Hơn nửa tháng nay, nếp sinh hoạt mỗi ngày của ông Trần Xuân Song (76 tuổi, trú tại Tây Hồ, Hà Nội) đã hoàn toàn thay đổi. Thay vì quanh quẩn một mình trong bốn bức tường khi con cháu đi làm vắng, mỗi sáng ông lại háo hức đến cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày của phường như một đứa trẻ đi học.
Ông Trần Xuân Song (76 tuổi, Tây Hồ) thấy sự thay đổi tích cực của bản thân sau hơn nửa tháng tham gia mô hình dưỡng lão bán trú.
Theo lời ông Song, ở nhà nhiều lúc rất buồn vì thiếu người chuyện trò, giao lưu. Từ ngày vào cơ sở, ông được gặp gỡ những người bạn cùng thế hệ: từ cựu thủy thủ đoàn tàu không số năm xưa, cán bộ ngành xây dựng,... Những câu chuyện thời trai trẻ, chuyện đời sống được chia sẻ cởi mở giúp tinh thần các cụ phấn chấn hẳn lên.
Không chỉ có chỗ trò chuyện, các cụ ở đây còn được bố trí lịch trình khoa học: sáng tập dưỡng sinh ngoài trời, ngồi thiền, ngâm chân thảo dược lưu thông khí huyết, chiều tham gia học vẽ tranh, đọc sách, hát karaoke.
"Trước ở nhà cứ đau mình mẩy, khớp gối, vào đây có cả y bác sĩ theo dõi, hỗ trợ điều trị nên người khỏe khoắn, vui vẻ hẳn ra. Đây là chủ trương thí điểm rất đúng đắn của Nhà nước, mong sao tiếp tục được nhân rộng để người cao tuổi có thêm niềm vui những năm tháng cuối đời", ông Song bộc bạch.
Ông Trần Xuân Song cùng các bạn già ăn trưa tại cơ sở chăm sóc ban ngày phường Tây Hồ.
Tại cơ sở, các cụ được chia theo 5 nhóm mục tiêu chăm sóc: từ theo dõi sức khỏe định kỳ, thực đơn dinh dưỡng riêng biệt theo bệnh lý (tiểu đường, gút, cao huyết áp) thay đổi liên tục trong hai tuần, đến phục hồi chức năng và kết nối tinh thần. Nhịp sinh hoạt rộn ràng từ các lớp vẽ, góc thưởng trà đến những buổi sinh hoạt văn nghệ khiến không gian dưỡng lão luôn đầy ắp tiếng cười.
Liên tục "cháy chỗ"
Bà Trần Thị Thủy, phụ trách cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày phường Tây Hồ, cho biết với quy mô tối đa 20 giường, nơi đây liên tục rơi vào cảnh "cháy chỗ" từ ngày mở cửa.
"Cơ sở tối đa 20 giường và từ ngày khai trương đến bây giờ thì liên tục kín giường. Ngày nào chúng tôi cũng đón tiếp người nhà hoặc chính các cụ đến hỏi thăm và đăng ký dự phòng để nếu có ai ra thì mời vào tiếp", bà Thủy thông tin.
Chia sẻ về công việc của đội ngũ trạm y tế khi tiếp nhận nhiệm vụ mới, bà Thủy trải lòng: "Chăm các cụ phải bằng tình yêu thương chứ không thể chỉ bằng trách nhiệm công việc. Có yêu thương thật lòng thì các cụ có khó tính, cáu gắt hay đau ốm mình mới kiên trì giúp đỡ tận tình được".
Với quy mô 20 giường bệnh kết hợp phòng trị liệu và khu sinh hoạt chung, cơ sở chăm sóc người cao tuổi ban ngày phường Tây Hồ luôn trong tình trạng kín chỗ từ ngày đi vào vận hành.
Theo bà Thủy, nhiều cụ già khi mới đến mang tâm lý tự vệ, ánh mắt lườm lườm đề phòng, dễ cáu gắt vì từng trải qua thời gian dài lủi thủi trong bốn bức tường chung cư chỉ có tivi và điện thoại. Nhờ được chăm sóc chu đáo từ giấc ngủ, bữa ăn đến các bài tập chống ngã, chống sa sút trí tuệ, các cụ dần cởi bỏ vỏ bọc, biết cười vui và vỗ tay thoải mái. Sự chuyển biến ấy lan tỏa trực tiếp về gia đình: con cái không còn phải canh cánh nhìn camera theo dõi, các cụ bớt bức bối, giúp không khí mỗi tối đoàn tụ trở nên ấm cúng, nhẹ nhõm hơn.
Tình trạng quá tải tại Tây Hồ cũng là thực tế chung ở các điểm thí điểm trên toàn thành phố. Khởi động từ điểm đầu tiên tại phường Long Biên vào tháng 6, đến nay Hà Nội đã mở rộng thêm các cơ sở tại Thạch Thán (Quốc Oai), Quang Trung (Đống Đa), Giang Biên 3 (Việt Hưng), Quảng An (Tây Hồ) và Gia Thụy (Bồ Đề). Dù vậy, quy mô mỗi nơi chỉ khoảng 20 giường nên không thể đáp ứng hết nhu cầu. Đơn cử như tại cơ sở Bồ Đề, đơn vị buộc phải tổ chức đón các cụ theo diện luân phiên trải nghiệm 5 ngày để nhường chỗ cho người mới.
Sự thiếu hụt này xuất phát từ việc Hà Nội hiện có hơn 1,3 triệu người cao tuổi (chiếm 16% dân số), song hệ thống dưỡng lão hiện hữu mới đáp ứng được 3-5% nhu cầu. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ có 70% xã, phường sở hữu điểm chăm sóc ban ngày.
Tuy nhiên, bài toán duy trì bền vững vẫn là thách thức lớn. Nguồn kinh phí hoạt động tại các điểm thí điểm hiện chủ yếu dựa vào nguồn lực xã hội hóa và một phần hỗ trợ từ ngân sách địa phương. Khi chưa có định mức kinh tế kỹ thuật cụ thể từ thành phố, việc chuyển từ giai đoạn thí điểm có trợ lực xã hội hóa sang giai đoạn tính toán thu phí để duy trì dịch vụ lâu dài đang đòi hỏi một cơ chế rõ ràng, đồng bộ từ các cấp quản lý.