Chiều 27.10, Bộ Y tế họp báo cung cấp thông tin về dự án luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, cùng tham dự.
Tiến sĩ Angela Pratt (bên trái), Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam phát biểu tại họp báo
ẢNH: BỘ Y TẾ
Theo Bộ Y tế, dự thảo luật quy định nghiêm cấm mua bán, ép buộc, lấy trộm, môi giới mô, bộ phận cơ thể người và lợi dụng quan hệ giám hộ, chăm sóc thay thế, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của trẻ. Người vi phạm có thể bị xử lý hình sự theo quy định.
Đồng thời, việc ghép phải được điều phối qua mã quốc gia và danh sách chờ ghép công bằng. Người hiến còn sống được xác minh nhân thân và đánh giá bởi Hội đồng tư vấn độc lập.
Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn được bảo đảm độc lập, khách quan, ngăn ngừa xung đột lợi ích và hành vi làm sai lệch kết quả. Đồng thời, đề nghị người dân thông báo ngay cho cơ quan công an hoặc cơ quan có thẩm quyền khi phát hiện dấu hiệu môi giới, mua bán mô, bộ phận cơ thể người.
Theo tiến sĩ Angela Pratt, thiết lập hệ thống đạo đức rõ ràng dễ hiểu, công bằng và an toàn là mục tiêu Việc Nam tiếp tục hướng tới thông qua việc sửa đổi luật hiến mô tạng.
Bà Angela Pratt khẳng định, WHO ủng hộ việc tạo điều kiện cho hoạt động hiến và ghép mô tạng nhằm cứu sống người bệnh, bao gồm việc hiến tặng phù hợp có sự tham gia của trẻ em, với điều kiện lợi ích tốt nhất của trẻ phải được đặt lên hàng đầu và phải có các biện pháp bảo vệ hết sức chặt chẽ về sự đồng thuận, tính tự nguyện, giám sát đạo đức độc lập, bảo vệ khỏi sự ép buộc và bóc lột, cũng như bảo đảm chất lượng và an toàn.
Nghiêm cấm lấy bất kỳ bộ phận cơ thể lành của người dưới 18 tuổi
Theo Bộ Y tế, dự thảo luật tiếp tục nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hay bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống, đồng thời phân biệt rõ việc hiến khi còn sống và hiến sau khi qua đời.
Cụ thể, khi còn sống, chỉ được hiến mô tái sinh (như tế bào gốc tạo máu) để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.
Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi hiến cho thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột. Trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ.
Sau khi qua đời, việc lấy mô, bộ phận cơ thể chỉ đặt ra khi trẻ đã được hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi qua đời và được cha mẹ hoặc người giám hộ đồng ý.
Người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có văn bản đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ; có thể thay đổi, hủy đăng ký bất cứ lúc nào.
Nghiêm cấm lấy thận, gan, tim, phổi hay bất kỳ bộ phận cơ thể lành nào của người dưới 18 tuổi đang sống
ẢNH: TƯ LIỆU
Nhiều trẻ chờ được ghép mô, bộ phận cơ thể người
Theo Bộ Y tế, tại Việt Nam, khi ca ghép tạng đầu tiên được thực hiện năm 1992, đến tháng 3.2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người.
Số lượng trẻ em mắc các bệnh về suy mô, tạng cần phải ghép mô, bộ phận cơ thể người là rất lớn. Ví dụ, tại Bệnh viện Nhi T.Ư hằng năm có hơn 20 bệnh nhân chờ ghép gan, khoảng 40 bệnh nhân chờ ghép thận. Bệnh viện Nhi đồng 2 năm 2022 có hơn 80 bệnh nhân nhi bị suy thận mạn giai đoạn cuối. Nếu người dưới 18 tuổi sau khi chết não, chết tuần hoàn hiến mô, bộ phận cơ thể người sẽ trao cơ hội sống cho nhiều trẻ em.
Theo các nguyên tắc hướng dẫn của WHO, việc lấy tế bào, mô, bộ phận cơ thể từ người chưa thành niên còn sống chỉ được thực hiện trong những trường hợp ngoại lệ, với điều kiện bảo vệ nghiêm ngặt.
Công ước Oviedo của Hội đồng châu Âu cũng cho phép hiến mô tái sinh để điều trị cho anh, chị, em ruột trong những điều kiện chặt chẽ đối với hiến tạng sau khi qua đời.