Viêm da cơ địa khác ghẻ thế nào

Theo BS.CKI Lê Thành Công, chuyên khoa Da liễu - Thẩm mỹ Da, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, việc phân biệt hai bệnh khó khăn hơn khi tổn thương da kéo dài. Ngứa và cào gãi liên tục có thể khiến da trầy xước, bong vảy, dày lên (lichen hóa), làm thay đổi hình thái tổn thương ban đầu. Đặc biệt, bệnh ghẻ đôi khi gây tổn thương chàm hóa, dễ nhầm với viêm da cơ địa.

Người mắc viêm da cơ địa vẫn có thể đồng thời nhiễm ghẻ khi tiếp xúc với nguồn lây. Nếu chỉ điều trị viêm da mà bỏ sót ký sinh trùng ghẻ, người bệnh tiếp tục ngứa kéo dài, tổn thương da nặng hơn và có nguy cơ lây bệnh cho người tiếp xúc gần.

Viêm da cơ địa

Bác sĩ Công cho biết viêm da cơ địa là bệnh viêm da mạn tính, không lây, có cơ chế bệnh sinh phức tạp, liên quan đến sự tương tác giữa yếu tố di truyền, rối loạn chức năng hàng rào bảo vệ da, bất thường trong đáp ứng miễn dịch và các yếu tố môi trường.

Viêm da cơ địa thường khởi phát trong những năm đầu đời. Người bệnh thường có biểu hiện ngứa tái diễn hoặc kéo dài, có thể xuất hiện bất cứ thời điểm nào trong ngày và tăng lên khi tiếp xúc với các yếu tố kích thích như xà phòng, chất tẩy rửa, bụi nhà, phấn hoa, lông động vật hoặc khi thời tiết khô, nóng. Da thường khô, nhạy cảm, dễ kích ứng và có thể xuất hiện các đợt viêm cấp xen kẽ giai đoạn ổn định.

Bệnh cũng có liên quan với các bệnh lý dị ứng khác trong cơ địa dị ứng, điển hình là hen phế quản, viêm mũi dị ứng và viêm kết mạc dị ứng. Tuy nhiên, không phải tất cả người mắc viêm da cơ địa đều đồng thời có những bệnh lý này.

Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, tổn thương thường xuất hiện tại hai má, da đầu, thân mình và các mặt duỗi của chi. Ở trẻ lớn, tổn thương có xu hướng tập trung tại các vùng nếp gấp như mặt trước khuỷu tay, khoeo chân, cổ và cổ tay. Ở thanh thiếu niên và người trưởng thành, bệnh thường gặp tại các vùng nếp gấp, cổ, mặt, bàn tay và bàn chân. Tổn thương có thể khu trú hoặc lan rộng tùy mức độ bệnh.

Giai đoạn cấp tính, da thường xuất hiện các dát đỏ, sẩn viêm, mụn nước nhỏ, có thể kèm phù nề, trợt da và rỉ dịch. Giai đoạn bán cấp, tổn thương thường biểu hiện bằng các mảng hồng ban, bong vảy và trầy xước do cào gãi. Khi bệnh kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, da có thể trở nên dày, khô, nứt nẻ, tăng rõ các nếp da và hình thành những mảng lichen hóa do cào gãi mạn tính.

Viêm da cơ địa thường có diễn tiến mạn tính, tái phát từng đợt, xen kẽ giữa các giai đoạn bùng phát và thuyên giảm. Một số trẻ có thể giảm triệu chứng khi lớn lên, đặc biệt sau giai đoạn nhũ nhi và trẻ nhỏ. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể kéo dài, tái phát trong tuổi thiếu niên và trưởng thành, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Bệnh ghẻ

Ghẻ là bệnh da ký sinh trùng do ghẻ cái Sarcoptes scabiei var. hominis gây ra. Sau khi xâm nhập vào da, ghẻ cái đào đường hầm trong lớp sừng của thượng bì để cư trú và đẻ trứng. Các thành phần của ký sinh trùng như trứng, phân và protein của ghẻ kích hoạt phản ứng quá mẫn của cơ thể, gây viêm da và ngứa dữ dội.

Bệnh lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc da trực tiếp với người mắc ghẻ. Lây qua quần áo, khăn tắm, chăn màn hoặc vật dụng cá nhân dùng chung cũng có thể xảy ra. Ghẻ có thể gặp ở mọi lứa tuổi và dễ lây lan trong gia đình, trường học, cơ sở chăm sóc tập trung hoặc những nơi có điều kiện sinh hoạt đông người. Dấu hiệu điển hình của bệnh là ngứa nhiều, đặc biệt tăng về ban đêm, có thể khiến người bệnh mất ngủ và ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày.

Tổn thương ghẻ thường phân bố ở các vị trí đặc trưng như kẽ ngón tay, mặt gấp cổ tay, khuỷu tay, nách, quanh rốn, vùng thắt lưng, mông và cơ quan sinh dục. Ở trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới hai tuổi, tổn thương có thể xuất hiện thêm ở da đầu, mặt, lòng bàn tay và lòng bàn chân.

Hình thái tổn thương thường gặp là các sẩn đỏ, mụn nước kèm vết trợt và trầy xước do cào gãi. Một dấu hiệu là rãnh ghẻ - những đường nhỏ, mảnh, ngoằn ngoèo trên bề mặt da, được tạo ra khi ghẻ cái đào đường hầm trong lớp sừng.

Ghẻ là bệnh ký sinh trùng cần được điều trị đặc hiệu để loại bỏ tác nhân gây bệnh. Nếu không được điều trị, ký sinh trùng có thể tiếp tục tồn tại và sinh sản trên da, khiến bệnh kéo dài, đồng thời làm tăng nguy cơ lây nhiễm cho những người tiếp xúc gần.

Theo bác sĩ Công, viêm da cơ địa chủ yếu được chẩn đoán dựa trên tiền sử bệnh, đặc điểm lâm sàng, hình thái và vị trí phân bố tổn thương, kết hợp đánh giá các yếu tố liên quan như da khô, tiền sử cá nhân hoặc gia đình mắc bệnh dị ứng. Mục tiêu điều trị là kiểm soát tình trạng viêm, giảm ngứa, hạn chế các đợt bùng phát và phục hồi chức năng hàng rào bảo vệ da.

Người bệnh cần duy trì dưỡng ẩm thường xuyên, hạn chế tiếp xúc với các yếu tố kích ứng và sử dụng thuốc chống viêm tại chỗ như Corticosteroid hoặc thuốc ức chế Calcineurin theo chỉ định của bác sĩ. Nếu bệnh trung bình đến nặng, không đáp ứng đầy đủ với điều trị tại chỗ, bác sĩ có thể cân nhắc quang trị liệu hoặc các thuốc điều trị toàn thân, bao gồm thuốc sinh học và thuốc điều hòa miễn dịch phù hợp.

Đối với bệnh ghẻ, mục tiêu điều trị là tiêu diệt ký sinh trùng bằng các thuốc đặc hiệu, thường là thuốc bôi ngoài da hoặc thuốc uống tùy tình trạng bệnh, độ tuổi và đặc điểm của người bệnh. Các thành viên trong gia đình và người có tiếp xúc gần cần được đánh giá và điều trị đồng thời theo hướng dẫn của bác sĩ, kể cả khi chưa xuất hiện triệu chứng, nhằm hạn chế nguy cơ lây nhiễm và tái nhiễm qua lại.

Người bệnh cần giặt quần áo, khăn tắm và chăn ga đã sử dụng trong khoảng ba ngày trước khi bắt đầu điều trị bằng nước nóng, sau đó sấy khô ở nhiệt độ cao. Những vật dụng không thể giặt có thể được làm sạch theo hướng dẫn hoặc bảo quản trong túi kín ít nhất 72 giờ đến một tuần để hạn chế nguy cơ lây nhiễm.

Người bệnh viêm da cơ địa và ghẻ không nên tự ý sử dụng thuốc Corticosteroid kéo dài hoặc thuốc trị ghẻ khi chưa được chẩn đoán và hướng dẫn điều trị phù hợp. Điều trị không đúng nguyên nhân có thể làm biến đổi biểu hiện, che lấp dấu hiệu bệnh, khiến chẩn đoán chậm trễ và làm tăng nguy cơ lây nhiễm nếu nguyên nhân thực sự là ghẻ.

Minh Hương