Theo kết quả được Ủy ban Bầu cử Trung ương Israel công bố đêm 29/10, liên minh cánh hữu do Thủ tướng Benjamin Netanyahu lãnh đạo đã giành 53 trong tổng số 120 ghế của quốc hội khóa mới, còn khối đối lập giành được 48 ghế. 19 ghế còn lại thuộc về các đảng độc lập.
Cả hai khối đều không đạt 61 ghế cần thiết để tự thành lập chính phủ đa số. Tình thế này mở đường cho một tiến trình thương lượng kéo dài hàng tuần, thậm chí hàng tháng giữa các phe phái nhằm thành lập chính phủ liên minh. Nếu không bên nào thành công, Israel rất có thể sẽ phải bước vào một cuộc bầu cử lại.
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại Jerusalem hôm 27/10. Ảnh: AP
Theo Politico, dù Thủ tướng Netanyahu được Tổng thống Donald Trump ủng hộ, nhiều quan chức trong chính quyền lẫn quốc hội Mỹ lại thể hiện mong muốn phe đối lập Israel thắng cử. Họ công khai bày tỏ bất mãn với ông Netanyahu, cho rằng ông là nguồn cơn khiến mối quan hệ giữa hai nước xuất hiện những rạn nứt.
Vị thế sa sút
Làn sóng phản đối ông Netanyahu đang lan rộng khắp chính trường Mỹ, từ các thành viên ôn hòa lẫn cấp tiến của đảng Dân chủ, các quan chức cao cấp chính quyền Trump như Phó tổng thống JD Vance, đến một bộ phận phong trào MAGA vốn bất bình với việc Mỹ can thiệp vào các cuộc chiến ở nước ngoài.
Dù Thủ tướng Israel vẫn có những đồng minh tại quốc hội Mỹ như Chủ tịch Ủy ban Thương mại Thượng viện Ted Cruz hay thượng nghị sĩ John Fetterman, làn sóng chỉ trích ông vẫn không ngừng gia tăng. Thượng nghị sĩ Chris Murphy thậm chí cho rằng ông Netanyahu chính là rào cản lớn nhất ngăn Mỹ rút khỏi cuộc xung đột với Iran.
"Cuộc bầu cử đáng lẽ là cơ hội cứu vãn mối quan hệ giữa hai nước bằng một chính phủ ít cứng rắn hơn tại Israel", một cựu quan chức chính quyền Trump nói về tâm lý chung trong giới chính trị Mỹ. "Washington đã quá mệt mỏi với ông Netanyahu".
"Nếu tái đắc cử, Thủ tướng Netanyahu sẽ tiếp tục là tác nhân gây ảnh hưởng tới Tổng thống Trump, thuyết phục ông lật đổ chính quyền Iran", thượng nghị sĩ Murphy nhận định tại Viện Trung Đông hôm 28/10.
Ông Netanyahu những năm qua đã thúc đẩy hàng loạt chính sách gây tranh cãi, như tiến hành chiến dịch nhằm "xóa sổ" Hamas ở Gaza, tấn công lực lượng Hezbollah ở Lebanon, hay nỗ lực lôi kéo Mỹ vào cuộc chiến với Iran.
Matthew Bartlett, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ, cho biết nội bộ đảng Cộng hòa đang rạn nứt về vấn đề Israel và chính Tổng thống Trump là người phản ánh rõ nét nhất mối chia rẽ này.
"Hôm trước Tổng thống vừa kể về những tranh cãi gay gắt với Thủ tướng Netanyahu, hôm sau lại ca ngợi mối quan hệ và cam kết sát cánh cùng Israel trong các hoạt động quân sự", Bartlett nhận định. "Thật sự rất mâu thuẫn".
Một nguồn tin khác từng phục vụ trong chính quyền Trump cho hay nhiều quan chức Nhà Trắng hiện muốn một chính phủ Israel ôn hòa hơn. Theo ông này, họ lo ngại Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich và Bộ trưởng An ninh Quốc gia Israel Itamar Ben-Gvir, hai lãnh đạo có quan điểm cực đoan nhất nội các của Thủ tướng Netanyahu, có thể phá hỏng mục tiêu lập lại hòa bình Trung Đông mà Tổng thống Trump đang cố gắng hướng tới.
Trong khi đó, một số nghị sĩ Dân chủ ủng hộ Israel đang tìm cách hàn gắn quan hệ bằng cách đổ hết trách nhiệm cho Thủ tướng Netanyahu, điển hình như Chuck Schumer, lãnh đạo phe Dân chủ tại Thượng viện. Dù chỉ trích gay gắt ông Netanyahu suốt năm qua, ông vẫn quyết liệt vận động viện trợ quân sự cho nước này.
Nhưng ranh giới giữa vai trò lãnh đạo của Thủ tướng Netanyahu và các hành động của Israel giờ đây ngày càng mờ nhạt.
"Uy tín của Israel trong mắt công chúng Mỹ đang sụt giảm rõ rệt qua mọi cuộc thăm dò, trên mọi nhóm cử tri", Dan Shapiro, đại sứ Mỹ tại Israel thời cựu tổng thống Barack Obama, cho biết. "Điều này đặc biệt đúng với giới trẻ và phần lớn làn sóng tiêu cực đó chĩa thẳng vào ông Netanyahu".
Minh chứng cho thấy phe cánh tả tại Mỹ kỳ vọng lớn thế nào vào một chiến thắng áp đảo của phe đối lập ở Israel, Jeremy Ben-Ami, chủ tịch tổ chức thiên tả J Street, trụ sở tại Washington, đã nhanh chóng tuyên bố phe đối lập "chắc chắn thắng" ngay sau khi có kết quả thăm dò ngoài phòng phiếu hôm 27/10. Kết quả ban đầu cho thấy khối đối lập của cựu tư lệnh quân đội Israel Gadi Eisenkot chiếm đa số rõ rệt, nhưng lợi thế này đã biến mất sau một đêm, khi kết quả kiểm phiếu chính thức được công bố.
Khi được hỏi về kết quả bầu cử, Ilan Goldenberg, giám đốc chính sách của J Street, vẫn giữ nguyên lập trường rằng với những ai muốn thấy thay đổi tại Israel, ưu tiên hàng đầu là ông Netanyahu phải rời ghế thủ tướng.
Thủ tướng Netanyahu (trái) cùng Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng ngày 28/7. Ảnh: AFP
"Chừng nào ông Netanyahu còn tại vị, cục diện liên quan đến lợi ích cốt lõi của Mỹ cũng như cách ứng xử của Israel ở Trung Đông sẽ không thể có chuyển biến tích cực", Goldenberg nhấn mạnh. "Nếu ông ấy rời ghế, dù chính phủ mới vẫn còn những bất đồng với chúng ta, đó ít nhất cũng là một bước đi đúng hướng".
Trong nội bộ đảng Cộng hòa, nơi một bộ phận lớn cử tri trẻ tuổi đang gia tăng chỉ trích Israel, ngày càng xuất hiện nhiều mối lo ngại rằng việc ông Netanyahu tiếp tục nắm quyền có thể làm trầm trọng thêm những chia rẽ này.
"Ông Netanyahu là cái tên dễ bị công kích, đại diện cho tất cả những gì diễn ra ở Trung Đông mà họ không cảm thấy vừa lòng", một cựu trợ lý nghị sĩ đảng Cộng hòa tại Hạ viện nhận định về làn sóng phản ứng trong giới truyền thông và các kênh podcast bảo thủ. Tuy nhiên, ông lưu ý điều này chưa thể khiến các nghị sĩ Cộng hòa thay đổi lập trường ngay lập tức, bởi từ trước đến nay, họ vẫn coi những lời chỉ trích Israel chỉ là "chuyện nhỏ".
Dù vậy, không phải nghị sĩ Cộng hòa nào cũng thờ ơ. Phó tổng thống JD Vance từng cảnh báo Israel rằng họ gần như không còn đồng minh nào trên thế giới, đồng thời từ chối ủng hộ Thủ tướng Netanyahu, dù khẳng định bản thân chỉ đơn thuần chọn cách không can thiệp.
Giới truyền thông tập trung phía sau các tấm băng rôn in hình Thủ tướng Netanyahu tại sự kiện của đảng Likud trước thời điểm công bố kết quả thăm dò ngoài phòng phiếu ở Jerusalem ngày 27/10. Ảnh: AP
Theo Shira Efron, chuyên gia chính sách tại tổ chức tư vấn RAND, tình trạng bế tắc chính trị hiện nay ở Israel có nguy cơ gây ra nhiều hệ lụy cho cả khu vực.
Efron lo ngại nguy cơ lớn nhất là trong thời gian ngắn tới, Thủ tướng Netanyahu có thể sẽ phát động tấn công Iran như một bước đi nhằm giữ quyền lực.
"Hành động đó không chỉ nhằm cản trở nỗ lực thành lập một liên minh đối lập, mà còn để ép họ phải thành lập một chính phủ đoàn kết do ông lãnh đạo", bà nhận định.
Vũ Hoàng (Theo Politico, AFP, Reuters)