Thành công trong sự nghiệp không đồng nghĩa với sự trưởng thành về mặt cảm xúc. Dưới góc độ chuyên môn, TS.BS Dương Cung Tài, chuyên gia sức khỏe tâm thần tại Đài Loan (Trung Quốc), nhận định hành vi phản bội hôn nhân ở nhóm người thành đạt không đơn thuần xuất phát từ rối loạn nhân cách. Hiện tượng này thường liên quan đến 5 yếu tố tâm lý gồm: thói quen theo đuổi sự bứt phá, tâm lý tự cho mình đặc quyền, cảm giác thiếu hụt gắn kết, nhu cầu tìm kiếm cảm giác mới lạ và sự tách biệt ranh giới tình cảm.
Thực tế cho thấy, rắc rối hôn nhân của giới lãnh đạo không hiếm gặp. Vụ ly hôn sau 27 năm của tỷ phú Bill Gates từng thu hút sự chú ý lớn từ dư luận. Tương tự, tỷ phú Elon Musk hay nhà sáng lập Amazon Jeff Bezos cũng từng vướng vào nhiều ồn ào đời tư. Mới nhất, việc CEO Nvidia Jensen Huang công khai thư xin lỗi vì quan hệ bất chính một lần nữa cho thấy ranh giới mong manh giữa hào quang sự nghiệp và đời sống riêng tư.
Bác sĩ Dương nhận định yếu tố đầu tiên nằm ở động lực thành tựu. Nhiều người đạt đỉnh cao sự nghiệp thường sở hữu động lực thành tựu rất mạnh mẽ. Họ quen đặt ra các mục tiêu hóc búa, ghét cảm giác thua cuộc và đam mê chinh phục những điều tưởng chừng bất khả thi. Khi mang tâm lý "thích chinh phục" áp vào đời sống tình cảm, họ dễ cảm thấy một mối quan hệ lâu năm, ổn định trở nên đơn điệu. Từ đó, họ dễ bị cuốn hút bởi những mối quan hệ mới mẻ, bí ẩn và đầy tính thách thức bên ngoài.
"Tinh thần phiêu lưu nơi thương trường là vũ khí tạo nên thành công, nhưng buông lỏng ranh giới trong chuyện tình cảm lại trở thành cái giá đắt đỏ", chuyên gia nói.
Bên cạnh đó, một số cá nhân nắm giữ quyền lực lớn dần hình thành tâm lý ngoại lệ bắt nguồn từ "cái tôi quá lớn và cảm giác đặc quyền". Họ cho rằng nhu cầu của bản thân phải luôn được ưu tiên thỏa mãn hàng đầu và khó lòng chấp nhận những giới hạn do người khác đặt ra. Sống quá lâu trong vòng vây tán tụng, lại thiếu vắng những người đủ can đảm nói thật để cảnh tỉnh, họ dần đánh mất khả năng tự soi xét và nhìn nhận lại chính mình.
Bác sĩ chuyên khoa tâm thần học Dương Cung Tài (Yang Tsung-tsai). Ảnh: Yang Tsung-tsai
Cơn đói khát cảm xúc: Không thiếu thành công, chỉ thiếu sự thấu hiểu
Bác sĩ Dương chỉ rõ nhiều người vẫn lầm tưởng người thành đạt luôn tràn trề tự tin. Thực chất, sự tự tin và nhu cầu được công nhận là hai phạm trù hoàn toàn khác biệt. Khi một người đã ở vị trí lãnh tụ doanh nghiệp, người ra quyết định tối cao hay biểu tượng quyền uy, những người xung quanh thường chỉ nhìn vào danh phận để kính nể. Sâu thẳm bên trong, họ có thể khao khát một người yêu thương, trân trọng con người thật của mình chứ không phải vì chiếc ghế, tiền tài hay quyền uy họ đang nắm giữ.
Nếu đời sống hôn nhân thiếu vắng sự kết nối và sẻ chia, ánh nhìn ái mộ từ người bên ngoài sẽ trở thành một thỏi nam châm đầy ma lực. "Đôi khi, thứ một người thiếu thốn không phải là danh vọng hay thành công, mà chính là cảm giác được ai đó thực sự thấu hiểu", ông Dương chia sẻ.
Ngoài ra, tâm lý học còn ghi nhận hiện tượng "tìm kiếm cảm giác kích thích" (sensation seeking). Trong giai đoạn đầu say nắng với những mập mờ và mới lạ, hệ thống tưởng thưởng của não bộ được kích hoạt, dopamine tiết ra thúc đẩy động lực và sự trông đợi. Dẫu vậy, dopamine không đơn thuần là hormone tạo niềm vui, và hành vi phản bội cũng không thể quy chụp một cách hời hợt là do "dopamine mất kiểm soát". Điều then chốt nằm ở việc khi đứng trước cám dỗ, một cá nhân có đủ bản lĩnh để đưa ra lựa chọn phù hợp với các giá trị dài hạn và lời hứa hôn nhân hay không.
Không ít người còn rơi vào "tâm lý ngăn kéo" (compartmentalization) – tự thuyết phục bản thân rằng chuyện phong lưu bên ngoài là một ngăn riêng biệt, không làm suy chuyển tổ ấm gia đình. Song đối với người bạn đời, lòng chung thủy không phải là một món đồ có thể đem ra chia cắt. Khi niềm tin rạn vỡ, cái họ phải đối mặt là những tổn thương và hệ lụy như ly hôn, con cái bị chia cắt...
Theo bác sĩ Dương, khủng hoảng gia đình là tín hiệu cho thấy đôi bên cần đối thoại, nhưng mỗi cá nhân phải chịu trách nhiệm hoàn toàn cho việc lựa chọn ngoại tình. Nếu hai bên còn mong muốn hàn gắn, tham gia trị liệu đôi lứa là giải pháp cần thiết. Các phương pháp chuyên khoa như trị liệu tập trung vào cảm xúc, trị liệu nhận thức - hành vi và rèn luyện kỹ năng giải quyết xung đột sẽ hỗ trợ các cặp vợ chồng tái lập ranh giới, xây dựng lại sự gắn kết.
Bác sĩ Dương là một trong những chuyên khoa tâm thần và y học thân tâm (psychiatrist/psychosomatic medicine) nổi tiếng hàng đầu tại Đài Loan. Ông là gương mặt quen thuộc thường xuyên xuất hiện trên các kênh truyền hình lớn (TVBS, EBC, Sanlih) và các nhật báo uy tín để bình luận, phân tích tâm lý xã hội và sức khỏe tâm thần.