Vụ mộ tổ hơn 500 năm 'mọc' thêm bia đá: Bên đặt bia lên tiếng
Nguồn ảnh: VietnamNet
Bia đá mang tên người khác xuất hiện trong khuôn viên mộ tổ hơn 500 năm ở Nghệ An, bên đặt bia cho rằng đây là phần mộ tổ của dòng họ mình và đề nghị chính quyền xác minh.
Ngày 22/9, liên quan vụ mộ tổ bất ngờ "mọc" bia đá mang tên người khác, ông Nguyễn Văn Tùy, tộc trưởng họ Nguyễn (trú xã Nghĩa Hưng, tỉnh Nghệ An), cho biết dòng họ cũng đã gửi đơn đề nghị chính quyền địa phương làm rõ nguồn gốc ngôi mộ tại khu vực Đồng Đen (thuộc địa bàn xã Hưng Nguyên).
Ngôi mộ tại khu vực Đồng Đen – nơi hai dòng họ đều nhận là mộ cụ tổ của mình. Ảnh: T.T
Theo ông Tùy, căn cứ gia phả, tư liệu dòng họ và việc dịch đạo sắc vào năm 1997, họ Nguyễn xác định cụ tổ Nguyễn Dặm, quê xã Ước Lệ (nay thuộc xã Hưng Nguyên, Nghệ An), được an táng tại khu vực này.
Từ nhiều năm nay, con cháu dòng họ Nguyễn Dặm vẫn duy trì việc thăm viếng, chăm sóc và thắp hương cho cụ tổ tại Đồng Đen.
Ông Tùy kể, năm 1998, khi dòng họ Nguyễn Dặm chuẩn bị xây dựng, tôn tạo phần mộ thì phát hiện dòng họ Phạm đã tu sửa và dựng bia. Đại diện hai dòng họ sau đó gặp gỡ, trao đổi nhưng không tìm được tiếng nói chung.
“Mỗi lần đến tảo mộ, chúng tôi thường ghi tên cụ tổ, địa chỉ và các thông tin liên quan trên bạt tại khu vực ngôi mộ nhằm xác định việc thờ phụng của dòng họ”, nội dung trong đơn kiến nghị của dòng họ Nguyễn nêu.
Đến cuối năm 2025, để thuận tiện cho việc nhận diện và thờ cúng, dòng họ Nguyễn cho đặt một tấm bia đá ghi tên cụ tổ Nguyễn Dặm bên cạnh ngôi mộ.
“Chúng tôi đã làm đơn gửi chính quyền địa phương, mong muốn làm rõ nguồn gốc ngôi mộ và có phương án giải quyết thỏa đáng”, ông Tùy nói.
Bia đá dòng họ Nguyễn đặt cạnh mộ tổ vào cuối năm 2025
Trong khi đó, ông Phạm Xuân Trình, tộc trưởng họ Phạm (trú xã Hưng Nguyên Nam) cho biết, gia phả dòng họ ghi lại, cách đây hơn 500 năm, ông Phạm Văn Minh quê ở Phú Điền, xã Hưng Phú cũ (nay là xã Lam Thành, Nghệ An) đến dạy học, lập nghiệp tại làng Yên Nậu, xóm Hồng Hà, xã Hưng Thông cũ (nay là xã Hưng Nguyên Nam).
Sau khi qua đời, ông Minh được an táng tại khu vực Đồng Đen. Qua nhiều thế hệ, con cháu dòng họ Phạm vẫn duy trì việc thắp hương, tảo mộ, chăm sóc phần mộ vào các dịp lễ, Tết.
Bia đá được con cháu dòng họ Phạm dựng năm 1998
Ông Trình cho biết, phần mộ đã trải qua 3 lần tu sửa lớn. Tháng 10/1992, con cháu đổ bê tông trùm lên phần mộ. Ngày 20/8/1998, dòng họ dựng bia, hiện tấm bia này vẫn còn.
Sau đó, dòng họ Phạm làm đơn xin phép UBND xã Hưng Đạo (nay thuộc xã Hưng Nguyên) xây dựng hàng rào bao quanh khu vực phần mộ và được địa phương đồng ý.
Chính quyền vào cuộc xác minh nguồn gốc ngôi mộ
Sau khi tiếp nhận đơn của đại diện hai dòng họ, chính quyền địa phương đã đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An phối hợp, nghiên cứu các tư liệu do hai bên cung cấp để xác minh nguồn gốc ngôi mộ, đồng thời tìm hướng hòa giải, xử lý vụ việc.
Ông Hồ Mạnh Hà, Phó phòng Quản lý di sản văn hóa (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An), cho rằng việc xác định ngôi mộ thuộc dòng họ nào cần căn cứ vào gia phả, tư liệu do các dòng họ lưu giữ, đồng thời xem xét quá trình chăm sóc, hương khói đối với ngôi mộ.
Tuy nhiên, theo ông Hà, nếu tư liệu chỉ ghi chung chung rằng cụ tổ được an táng tại khu vực Đồng Đen thì việc xác định sẽ rất khó khăn, bởi khu vực cánh đồng này có diện tích rộng.
Trong trường hợp các phương pháp xác minh không đủ cơ sở xác định ngôi mộ thuộc dòng họ nào, chính quyền có thể tổ chức hòa giải, vận động hai bên thống nhất phương án tạm thời coi đây là mộ chung của hai dòng họ.
Theo ông Hà, khi nguồn gốc ngôi mộ chưa sáng tỏ, việc để bia mang tên riêng của một dòng họ rất dễ làm phát sinh mâu thuẫn. Thay vào đó, hai bên cùng chung tay chăm sóc, hương khói cho phần mộ và phối hợp tìm kiếm thêm căn cứ xác minh.
Tại khu vực Đồng Đen, thuộc địa bàn xã Hưng Nguyên, Nghệ An, một ngôi mộ được cho là có niên đại hơn 500 năm đang trở thành tâm điểm tranh luận giữa hai dòng họ. Điều khiến vụ việc gây chú ý là bên cạnh tấm bia do họ Phạm dựng từ năm 1998, cuối năm 2025 lại xuất hiện thêm bia đá ghi tên cụ tổ Nguyễn Dặm. Hai dòng họ Nguyễn và Phạm đều khẳng định phần mộ là nơi an táng cụ tổ của mình, đồng thời đã gửi đơn đề nghị chính quyền làm rõ nguồn gốc.
Trao đổi với VietnamNet ngày 22/9, ông Nguyễn Văn Tùy, tộc trưởng họ Nguyễn ở xã Nghĩa Hưng, cho biết dòng họ căn cứ gia phả, tư liệu truyền đời cùng việc dịch đạo sắc năm 1997 để xác định thân thế người nằm trong mộ. Theo tài liệu họ Nguyễn, cụ tổ Nguyễn Dặm quê xã Ước Lệ, nay thuộc xã Hưng Nguyên, được an táng tại khu vực Đồng Đen từ nhiều thế kỷ trước. Từ nhiều năm nay, con cháu dòng họ Nguyễn Dặm vẫn thường xuyên đến thăm viếng, chăm sóc phần mộ và thắp hương vào những dịp phù hợp.
Ông Tùy kể rằng năm 1998, khi dòng họ Nguyễn Dặm chuẩn bị xây dựng, tôn tạo phần mộ, con cháu phát hiện họ Phạm đã tiến hành tu sửa và dựng bia tại đây. Đại diện hai bên từng gặp gỡ, trao đổi nhằm tìm cách thống nhất, nhưng những cuộc bàn bạc đó không tạo ra tiếng nói chung về lai lịch ngôi mộ. Trong đơn kiến nghị, họ Nguyễn cho biết mỗi lần tảo mộ, con cháu thường ghi tên cụ tổ, địa chỉ cùng thông tin liên quan lên tấm bạt đặt gần phần mộ để thể hiện việc thờ phụng.
Đến cuối năm 2025, với mong muốn thuận tiện nhận diện và thực hiện việc thờ cúng, dòng họ Nguyễn cho đặt một bia đá ghi tên cụ tổ Nguyễn Dặm bên cạnh ngôi mộ. Ông Tùy nói dòng họ đã gửi đơn tới chính quyền địa phương, đề nghị xác minh rõ nguồn gốc phần mộ và đưa ra phương án giải quyết thỏa đáng cho các bên. Việc tấm bia mới xuất hiện khiến tranh chấp vốn kéo dài nhiều năm được chú ý hơn, bởi trên cùng một khu vực hiện có dấu tích thờ phụng của cả hai dòng họ.
Ở phía họ Phạm, ông Phạm Xuân Trình, tộc trưởng họ Phạm ở xã Hưng Nguyên Nam, khẳng định gia phả của dòng họ ghi lại câu chuyện về ông Phạm Văn Minh từ hơn 500 năm trước. Theo gia phả, ông Minh quê Phú Điền, xã Hưng Phú cũ, nay thuộc xã Lam Thành, từng đến dạy học, lập nghiệp tại làng Yên Nậu, xóm Hồng Hà, xã Hưng Thông cũ, nay thuộc xã Hưng Nguyên Nam. Sau khi qua đời, ông được an táng tại khu vực Đồng Đen, nơi con cháu họ Phạm qua nhiều thế hệ vẫn duy trì việc thắp hương, tảo mộ và chăm sóc vào dịp lễ, Tết.
Ông Trình cho biết phần mộ đã trải qua ba lần tu sửa lớn, phản ánh quá trình con cháu họ Phạm duy trì việc chăm nom trong thời gian dài. Tháng 10/1992, con cháu đổ bê tông phủ lên phần mộ, sau đó ngày 20/8/1998 dựng tấm bia hiện vẫn còn tại khu vực này. Tiếp đó, dòng họ Phạm làm đơn xin phép UBND xã Hưng Đạo, nay thuộc xã Hưng Nguyên, xây dựng hàng rào bao quanh phần mộ và được chính quyền địa phương chấp thuận.
Sau khi tiếp nhận đơn của đại diện hai dòng họ, chính quyền địa phương đã đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An phối hợp nghiên cứu các tư liệu do hai bên cung cấp. Mục tiêu của việc xác minh là làm rõ nguồn gốc ngôi mộ, đồng thời tìm hướng hòa giải và xử lý phù hợp, hạn chế nguy cơ tranh chấp tiếp tục kéo dài. Các tài liệu, gia phả, dấu tích tu sửa cùng quá trình chăm sóc, hương khói được xem là những căn cứ cần được đặt cạnh nhau trong quá trình xem xét.
Ông Hồ Mạnh Hà, Phó phòng Quản lý di sản văn hóa thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An, cho rằng việc xác định ngôi mộ thuộc dòng họ nào cần dựa vào gia phả, tư liệu lưu giữ và quá trình các bên chăm sóc, hương khói. Tuy nhiên, nếu tài liệu chỉ ghi chung rằng cụ tổ được an táng tại khu vực Đồng Đen, việc xác định sẽ rất khó vì cánh đồng này có diện tích rộng, thiếu dấu mốc đủ cụ thể. Trường hợp chưa đủ cơ sở kết luận, chính quyền có thể hòa giải, vận động hai dòng họ tạm thống nhất coi đây là mộ chung, cùng chăm sóc và tiếp tục tìm thêm căn cứ xác minh.
Theo ông Hà, trong lúc nguồn gốc ngôi mộ chưa được làm sáng tỏ, việc đặt bia chỉ ghi tên riêng của một dòng họ có thể dễ phát sinh mâu thuẫn. Phương án phù hợp hơn là hai bên phối hợp chăm nom, hương khói cho phần mộ, đồng thời cung cấp đầy đủ tư liệu để cơ quan chức năng đánh giá khách quan. Vụ việc vì thế không chỉ chờ một tấm bia xác định danh tính, mà cần quá trình đối chiếu cẩn trọng giữa ký ức dòng họ, hồ sơ lịch sử và cách ứng xử thiện chí của những người hôm nay.
