Vì sao phụ nữ sau tuổi 45 bỗng mất ngủ, hay quên, huyết áp thất thường?

Mãn kinh không chỉ là bốc hỏa, vã mồ hôi đêm

"Số phụ nữ mãn kinh và tiền mãn kinh có thể lên tới 25-26 triệu người. Những thay đổi về nội tiết tố trong giai đoạn này có thể ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe thể chất, tinh thần và chất lượng cuộc sống", PGS.TS Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế) chia sẻ tại lễ ra mắt Chương trình cộng đồng chăm sóc sức khỏe phụ nữ với chủ đề “Lắng nghe nội tiết tố nữ”. 

Theo ông, khi nội tiết tố suy giảm, phụ nữ có thể xuất hiện các triệu chứng vận mạch như bốc hỏa, vã mồ hôi, rối loạn giấc ngủ. Ở mức độ nặng hơn, tình trạng này có thể dẫn đến rụng tóc, tích mỡ, thay đổi làn da, nghiêm trọng hơn nữa là loãng xương nặng, gãy xương, rối loạn tim mạch…

Theo GS.TS Trần Thị Phương Mai, Chủ tịch Hội Chăm sóc Sức khỏe Phụ nữ Mãn kinh Việt Nam, lâu nay nhiều người thường nghĩ mãn kinh đơn giản là sự kết thúc của chức năng sinh sản.

Tuy nhiên, về mặt sinh học, đây còn là một “điểm chuyển biến sinh học” của nhiều hệ cơ quan, trong đó có tim mạch, chuyển hóa, xương và não. Sự gia tốc lão hóa sinh học bắt đầu rõ rệt sau mãn kinh: nguy cơ tim mạch, rối loạn chuyển hóa và mất xương bắt đầu tăng, rối loạn nhận thức bắt đầu xuất hiện… 

75-80% phụ nữ giai đoạn mãn kinh có triệu chứng vận mạch với mức độ khác nhau, phổ biến nhất là bốc hỏa và đổ mồ hôi ban đêm. Một nửa có hội chứng sinh dục - tiết niệu ở thời kỳ mãn kinh nhưng phần lớn không được điều trị.

“Tại Việt Nam, hơn 13 triệu phụ nữ trên 45 tuổi, chiếm khoảng 25% dân số nữ. Tuổi mãn kinh trung bình 48-50. Đây là vấn đề sức khỏe cộng đồng quy mô lớn”, GS Mai nhấn mạnh.

Một trong những hậu quả đáng chú ý của sự suy giảm estrogen là ảnh hưởng đến sức khỏe xương. Sau mãn kinh, tốc độ mất xương có thể tăng đáng kể, mất khoảng 1,5-2% mật độ xương mỗi năm trong 5-7 năm đầu sau mãn kinh. Điều này làm nguy cơ loãng xương và gãy xương tăng theo tuổi.

Nghiên cứu ước tính, nguy cơ gãy cổ xương đùi suốt đời là khoảng 17-22%, tương đương nguy cơ ung thư vú.

Theo GS Mai, không chỉ xương và tim mạch, não bộ cũng có thể chịu ảnh hưởng trong giai đoạn chuyển tiếp mãn kinh. Một số phụ nữ xuất hiện tình trạng khó tập trung, hay quên, thay đổi tâm trạng hoặc khó ngủ.

Bên cạnh đó, sự thay đổi nội tiết có thể làm xuất hiện hội chứng sinh dục - tiết niệu thời kỳ mãn kinh, với các biểu hiện như khô âm đạo, nóng rát, kích ứng, đau khi quan hệ, giảm ham muốn hoặc các triệu chứng đường tiết niệu. Đây là tình trạng phổ biến nhưng thường bị bỏ qua hoặc không được điều trị đầy đủ.

Theo các chuyên gia, phụ nữ không nên coi những triệu chứng này là điều “đương nhiên phải chịu đựng” khi có tuổi. Nhiều phương pháp điều trị có thể giúp kiểm soát triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

Chủ động từ sớm thay vì chờ triệu chứng nặng

PGS.TS Đinh Anh Tuấn cho rằng phụ nữ cần được cung cấp thông tin để hiểu rằng mãn kinh là một quá trình sinh lý tự nhiên nhưng có thể đi kèm nhiều thay đổi về sức khỏe. Việc nhận biết sớm giúp phụ nữ chủ động điều chỉnh lối sống và tìm kiếm hỗ trợ y tế khi cần thiết.

Theo GS.TS Trần Thị Phương Mai, chị em nên duy trì chế độ ăn giàu rau quả, ngũ cốc nguyên hạt, các loại hạt, cá và nguồn protein lành mạnh để giúp kiểm soát cân nặng và các yếu tố nguy cơ tim mạch. Theo nhiều nghiên cứu, chế độ ăn kiểu Địa Trung Hải cũng giúp giảm 30% nguy cơ tim mạch.

Việc giảm 5-10% cân nặng cũng giúp giảm tần suất xuất hiện các triệu chứng vận mạch.

Phụ nữ nên duy trì ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, kết hợp 2-3 buổi/tuần tập sức bền và 2 buổi/tuần tập kháng lực để duy trì khối cơ và sức khỏe xương.

Bên cạnh đó, phụ nữ cũng cần chăm sóc giấc ngủ, giữ giờ ngủ - thức đều đặn, hạn chế caffeine sau 14h, hạn chế ngủ ngày trên 30 phút, tránh ánh sáng xanh trước ngủ. Theo GS Mai, chị em cần đảm bảo ngủ 7-8 tiếng, tốt nhất đi ngủ từ 22h.

Các hoạt động như yoga, thái cực quyền, thiền… cũng có thể hỗ trợ sức khỏe tinh thần và giấc ngủ trong giai đoạn nhiều thay đổi này.