Việt Nam nhập siêu kỷ lục 23,5 tỷ USD, chuyên gia nói gì?

Theo số liệu sơ bộ mới nhất từ Cục Hải quan, Bộ Tài chính, hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam tiếp tục tăng mạnh, nhưng cán cân thương mại lại xuất hiện khoảng cách đáng chú ý. Tính đến hết ngày 15/9, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa đạt 825,19 tỷ USD, tăng 29,4% so với cùng kỳ năm 2025. Đáng chú ý, Việt Nam ghi nhận mức nhập siêu 23,51 tỷ USD, cao nhất từ trước đến nay, trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp đang tăng tốc đầu tư và mở rộng sản xuất. Riêng trong nửa đầu tháng 9, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 54,86 tỷ USD, giảm 4,2% so với kỳ gần nhất từ ngày 15/8 đến ngày 31/8. Kim ngạch xuất khẩu trong kỳ này đạt 26,02 tỷ USD, giảm 11,2% so với nửa cuối tháng 8, cho thấy hoạt động bán hàng ra nước ngoài có phần chậm lại. Dù vậy, lũy kế đến ngày 15/9, xuất khẩu vẫn đạt 400,84 tỷ USD, tăng 23,2% so với cùng kỳ năm trước. Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu trong nửa đầu tháng 9 đạt 28,84 tỷ USD, tăng 3,3% so với kỳ hai tháng 8. Tính chung từ đầu năm đến hết ngày 15/9, Việt Nam đã nhập khẩu lượng hàng hóa trị giá 424,35 tỷ USD, tăng 36% so với cùng kỳ năm 2025. Mức tăng nhập khẩu vượt khá xa tốc độ tăng xuất khẩu khiến chênh lệch thương mại mở rộng, hình thành con số nhập siêu kỷ lục 23,51 tỷ USD. Trao đổi với phóng viên Dân trí, chuyên gia kinh tế Lê Xuân Nghĩa cho rằng cần nhìn con số này trong bối cảnh hoạt động đầu tư đang diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam. Theo ông, các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trước đây thường nhập siêu, nhưng hiện nay khu vực này đã chuyển sang xu hướng xuất siêu. Tuy nhiên, quá trình các doanh nghiệp FDI đầu tư thêm, mở rộng nhà máy vẫn kéo theo nhu cầu nhập khẩu lớn về máy móc, thiết bị, dây chuyền và nguyên vật liệu. Một nguyên nhân khác được ông Nghĩa đề cập là chính sách thuế quan của Mỹ khiến hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp nước ngoài vào thị trường này chưa đạt kỳ vọng. Trong lúc chờ môi trường thương mại ổn định hơn, nhiều doanh nghiệp FDI vẫn đẩy mạnh đầu tư tại Việt Nam, đưa vào lượng lớn thiết bị và nguyên phụ liệu phục vụ xây dựng, mở rộng năng lực sản xuất. Dù vậy, chuyên gia nhận định xu hướng nhập siêu của khu vực FDI đang giảm dần, đặc biệt từ quý II. Theo dự báo của ông Nghĩa, mức nhập siêu của doanh nghiệp FDI có thể tiếp tục giảm trong quý IV và đầu năm sau, nếu chính sách thuế quan của Mỹ vẫn được duy trì ở mức có thể chấp nhận được. Ông cũng cho rằng nhập khẩu không phải lúc nào phản ánh diễn biến tiêu cực, nhất là khi hàng hóa nhập về chủ yếu gồm máy móc, thiết bị và nguyên phụ liệu phục vụ sản xuất. Khi doanh nghiệp nhập dây chuyền để xây dựng nhà máy, hoạt động này thường gắn với kế hoạch nâng công suất và tạo ra sản phẩm trong tương lai. Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý cán cân thương mại chỉ là một phần trong bức tranh rộng hơn của cán cân vãng lai, vốn còn bao gồm dịch vụ và các dòng thu nhập. Trong đó, lợi nhuận do doanh nghiệp FDI chuyển về nước cũng có thể tác động đến cân đối tài chính đối ngoại, nhất là khi nhập siêu lớn đồng thời làm cán cân vãng lai thâm hụt. Những diễn biến này cần được theo dõi chặt chẽ vì có thể ảnh hưởng đến cán cân thanh toán quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh đồng USD biến động. Báo cáo của SSI Research thuộc Công ty cổ phần Chứng khoán SSI nhận định mức nhập siêu hiện nay chủ yếu phản ánh chu kỳ đầu tư mở rộng năng lực sản xuất của nền kinh tế. Theo đơn vị này, phần lớn thâm hụt thương mại đang tập trung ở khu vực doanh nghiệp trong nước, trong khi khu vực FDI vẫn duy trì xuất siêu. Bài toán quyết định từ nay đến cuối năm là khả năng biến lượng máy móc, nguyên liệu nhập khẩu thành sản phẩm xuất khẩu, qua đó thu hẹp nhập siêu, giảm sức ép lên tỷ giá, cán cân thanh toán và dự trữ ngoại hối.