa cháy có thể tích tụ
Một trong những vấn đề thường gặp khi động cơ diesel hoạt động ở tải thấp trong thời gian dài là hiện tượng tích tụ nhiên liệu ướt. Thuật ngữ này mô tả tình trạng nhiên liệu diesel chưa cháy hết, kết hợp với muội than và dầu bôi trơn, bị tích tụ lại trong hệ thống xả của động cơ diesel, đôi khi tạo thành chất lỏng màu đen, sệt rỉ ra tại các mối nối.
Theo tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất máy công trình Caterpillar, vận hành máy phát điện diesel ở tải thấp kéo dài có thể gây hiện tượng này. Cặn bẩn còn có thể tích tụ trên các chi tiết động cơ và hệ thống xả, làm giảm hiệu suất vận hành.
Nhà sản xuất động cơ diesel Cummins cũng cảnh báo động cơ hoạt động không tải hoặc dưới 30% công suất định mức trong thời gian dài có thể gặp hiện tượng tích tụ nhiên liệu ướt, tích tụ muội than và pha loãng dầu bôi trơn.
Ở động cơ diesel hiện đại, vấn đề còn liên quan đến hệ thống xử lý khí thải. Muội than và nhiệt độ khí xả thấp có thể khiến quá trình tái sinh bộ lọc hạt diesel (DPF) không diễn ra thuận lợi. Nếu xe thường xuyên chỉ chạy quãng ngắn hoặc nổ máy tại chỗ, chủ xe có thể phải đối mặt với cảnh báo DPF và chi phí bảo dưỡng cao hơn.
Một rủi ro đáng chú ý khác là nhiên liệu diesel chưa cháy lọt qua khe hở giữa xéc-măng và thành xi-lanh, đi xuống cacte dầu. Nghiên cứu kỹ thuật của Hiệp hội kỹ sư ô tô Mỹ (SAE International) cho biết khi động cơ hoạt động ở nhiệt độ thấp trong thời gian dài, xéc-măng có thể không giãn nở và làm kín tốt như điều kiện thiết kế. Nhiên liệu lọt xuống cacte làm loãng dầu bôi trơn, khiến khả năng bảo vệ các chi tiết chuyển động giảm. Hậu quả có thể là tăng hao mòn và nguy cơ hư hỏng động cơ.
Với xe diesel hiện đại, dầu động cơ không chỉ bôi trơn mà còn phải tương thích với hệ thống xử lý khí thải. Vì vậy, việc lựa chọn đúng loại dầu và thay dầu theo khuyến cáo của nhà sản xuất đặc biệt quan trọng.
Diesel vẫn tiết kiệm nhiên liệu hơn xăng khi chạy không tải
Nghiên cứu đăng trên Journal of the Air & Waste Management Association, một tạp chí khoa học uy tín chuyên về lĩnh vực kiểm soát ô nhiễm không khí, quản lý chất thải và bảo vệ môi trường do các nhà khoa học tại Đại học West Virginia thực hiện, phân tích khí thải của 19 xe tải hạng trung và hạng nặng sử dụng động cơ diesel và xăng.
Kết quả cho thấy xe tải diesel tiêu thụ trung bình khoảng 1,67 lít dầu mỗi giờ khi chạy không tải, tương đương. Con số này thấp hơn mức 3,18 lít/giờ của xe tải xăng trong nghiên cứu. Tuy nhiên, tiết kiệm nhiên liệu không đồng nghĩa với việc chạy không tải lâu là tốt cho động cơ. Nghiên cứu cũng ghi nhận xe tải diesel có mức phát thải NOx và bụi mịn cao hơn xe tải xăng trong điều kiện không tải được khảo sát.
Trong khi đó, Cơ quan Bảo vệ môi trường Mỹ (EPA) cho biết giảm thời gian chạy không tải giúp giảm chi phí nhiên liệu, chi phí bảo dưỡng, kéo dài tuổi thọ động cơ và giảm phát thải.
Nên làm gì để bảo vệ động cơ diesel?
Chủ xe nên hạn chế nổ máy tại chỗ trong thời gian dài, đặc biệt khi xe không cần cung cấp công suất cho công việc. Khi động cơ đã đủ điều kiện vận hành, việc di chuyển nhẹ nhàng sẽ giúp động cơ đạt tải và nhiệt độ làm việc phù hợp hơn. Không nên đạp ga lớn ngay sau khi khởi động nguội để ép động cơ nóng nhanh. Ngược lại, cũng không nên để xe nổ máy hàng chục phút chỉ để làm nóng động cơ.
Với xe có bộ lọc hạt DPF, cần tuân thủ hướng dẫn tái sinh của nhà sản xuất và đưa xe đi kiểm tra nếu xuất hiện cảnh báo. Hướng dẫn sử dụng xe Ford trang bị bộ DPF khuyến cáo người lái tránh chạy không tải kéo dài. Trong trường hợp xe thường xuyên chạy quãng ngắn, hãng hướng dẫn thực hiện hành trình liên tục trong khoảng 20 phút, ở điều kiện phù hợp, để hỗ trợ quá trình tái sinh bộ lọc.
Cuối cùng, cần phân biệt giữa chạy không tải trong vài phút và chạy không tải kéo dài hàng giờ. Việc thỉnh thoảng nổ máy ngắn để khởi động hoặc chờ đợi thường không phải nguyên nhân trực tiếp gây hỏng động cơ. Rủi ro chủ yếu xuất hiện khi thói quen này lặp lại thường xuyên, khiến động cơ liên tục hoạt động ở điều kiện tải thấp và nhiệt độ chưa tối ưu.
Tổng hợp
Hãy chia sẻ ý kiến của bạn tới Báo VietNamNet theo email: [email protected]. Các nội dung phù hợp sẽ được đăng tải. Xin cảm ơn!