Sức ép mất thanh khoản
Thị trường chứng khoán thời gian gần đây có những diễn biến không nhiều tích cực. Từ đầu tháng 10, các phiên giảm điểm chiếm ưu thế áp đảo. Chỉ số VN-Index liên tục mất các mốc quan trọng, thậm chí rơi xuống vùng 1.600 điểm. Nhiều phiên giá trị giao dịch chỉ dao động từ 12.000-13.000 tỷ đồng (bằng một nửa so trước đây).
Ông Lưu Chí Kháng, Trưởng phòng tự doanh Công ty Chứng Khoán Kirin nhận định, thị trường đang ở vùng trũng thanh khoản, sụt giảm khoảng 30-40% so thời điểm tháng 3. Thanh khoản xuống thấp ở thời điểm này phản ánh tình trạng cạn cầu nhiều hơn. Mặc dù mặt bằng giá đã chiết khấu về vùng tương đối hấp dẫn, tâm lý nhà đầu tư vẫn thận trọng và thiên về phòng thủ.
Tại thị trường chứng khoán Việt Nam, nhà đầu tư nước ngoài không chỉ quan tâm đến tốc độ tăng trưởng của kinh tế Việt Nam mà còn so sánh tỷ suất sinh lời giữa các thị trường. Khi đồng USD duy trì ở mức cao, khối nước ngoài có xu hướng bán ròng.
Bà Nguyễn Hoài Thu, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Quản lý Quỹ VinaCapital nhận định, dù triển vọng kinh tế được đánh giá tích cực, diễn biến thị trường chứng khoán trong năm 2026 vẫn gặp nhiều thách thức. Tính đến cuối tháng 9, VN-Index giảm nhẹ. Nếu loại trừ ảnh hưởng của cổ phiếu thuộc hệ sinh thái Vingroup, mức giảm của phần còn lại của thị trường vào khoảng 7%. Sự tập trung lợi nhuận vào một số ít cổ phiếu khiến diễn biến chỉ số chưa phản ánh đầy đủ tình hình của toàn thị trường. Trong khi một số cổ phiếu vốn hóa lớn tăng mạnh, nhiều doanh nghiệp có kết quả kinh doanh tích cực lại chưa ghi nhận diễn biến giá tương xứng.
“Thanh khoản thị trường vẫn chịu sức ép từ mặt bằng lãi suất cao và tình trạng thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Dòng vốn nước ngoài cũng đối mặt với những trở ngại khi lợi suất trái phiếu Mỹ tăng cao. Nhà đầu tư nước ngoài bán ròng lũy kế khoảng 9 tỷ USD tại thị trường Việt Nam trong giai đoạn 2025-2026, khiến tỷ lệ sở hữu của khối nước ngoài giảm xuống khoảng 13%, mức thấp nhất trong một thập kỷ”, bà Thu nói.
Tính chung chín tháng đầu năm 2026, VN-Index giảm 0,9%, tương đối khả quan so với một số thị trường trong khu vực như Indonesia, giảm gần 30%, và Philippines, giảm 6,2%. Tuy nhiên, mức sinh lời của thị trường Việt Nam vẫn thấp hơn Malaysia và kém xa mức tăng gần 24% của Thái Lan.
Dù vậy, nếu nhìn sâu hơn vào hiệu suất của VN-Index trong chín tháng đầu năm 2026, có thể thấy chỉ số phụ thuộc đáng kể vào một số cổ phiếu vốn hóa lớn. Cụ thể, nếu loại trừ tác động của Vingroup, tăng gần 35%, và Vinhomes, tăng gần 15%, VN-Index thực tế có thể đã giảm khoảng 7,5% trong giai đoạn này.
Tính chung quý III/2026, giá trị giao dịch bình quân đạt 715 triệu USD/ngày, giảm 22% so quý II/2026 và hơn 50% so cùng kỳ năm 2025, thời điểm thanh khoản thị trường đạt hơn 1 tỷ USD/ngày.
Nhiều quỹ đầu tư giữ dòng tiền mặt đứng ngoài quan sát cũng gây tác động lên thị trường chứng khoán. Theo giới phân tích, việc duy trì tiền mặt không đồng nghĩa các quỹ quá bi quan về thị trường. Rủi ro từ mặt bằng lãi suất neo cao và thanh khoản thị trường hạn chế khiến các quỹ nắm giữ tiền mặt nhằm tạo dư địa để tìm kiếm và giải ngân vào những cơ hội mới.
“Trong bối cảnh hiện nay, chúng tôi nhìn thấy cơ hội ở nhiều ngành nghề khác nhau và không muốn giới hạn danh mục vào một hoặc hai nhóm ngành nhất định. Nguyên tắc của chúng tôi là nghiên cứu từ dưới lên, lựa chọn từng doanh nghiệp dựa trên nền tảng và triển vọng riêng.
Chẳng hạn, ngân hàng vẫn là ngành quan trọng trong danh mục của chúng tôi. Tuy nhiên, trong chu kỳ tới, chúng tôi sẽ chọn lọc kỹ hơn do có những quan ngại nhất định về chất lượng bảng cân đối kế toán của các ngân hàng trong bối cảnh lãi suất duy trì ở mức cao.
Bên cạnh đó, tiêu dùng cũng là lĩnh vực chúng tôi quan tâm, bao gồm các doanh nghiệp hàng tiêu dùng thiết yếu và bán lẻ. Nhìn chung, chúng tôi hướng đến một danh mục cân bằng giữa các nhóm ngành, thay vì tập trung quá mức vào một vài lĩnh vực”, bà Thu chia sẻ.
Kỳ vọng tương lai
Giới chuyên gia cũng nhận định, nếu nhìn ở góc độ dài hạn, thị trường vẫn có nhiều cơ hội đầu tư. Theo ông Phạm Lê Duy Nhân, cơ hội thứ nhất đến từ triển vọng tăng trưởng của doanh nghiệp. Trong bối cảnh kinh tế duy trì đà tăng trưởng tích cực, nhiều lĩnh vực và doanh nghiệp có khả năng hưởng lợi, bao gồm ngân hàng, các doanh nghiệp liên quan đến đầu tư công, sản xuất vật liệu xây dựng, xuất nhập khẩu và du lịch.
Hoạt động xuất nhập khẩu thời gian qua vẫn tương đối khả quan, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam tiếp tục tích cực, trong khi lượng khách quốc tế đến Việt Nam duy trì xu hướng tăng.
Bên cạnh đó, những doanh nghiệp có năng lực cạnh tranh tốt vẫn có khả năng gia tăng thị phần. Trong bối cảnh lợi nhuận doanh nghiệp tăng trưởng nhưng giá cổ phiếu giảm, định giá cổ phiếu trở nên hấp dẫn hơn đối với nhà đầu tư dài hạn. Điều này cho thấy nhà đầu tư đang có cơ hội tiếp cận những doanh nghiệp có chất lượng tốt với mức định giá tương đối hấp dẫn, không thường xuyên xuất hiện trên thị trường Việt Nam.
Theo bà Thu, nhìn tổng thể, triển vọng của thị trường chứng khoán Việt Nam được hỗ trợ bởi nền tảng kinh tế vĩ mô, tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp và dư địa phát triển thị trường vốn. Dù các yếu tố như lãi suất cao, thanh khoản ngân hàng và biến động quốc tế vẫn có thể gây sức ép trong ngắn hạn, cơ hội đầu tư dài hạn vẫn hiện hữu.
Bên cạnh đó, các cải cách kinh tế và thị trường vốn được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam nâng cao khả năng tiếp cận dòng vốn quốc tế. Nếu tiếp tục cải thiện chất lượng thị trường và đáp ứng các tiêu chuẩn của nhà đầu tư tổ chức, Việt Nam có thể củng cố vị thế trong chiến lược phân bổ vốn của khu vực và toàn cầu.
Ông Kháng cho rằng, cơ hội đầu tư trên thị trường chứng khoán vẫn đang rất tốt. Nhà đầu tư cần chú ý quan sát các diễn biến trong quá trình giao dịch. Trước hết, cổ phiếu cần hình thành một vùng nền giá vững chắc sau chuỗi ngày điều chỉnh, đi kèm với thanh khoản thu hẹp rõ rệt nhằm phản ánh áp lực bán tháo đã cạn kiệt. Bước sang giai đoạn tích lũy, cổ phiếu bắt đầu thể hiện sức mạnh tương đối vượt trội so với thị trường chung khi có khả năng giữ giá, chỉ biến động nhẹ hoặc bật tăng ngược chiều trong lúc thị trường vẫn đang chịu áp lực điều chỉnh.
Sau thời gian kiên nhẫn quan sát, thời điểm quyết định xuất hiện khi cổ phiếu bùng nổ mạnh mẽ cả về biên độ giá lẫn khối lượng giao dịch, với mức thanh khoản vượt trung bình 20 phiên từ 30 đến 50%, đồng thời đóng cửa ở mức cao nhất phiên thay vì bị hụt hơi về cuối ngày.
Tiếp nối phiên đột phá này, cổ phiếu thường bước vào nhịp vận động kiểm định lại vùng kháng cự vừa vượt qua. Nếu khối lượng giao dịch sụt giảm đáng kể trong nhịp kiểm tra này, đó sẽ là dấu hiệu tích cực cho thấy nguồn cung tiềm ẩn không còn lớn.
Cuối cùng, để củng cố độ tin cậy cho quyết định đầu tư, xu hướng này cần nhận được sự đồng thuận từ thanh khoản thị trường chung cùng nền tảng kết quả kinh doanh tăng trưởng của doanh nghiệp. Nhìn chung, trong những giai đoạn thị trường giao dịch trầm lắng, chiến lược tối ưu là chủ động sàng lọc những cổ phiếu đã ngừng đà giảm sâu, sở hữu nền tích lũy tin cậy, xác nhận phiên bùng nổ dòng tiền lớn và hoàn tất thành công nhịp kiểm định để tối ưu hóa hiệu quả sinh lời.
ANH TUẤN, TRẦN MINH