Hà Ngọc Vinh, 40 tuổi, cựu kế toán PVOil Vũng Áng hai ngày qua khai báo tại TAND Hà Nội với sự bình tĩnh gần như trống rỗng của một người biết mình không còn gì để mất: 94 tỷ đồng tham ô trong 8 năm đã cháy sạch vào bài bạc online, như lời Vinh thú nhận.
Nhà đất tổ tiên và nơi ở duy nhất của gia đình, vừa qua đã được bán, thu về 3,5 tỷ đồng để bồi thường cho đơn vị cũ.
Lúc khai về thủ đoạn phạm tội hay nghe mức án đề nghị chung thân, Vinh vẫn không biến sắc mặt. Nhưng khi được tự bào chữa, dù chỉ nói trong gần 2 phút, bị cáo xúc động khi nhắc đến gia đình, con nhỏ 8 tuổi và mẹ già 78 tuổi, hôn nhân đã tan vỡ. Cựu kế toán xin lỗi người thân, mong được sớm về chăm mẹ, gặp con.
Đối đáp sau đó, VKS cho biết mức án đề nghị đã được cân nhắc dựa trên nhiều yếu tố, trong đó quan trọng là việc khắc phục hậu quả. Số tiền bị cáo này nộp lại quá ít so với thiệt hại cực kỳ nghiêm trọng đã gây ra.
Cơ quan công tố thấy đáng tiếc cho Vinh, khi bắt đầu phạm tội mới 30 tuổi nhưng đánh mất tương lai vì những hành vi sai lầm.
"Đừng mang mẹ già, con thơ ra tòa kể hoàn cảnh. Lúc phạm tội bị cáo có nghĩ đến mẹ già, con thơ không? 94 tỷ đồng đã làm những gì? Bị cáo đánh bạc hết. Khi đánh bạc có nghĩ đến gia đình không mà giờ lại đưa họ ra xin xỏ?", VKS nêu quan điểm.
Luật sư cho rằng tham ô quỹ bình ổn xăng dầu là sai phạm phổ biến
Vụ án còn có nhánh thứ 2 liên quan chuỗi sai phạm của Tập đoàn Thiên Minh Đức, giai đoạn 2020-2022. Với lý do "khắc phục khó khăn" Covid-19, nữ chủ tịch Chu Thị Thành chỉ đạo bán hàng không hóa đơn, qua đó trốn nghĩa vụ trích nộp Quỹ bình ổn xăng dầu của Nhà nước tổng 79 tỷ đồng và bán khống hóa đơn hơn 22 tỷ đồng.
Bà bị đề nghị tổng 16-18 năm tù kèm phạt bổ sung 50 triệu đồng về 2 tội Tham ô tài sản và In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước.
Bào chữa cho bà Thành, luật sư Lê Văn Hà nhắc lại bối cảnh kinh doanh năm 2020 bị ảnh hưởng Covid-19 và hợp đồng cam kết tiêu thụ khối lượng lớn xăng dầu với Lọc hóa dầu Nghi Sơn (lên tới 380.000 m3). Nếu không tiếp nhận hàng, doanh nghiệp phải chịu phạt 8% giá trị hợp đồng, tương ứng mức thiệt hại từ 200 đến 300 tỷ đồng.
Do đó, luật sư cho rằng lãnh đạo công ty bắt buộc chấp nhận giải pháp bán hàng không hóa đơn, không trích lập Quỹ Bình ổn giá nhằm tránh thiệt hại lớn hơn, vốn có thể xem là một dạng "tình thế cấp thiết" để duy trì hoạt động và trả nợ ngân hàng.
Đối với tội Tham ô, luật sư cho rằng cấu thành tội phạm đòi hỏi phải có "hành vi chiếm đoạt", trong khi nguồn tiền bán xăng dầu thực chất được nộp về quỹ công ty để quay vòng kinh doanh và trả nợ ngân hàng, "chứ cá nhân nữ chủ tịch không chiếm đoạt".
Dẫn chứng Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, luật sư đề nghị cơ quan tố tụng phân định rõ giữa "vi phạm của pháp nhân và vi phạm của cá nhân" tránh buộc tội thân chủ chưa thỏa đáng.
Luật sư cho rằng có bất cập chung trong quản lý, sử dụng Quỹ bình ổn xăng dầu trên toàn quốc trong giai đoạn 2017-2020 nên sai phạm loại này phổ biến. Cụ thể, Thanh tra Chính phủ từng kết luận về việc sử dụng sai Quỹ này diễn ra phổ biến trong năm 2017-2020 với số tiền sai phạm liên quan Quỹ giai đoạn này lên đến 8.000 tỷ đồng.
Việc Bộ Công Thương đang dự thảo bỏ Quỹ này, theo luật sư đã cho thấy hành vi của doanh nghiệp diễn ra trong bối cảnh cơ chế chính sách còn nhiều bất cập.
Từ quan điểm bảo chưa trên, cùng với việc các bị cáo đã khắc phục 100 tỷ đồng - tức toàn bộ hậu quả vụ án, bị cáo Thành gần 70 tuổi, luật sư đề nghị HĐXX chuyển cho thân chủ từ tội Tham ô sang tội khác nhẹ hơn, đồng thời chuyển hình phạt với tội Mua bán trái phép hóa đơn sang hình thức phạt tiền.
Còn bà Thành khi tự bào chữa đã xin tòa giảm án cho nhân viên, vì làm theo lệnh mình mà vướng lao lý. Bày tỏ ân hận vì quyết sách sai lầm, bà xin được hưởng khoan hồng để trở về tiếp tục điều hành tiếp doanh nghiệp nghìn lao động, hoàn thành nhiều dự án giá trị kinh tế lớn đang dở dang.
Bà Chu Thị Thành tại tòa. Ảnh: Ngọc Thành
VKS: Dịch bệnh không phải cái cớ để phạm pháp
Đối đáp quan điểm của gần 20 luật sư, VKS ghi nhận những đóng góp nhất định của các bị cáo cùng doanh nghiệp đối với xã hội; đồng thời chia sẻ với những khó khăn chung khi vi phạm diễn ra trong bối cảnh đại dịch Covid-19.
Cơ quan công tố đánh giá có nguyên nhân khách quan từ những sơ hở, thiếu sót trong quy định pháp luật và công tác kiểm tra, giám sát trích lập, sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. Từ đó, VKS khẳng định sẽ kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền sớm sửa đổi, bổ sung nhằm bịt kín lỗ hổng quản lý.
Tuy nhiên, VKS tố kiên quyết bác bỏ việc viện dẫn bối cảnh đại dịch là "tình thế cấp thiết" để bào chữa cho các hành vi phạm pháp. "Dịch bệnh là khó khăn chung của toàn xã hội, doanh nghiệp không thể lấy đó làm cớ để trục lợi hay vi phạm", kiểm sát viên nhấn mạnh.
VKS cho rằng kinh doanh xăng dầu là lĩnh vực đặc biệt, doanh nghiệp bắt buộc tuân thủ nghiêm quy định pháp luật chứ không thể hoạt động theo "cảm xúc". Việc xuất bán hàng không hóa đơn kéo theo chuỗi vi phạm khác như làm sai lệch báo cáo tài chính, lập hai hệ thống sổ sách kế toán và mua bán hóa đơn khống để hợp thức...
Khẳng định đã áp dụng tối đa sự khoan hồng và không thể giảm nhẹ hơn được nữa, VKS cho hay bà Thành có khung truy tố của tội Tham ô lên tới án tử hình, song chỉ đề nghị mức án 14-15 năm (với vai trò chủ mưu) và mức 5-8 năm tù đối với các đồng phạm giúp sức tức là đã "giảm sâu vượt khung hình phạt" theo quy định.
Trước việc, một số luật sư cho rằng trong hành vi tham ô của kế toán Vinh cũng cần xem xét lỗi của đơn vị chủ quản là PVOil Vũng Áng - bị hại vụ án, VKS cho hay quá trình điều tra VKS đã làm việc với PVOil Vũng Áng và đối chiếu lời khai của Vinh, xác định không có lỗi của doanh nghiệp này. Khi xác định quy trình có sơ hở, PVOil Vũng Áng đã khắc phục kịp thời.
HĐXX quyết định nghị án hai ngày, tuyên án vào chiều 5/11.
Thanh Lam