Kỳ vọng được lắng nghe, được trân trọng
Sau hơn hai thập niên kể từ khi Nghị quyết số 36/NQ-TW của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài được ban hành, năm 2004, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã có nhiều thay đổi sâu sắc về quy mô, cơ cấu thế hệ, trình độ, vị thế trong xã hội sở tại cũng như phương thức gắn bó và đóng góp với quê hương.
Là một người có nhiều năm sinh sống, nghiên cứu văn hóa và trực tiếp tham gia hoạt động cộng đồng tại Pháp, tôi rất đồng cảm và thấu hiểu với những cảm xúc của cộng đồng người Việt Nam định cư trên đất Pháp. Thực tế, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đặc biệt đánh giá cao tinh thần trân trọng, cầu thị và lắng nghe các ý kiến đóng góp, đề cao hòa hợp dân tộc và hướng tới tương lai được đề cập rất rõ trong Nghị quyết số 23-NQ/TW (NQ23).
Tuy nhiên, đối với bà con người Việt Nam ở nước ngoài, điều được kỳ vọng không chỉ là sự khẳng định về vị trí và tình cảm, mà quan trọng hơn là những quan điểm mới có trong văn kiện chính trị quan trọng đó sẽ được cụ thể hóa thành những chính sách minh bạch, ổn định, thuận tiện, dễ tiếp cận, qua đó giảm bớt những rào cản không cần thiết và tạo ra các đầu mối kết nối rõ ràng để họ thật sự có thể đồng hành, tham gia và đóng góp vào sự phát triển của đất nước.
Chính vì sự đa dạng đó, cộng đồng người Việt Nam tại nước ngoài nói chung và ở Pháp nói riêng kỳ vọng: Những định hướng của Nghị quyết này sẽ được cụ thể hóa và sự thay đổi đó không đơn thuần là sự điều chỉnh về cách diễn đạt, mà phản ánh một cách tiếp cận chủ động và toàn diện hơn.
Rộng lối trở về đóng góp cho quê hương
Đối với lĩnh vực văn hóa, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài giữ một vị trí đặc biệt, bởi họ đồng thời hiện diện trong hai không gian văn hóa, vừa có mối liên hệ máu thịt với quê hương, vừa thấu hiểu ngôn ngữ, văn hóa và phương thức tiếp nhận của xã hội nơi mình đang sinh sống. Lợi thế ấy giúp kiều bào không chỉ mang văn hóa Việt Nam ra thế giới, mà còn có khả năng diễn giải văn hóa Việt Nam theo cách mà công chúng sở tại có thể dễ dàng thấu hiểu và đồng cảm.
NQ23 mang tới những định hướng quan trọng và rất mới về giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và tăng cường gắn kết với quê hương, nhất là khái niệm “đại sứ văn hóa” hay “đại sứ hữu nghị”. Theo đó, “đại sứ văn hóa” không nhất thiết phải là một danh hiệu chính thức mà trước hết là một vai trò thiết thực trong đời sống. Vì vậy, quảng bá văn hóa không nên chỉ dừng lại ở việc mang một tiết mục nghệ thuật ra nước ngoài, mà quan trọng hơn là phải kể được câu chuyện phía sau văn hóa, cũng như tạo ra được sự đối thoại chân thành giữa con người với con người.
Đây chính là lĩnh vực mà kiều bào có thể phát huy tốt nhất lợi thế của mình. Bởi, một nghệ nhân có thể mang di sản của cộng đồng giới thiệu với công chúng quốc tế, một nhà nghiên cứu giúp người nước ngoài hiểu sâu hơn về đất nước, một nghệ sĩ sử dụng chất liệu Việt Nam trong sáng tạo đương đại, hay một người trẻ giới thiệu về quê hương với bạn bè quốc tế đều đang góp phần xây dựng hình ảnh đất nước.
Kiều bào hướng về quê hương bằng muôn vàn con đường khác nhau, nhưng tất cả những dòng chảy ấy đều là nguồn lực quý giá của quốc gia. Cuối cùng, tất cả đều kỳ vọng tinh thần hòa hợp, cầu thị, trân trọng sẽ được thể hiện ngày càng rõ nét, để bất kỳ người Việt Nam nào dù ở bất kỳ đâu, chỉ cần có mong muốn đóng góp cho quê hương đều tìm thấy một cánh cửa rộng mở.
Riêng với tôi, kỳ vọng lớn nhất đặt vào NQ23 không chỉ là củng cố sợi dây gắn bó bền chặt giữa hơn 6,5 triệu người Việt Nam ở nước ngoài với Tổ quốc, mà còn tạo ra những cơ chế thực chất để cộng đồng phát huy trọn vẹn vai trò chủ thể, vươn lên thành nguồn lực chiến lược, xây thêm những nhịp cầu vững chắc, nối liền Việt Nam với thế giới. Và có lẽ, cũng vì thế mà giá trị lâu dài của NQ23 là kiến tạo nền tảng để chúng tôi - những người con của đất nước Việt Nam ở xa Tổ quốc sẽ vinh dự trở thành những đại sứ rạng ngời của văn hóa, thành những nhịp cầu mang văn hóa Việt Nam ra thế giới, và trên hết xứng đáng là những con người Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.
“Đồng hành” có nghĩa là mối quan hệ giữa đất nước với kiều bào ngày càng cần mang tính hai chiều, trong đó kiều bào không chỉ là đối tượng được vận động hướng về quê hương mà còn là chủ thể có kinh nghiệm, tri thức, mạng lưới và sáng kiến cần được lắng nghe… Điều cộng đồng người Việt Nam tại nước ngoài cần là Nhà nước tạo động lực và điều kiện để họ có thể chủ động làm tốt những việc mà họ có thế mạnh.
TS Hoàng Thị Hồng Hà (Việt kiều Pháp)